Các triệu chứng viêm tụy cấp cần cảnh giác và đi khám sớm

Triệu chứng viêm tụy cấp là gì?

Tuyến tụy là một cơ quan nằm ở vùng bụng trên, đóng vai trò quan trọng trong việc tiết ra các enzyme tiêu hóa thức ăn và các hormone điều hòa đường huyết như insulin. Viêm tụy cấp xảy ra khi các enzyme tiêu hóa bị kích hoạt ngay tại tuyến tụy trước khi được đổ vào ruột non, dẫn đến tình trạng tự tiêu hủy tổ chức tụy và gây ra phản ứng viêm cấp tính.

Tình trạng này có thể xuất hiện đột ngột sau bữa ăn nhiều mỡ, sử dụng rượu bia hoặc do sỏi mật di chuyển làm tắc nghẽn đường tụy. Mức độ tổn thương tuyến tụy có thể dao động từ sưng phù nhẹ cho đến hoại tử mô tụy diện rộng. Nhận biết các biểu hiện ban đầu là yếu tố then chốt giúp người bệnh tiếp cận chẩn đoán y khoa kịp thời, tránh các tổn thương lan rộng sang các cơ quan lân cận.

Cơn đau bụng đột ngột lan ra sau lưng

Đau bụng là biểu hiện phổ biến và rõ ràng nhất ở phần lớn người bị viêm tụy cấp. Cơn đau thường xuất hiện đột ngột ở vùng thượng vị, tức khu vực bụng trên ngay dưới xương ức, sau đó lan rộng xuyên ra phía sau lưng. Mức độ đau thường từ dữ dội đến rất dữ dội, khiến người bệnh gặp nhiều khó khăn trong sinh hoạt và vận động.

Điểm đặc trưng của cơn đau trong viêm tụy cấp là xu hướng tăng dần sau khi ăn, đặc biệt là các bữa ăn chứa nhiều chất béo hoặc sau khi uống rượu bia. Người bệnh có thể cảm thấy bớt đau phần nào khi cúi gập người về phía trước hoặc nằm co chân. Cơn đau thường kéo dài liên tục nhiều giờ đến vài ngày mà không tự thuyên giảm khi nghỉ ngơi thông thường. Việc xuất hiện cơn đau bụng trên dữ dội lan ra lưng đòi hỏi người bệnh phải đến ngay cơ sở y tế để được đánh giá bác sĩ chuyên khoa.

Buồn nôn, nôn mửa và rối loạn tiêu hóa đi kèm

Cùng với đau bụng dữ dội, triệu chứng buồn nôn và nôn mửa xuất hiện ở đa số các trường hợp viêm tụy cấp. Người bệnh có thể nôn ra thức ăn, dịch mật hoặc dịch dạ dày, tuy nhiên cảm giác đau bụng thường không giảm đi sau khi nôn. Sự kích thích phản ứng viêm tại tuyến tụy và sự can thiệp vào quá trình tiêu hóa khiến dạ dày, ruột bị ngưng trệ hoạt động.

Ngoài nôn mửa, người bệnh còn có thể gặp các dấu hiệu rối loạn tiêu hóa khác như chướng bụng, đầy hơi và cảm giác bí trung tiện. Bụng có thể chướng to do tình trạng liệt ruột phản ứng hoặc do sự tích tụ dịch trong khoang bụng. Khi xuất hiện đồng thời đau bụng trên dữ dội và nôn kéo dài không đỡ, người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thuốc giảm đau hay thuốc chống nôn tại nhà vì có thể làm che lấp các dấu hiệu lâm sàng quan trọng.

Sốt nhẹ, mạch nhanh và các biểu hiện toàn thân

Phản ứng viêm cấp tính tại tuyến tụy thường gây ra những thay đổi rõ rệt trên toàn bộ cơ thể. Người bệnh có thể bị sốt từ nhẹ đến trung bình, kèm theo cảm giác ơ hờn, mệt mỏi toàn thân. Sốt là phản ứng đáp ứng viêm của cơ thể trước sự tổn thương mô tụy hoặc sự xuất hiện của nhiễm khuẩn thứ phát.

Bên cạnh đó, nhịp tim có thể đập nhanh hơn bình thường, huyết áp có nguy cơ tụt giảm khi tình trạng viêm biến đổi nặng nề hoặc khi người bệnh bị mất nước do nôn kéo dài. Trong một số trường hợp nặng, da và mắt của người bệnh có thể xuất hiện dấu hiệu vàng da nhạt do sỏi mật làm tắc đường mật chung, hoặc da vùng quanh rốn và hai bên mạn sườn xuất hiện các mảng bầm tím. Những biểu hiện toàn thân này cảnh báo tình trạng tiến triển nghiêm trọng cần được theo dõi y khoa chặt chẽ.

Biến chứng nguy hiểm khi không được can thiệp kịp thời

Viêm tụy cấp nếu không được phát hiện và xử trí y khoa kịp thời có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm cho sức khỏe. Các biến chứng tại chỗ bao gồm hoại tử tuyến tụy, nang giả tụy hoặc áp xe tụy do vi khuẩn xâm nhập vào mô hoại tử. Những tổn thương này có thể gây đau kéo dài, chảy máu nội tạng hoặc nhiễm trùng huyết.

Về mặt toàn thân, phản ứng viêm nặng có thể kích hoạt hội chứng đáp ứng viêm hệ thống, dẫn đến suy đa cơ quan như suy hô hấp cấp, suy thận và rối loạn tuần hoàn. Do đó, nhận diện sớm các dấu hiệu cảnh báo ban đầu và đến ngay cơ sở y tế là bước quan trọng nhất để bác sĩ tiến hành các xét nghiệm chuyên sâu như đo nồng độ enzyme amylase, lipase trong máu và chụp vi tính cắt lớp bụng nhằm đưa ra phác đồ theo dõi thích hợp.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ viêm tụy cấp như đau bụng dữ dội lan ra lưng, nôn mửa kéo dài hoặc sốt kẹp mạch nhanh, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc giảm đau, thuốc kháng sinh hoặc áp dụng các bài thuốc dân gian khi chưa có sự thăm khám và hướng dẫn từ bác sĩ.

Tóm tắt

Triệu chứng viêm tụy cấp có thể khởi phát đột ngột và tiến triển nhanh chóng. Việc chủ động nhận biết các biểu hiện bất thường ở vùng bụng và các dấu hiệu toàn thân là cách tốt nhất để tiếp cận chăm sóc y khoa kịp thời, giảm thiểu tối đa rủi ro biến chứng nguy hiểm.