Huyết áp thấp: Dấu hiệu thầm lặng và cách sơ cứu kịp thời

Cấp cứu huyết áp thấp là gì?

Huyết áp là áp lực của dòng máu tác động lên thành động mạch khi tim co bóp và thư giãn. Trạng thái huyết áp thấp thường xảy ra khi áp lực này giảm xuống mức khiến việc cung cấp oxy và dưỡng chất cho các mô, đặc biệt là hệ thần kinh trung ương, bị gián đoạn tạm thời. Hạ huyết áp có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân như cơ địa mỏng manh, mất nước, thay đổi tư thế đột ngột, suy dinh dưỡng, tác dụng phụ của thuốc hoặc các bệnh lý tim mạch và nội tiết tiềm ẩn. Hiểu rõ bản chất của huyết áp thấp giúp người bệnh chủ động phòng tránh các biến cố nguy hiểm trong sinh hoạt thường nhật.

Dấu hiệu nhận biết tụt huyết áp đột ngột

Huyết áp thấp thường được xác định khi huyết áp tâm thu dưới 90 mmHg hoặc huyết áp tâm trương dưới 60 mmHg. Khác với tăng huyết áp dễ gây chú ý, huyết áp thấp thường phát triển âm thầm. Nhiều người có thể thích nghi với mức huyết áp thấp tự nhiên mà không thấy khó chịu, nhưng tình trạng tụt huyết áp đột ngột sẽ khiến các cơ quan quan trọng, đặc biệt là não và tim, không nhận đủ oxy cùng dưỡng chất cần thiết.

Biểu hiện thường gặp nhất bao gồm chóng mặt, hoa mắt, choáng váng khi thay đổi tư thế từ nằm hoặc ngồi sang đứng dậy. Người bệnh cũng có thể cảm thấy mệt mỏi kéo dài, nhìn mờ, buồn nôn, suy giảm khả năng tập trung hoặc da tái lạnh và thở nông. Trong các trường hợp nặng, giảm tưới máu não đột ngột sẽ dẫn tới ngất xỉu, tiềm ẩn nguy cơ chấn thương do té ngã.

Các bước sơ cứu nhanh khi bị tụt huyết áp tại chỗ

Khi phát hiện một người có dấu hiệu choáng váng, đứng không vững hoặc ngất xỉu do tụt huyết áp, việc sơ cứu đúng cách giúp phục hồi tưới máu não nhanh chóng. Trước tiên, cần đỡ người bệnh ngồi hoặc nằm xuống ngay lập tức ở nơi thoáng mát, bằng phẳng, tránh để ngã va đập vào các vật cứng xung quanh.

Đặt người bệnh ở tư thế nằm ngửa và kê chân cao hơn mức tim khoảng 20 đến 30 cm nhằm hỗ trợ máu tĩnh mạch hồi lưu về tim và não tốt hơn. Hãy nới lỏng cổ áo, thắt lưng và quần áo chật để người bệnh hô hấp dễ dàng. Nếu người bệnh còn tỉnh táo và có thể nuốt an toàn, hãy cho uống một cốc nước ấm, trà gừng ấm hoặc nước có pha chút muối loãng. Tránh để người bệnh đứng dậy đột ngột khi các triệu chứng vừa thuyên giảm.

Những sai lầm cần tránh khi xử trí hạ huyết áp

Trong quá trình xử trí người bị huyết áp thấp, một số sai lầm phổ biến có thể khiến tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn. Sai lầm thường gặp nhất là cố gắng đỡ người bệnh đứng dậy hoặc tiếp tục đi lại khi đang choáng, điều này làm tụt huyết áp tư thế nặng hơn và dễ ngất xỉu.

Tuyệt đối không cho người bệnh ăn hoặc uống bất cứ thứ gì nếu họ đang trong trạng thái lơ mơ, bất tỉnh hoặc co giật, vì rất dễ gây sặc vào đường thở. Không tự ý dùng các loại thuốc điều trị huyết áp mà chưa có chỉ định từ bác sĩ. Khi người bệnh đã tỉnh lại, cần để họ nằm nghỉ ngơi ít nhất 15 đến 20 phút trước khi thử ngồi dậy chậm rãi, tránh đổi tư thế đột ngột làm huyết áp hạ trở lại.

Biện pháp phòng ngừa và kiểm soát huyết áp thấp lâu dài

Để duy trì mức huyết áp ổn định và giảm tần suất các cơn tụt huyết áp, người có cơ địa huyết áp thấp cần chú ý đến chế độ dinh dưỡng và lối sống hàng ngày. Việc bổ sung đủ lượng nước mỗi ngày, từ 1.5 đến 2 lít nước, giúp duy trì thể tích tuần hoàn ổn định. Người có huyết áp thấp mạn tính có thể tham khảo ý kiến bác sĩ về việc tăng nhẹ lượng muối trong khẩu phần ăn hợp lý.

Chia nhỏ các bữa ăn trong ngày giúp giảm bớt hiện tượng tụt huyết áp sau ăn do máu dồn về cơ quan tiêu hóa. Bên cạnh đó, nên tập thói quen chuyển tư thế chậm rãi: từ nằm sang ngồi, nán lại vài giây rồi mới từ từ đứng lên. Tập luyện thể dục thể thao nhẹ nhàng như đi bộ, yoga hoặc bơi lội thường xuyên cũng góp phần cải thiện trương lực mạch máu và chức năng tim mạch.

Lưu ý an toàn

Thông tin sơ cứu chỉ nhằm mục đích hỗ trợ ban đầu tại chỗ, không thay thế việc chẩn đoán hay điều trị y khoa. Người bệnh cần được đưa ngay đến cơ sở y tế nếu bị ngất xỉu không tỉnh lại sau vài phút, có biểu hiện đau thắt ngực, khó thở, vã mồ hôi lạnh hoặc mất định hướng.

Tóm tắt

Tụt huyết áp tuy phổ biến nhưng không nên xem nhẹ, nhất là khi xảy ra đột ngột kèm theo hoa mắt, ngất xỉu. Nắm vững kỹ thuật sơ cứu tại chỗ và chủ động thăm khám giúp người bệnh kiểm soát chỉ số an toàn, phòng ngừa té ngã và bảo vệ sức khỏe tim mạch lâu dài.