Tụt canxi có biểu hiện gì và những điều cần biết để xử trí

Triệu chứng tụt canxi là gì?

Canxi là khoáng chất phong phú nhất trong cơ thể, chiếm khoảng một đến hai phần trăm trọng lượng cơ thể người trưởng thành. Phần lớn canxi tồn tại trong xương và răng dưới dạng tinh thể vững chắc, chỉ khoảng một phần trăm còn lại lưu hành trong máu, dịch ngoại bào và các mô mềm để duy trì hàng loạt chức năng sinh lý sống còn.

Canxi trong huyết tương tồn tại dưới hai dạng chính gồm canxi liên kết với protein và canxi ion hóa tự do. Trong đó, canxi ion hóa là dạng hoạt động sinh học trực tiếp, chịu trách nhiệm điều khiển dẫn truyền thần kinh, co bóp cơ bắp, đông máu và điều hòa nhịp tim. Khi nồng độ canxi ion hóa giảm sút đột ngột, ngưỡng kích thích của màng tế bào thần kinh cơ bị hạ thấp, dẫn đến tình trạng tăng tính kích thích quá mức và làm bùng phát các cơn co cứng không tự chủ.

Các triệu chứng thần kinh cơ khi nồng độ canxi giảm thấp

Dấu hiệu sớm và phổ biến nhất của hạ canxi máu thường bắt đầu ở hệ thần kinh và cơ bắp. Người bệnh có cảm giác tê râm ran, châm chích hoặc ngứa ngáy như kiến bò quanh vùng môi, lưỡi, đầu ngón tay và ngón chân. Khi nồng độ canxi tiếp tục giảm, các thớ cơ bắt đầu rung giật nhẹ và co rút cục bộ.

Tình trạng tiến triển nặng sẽ dẫn đến cơn tetany điển hình. Cơ bàn tay co quắp chặt, các ngón tay gập lại sát lòng bàn tay tạo thành dáng bàn tay đỡ đẻ, khớp cổ tay gập và cánh tay áp sát vào ngực. Đồng thời, cơ bắp chân có thể co cứng dữ dội gây đau buốt dữ dội. Trong các trường hợp nghiêm trọng, co thắt có thể lan đến cơ vùng mặt, cơ hàm gây cắn chặt răng khó mở miệng.

Biểu hiện tim mạch và hô hấp cần được cảnh giác

Canxi giữ vai trò thiết yếu trong việc dẫn truyền xung điện tim và điều hòa trương lực mạch máu. Do đó, khi lượng canxi tự do trong máu suy giảm, hệ tim mạch sẽ xuất hiện các rối loạn rõ rệt. Người bệnh thường cảm thấy đánh trống ngực, hồi hộp, tim đập nhanh hoặc nhịp đập lúc nhanh lúc chậm bất thường.

Tình trạng hạ canxi nặng kéo dài có thể gây biến đổi điện tâm đồ, suy giảm sức co bóp cơ tim dẫn đến tụt huyết áp, choáng váng và hoa mắt khi thay đổi tư thế. Ở phương diện hô hấp, tình trạng co thắt cơ thanh quản làm người bệnh thở rít, nghẹt thở, tức nặng ngực và hoảng loạn. Ngoài ra, việc giảm lưu lượng tuần hoàn lên não cũng có thể gây lú lẫn thoáng qua, mệt lả toàn thân hoặc ngất xỉu.

Cách xử trí ban đầu khi xuất hiện cơn co giật do tụt canxi

Khi phát hiện một người xuất hiện triệu chứng co quắp do hạ canxi máu, việc đầu tiên là giữ bình tĩnh và đưa người bệnh vào nơi thoáng mát, yên tĩnh, tránh tụ tập đông người gây ngột ngạt. Đặt người bệnh nằm nghỉ ở tư thế thoải mái, nới lỏng cổ áo và thắt lưng để hỗ trợ luồng thở lưu thông thuận lợi.

Nếu người bệnh đang thở quá nhanh do hoảng loạn, hãy hướng dẫn họ hít vào chậm bằng mũi và thở ra từ từ qua miệng, hoặc cho thở qua túi giấy trùm kín mũi miệng trong vài phút để cân bằng lại độ toan kiềm trong máu. Tuyệt đối không cạy miệng, không nhét khăn hay thìa cứng vào răng vì dễ gây tổn thương nướu hoặc tắc nghẽn đường thở. Sau khi cơn co cứng tạm lắng, cần nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất.

Những nguyên nhân phổ biến dẫn đến tình trạng hạ canxi máu

Tụt canxi máu không chỉ đơn thuần do chế độ ăn uống thiếu hụt mà còn bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân bệnh lý khác nhau. Nguyên nhân hàng đầu là tình trạng suy tuyến cận giáp, thường xảy ra sau phẫu thuật vùng cổ hoặc tuyến giáp làm giảm tiết hormone điều hòa canxi. Thiếu hụt vitamin D nghiêm trọng cũng khiến ruột không thể hấp thu canxi từ thức ăn.

Bên cạnh đó, các bệnh lý thận mạn tính làm giảm khả năng hoạt hóa vitamin D và tăng đào thải canxi qua nước tiểu. Tình trạng hạ magie máu, viêm tụy cấp, hoặc sử dụng một số nhóm thuốc như thuốc lợi tiểu quai, thuốc chống động kinh cũng có thể kéo giảm nồng độ canxi. Phụ nữ mang thai và cho con bú có nhu cầu canxi cao nếu không bổ sung đầy đủ cũng rất dễ rơi vào tình trạng thiếu hụt cấp tính.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức và không thể thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý tiêm truyền canxi tại nhà vì việc truyền tĩnh mạch sai kỹ thuật có thể gây hoại tử mô hoặc rối loạn nhịp tim tử vong. Khi có biểu hiện nghi ngờ, hãy tìm đến bác sĩ chuyên khoa nội tiết để làm xét nghiệm máu và nhận chỉ định điều trị an toàn, chính xác.

Tóm tắt

Nắm rõ biểu hiện của hạ canxi máu giúp người bệnh và người nhà chủ động ứng phó kịp thời, tránh các tai nạn đáng tiếc. Việc thăm khám chuyên khoa là bước quan trọng nhất để tìm ra nguyên nhân gốc rễ và duy trì nồng độ khoáng chất cân bằng, bảo vệ sức khỏe lâu dài.