Triệu chứng tiểu đường tuýp 1 thường gặp ở người trẻ
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Tiểu đường tuýp 1 là một bệnh lý nội tiết tự miễn xảy ra khi hệ thống miễn dịch tấn công và phá hủy các tế bào beta sản xuất insulin của tuyến tụy. Bệnh có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi nhưng đặc biệt phổ biến ở trẻ em, thanh thiếu niên và người trẻ tuổi. Khác với tiểu đường tuýp 2 tiến triển âm thầm, các biểu hiện của tiểu đường tuýp 1 ở người trẻ thường bùng phát tương đối nhanh chóng và rõ rệt trong vài tuần.
Việc nhận diện sớm các triệu chứng đóng vai trò quyết định trong việc đưa người bệnh đến cơ sở y tế kịp thời. Nếu không được chẩn đoán và quản lý đúng cách, tình trạng thiếu hụt insulin nghiêm trọng có thể nhanh chóng dẫn đến các biến chứng chuyển hóa cấp tính, gây ảnh hưởng nặng nề tới sức khỏe tổng thể.
Triệu chứng tiểu đường tuýp 1 ở người trẻ là gì?
Tiểu đường tuýp 1 ở người trẻ là tình trạng tuyến tụy không còn khả năng sản xuất đủ insulin, hormone có nhiệm vụ chuyển hóa glucose từ máu vào tế bào để tạo năng lượng. Khi thiếu insulin, lượng đường trong máu tăng cao vượt ngưỡng bình thường và tích tụ trong tuần hoàn, trong khi các tế bào cơ thể lại rơi vào trạng thái thiếu hụt năng lượng nghiêm trọng. Biểu hiện bệnh ở nhóm đối tượng trẻ tuổi thường khởi phát rầm rộ với chuỗi triệu chứng điển hình như uống nước liên tục, đi tiểu nhiều lần, thèm ăn nhưng lại giảm cân nhanh chóng. Nguyên nhân chính được xác định do yếu tố tự miễn kết hợp với sự tác động của yếu tố di truyền và môi trường. Do cơ thể hoàn toàn thiếu insulin nội sinh, người bệnh tiểu đường tuýp 1 bắt buộc phải sử dụng insulin ngoại sinh suốt đời theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa nội tiết để duy trì chỉ số đường huyết an toàn.
Cảm giác khát nước dữ dội và đi tiểu nhiều lần
Một trong những biểu hiện lâm sàng đầu tiên và rõ ràng nhất ở người trẻ bị tiểu đường tuýp 1 là tình trạng khát nước liên tục kèm theo tần suất đi tiểu tăng cao bất thường. Khi nồng độ đường trong máu tăng lên vượt quá ngưỡng hấp thu của thận, lượng đường dư thừa sẽ thoát ra ngoài qua đường nước tiểu. Quá trình này kéo theo một lượng lớn nước từ tế bào và mô vào nước tiểu theo cơ chế thẩm thấu, khiến dung tích nước tiểu gia tăng đáng kể. Người bệnh thường phải đi tiểu liên tục cả ban ngày lẫn ban đêm. Việc mất nước liên tục qua đường tiết niệu khiến cơ thể nhanh chóng rơi vào trạng thái mất nước nghiêm trọng, kích thích trung tâm điều hòa cơn khát ở não bộ. Do đó người trẻ luôn có cảm giác khô miệng, thèm uống nước liên tục dù đã uống rất nhiều nước trong ngày.
Sút cân nhanh chóng dù thèm ăn và ăn nhiều
Giảm trọng lượng cơ thể bất thường trong thời gian ngắn là triệu chứng điển hình khác ở thanh thiếu niên và người trẻ tuổi mắc tiểu đường tuýp 1. Do thiếu hụt hormone insulin, đường glucose không thể đi vào bên trong các tế bào để biến đổi thành năng lượng phục vụ cho các hoạt động sống. Để bù đắp cho tình trạng thiếu hụt này, cơ thể buộc phải huy động và phân hủy các mô mỡ cũng như khối cơ bắp hiện có để đốt cháy tạo năng lượng thay thế. Kết quả là người bệnh có thể giảm vài kilôgam chỉ trong vòng một đến hai tuần mà không hề can thiệp bằng các biện pháp ăn kiêng hay tập luyện. Đồng thời, do tế bào liên tục bị bỏ đói, não bộ sẽ gửi tín hiệu kích thích cảm giác thèm ăn, khiến người bệnh luôn cảm thấy đói cào cào và ăn nhiều hơn bình thường.
Mệt mỏi kéo dài và thị lực giảm sút tạm thời
Tình trạng mệt mỏi thể chất kiệt sức và thị lực suy giảm là những phiền toái thường gặp nhưng dễ bị người trẻ lơ là hoặc nhầm lẫn với áp lực học tập, làm việc. Sự thiếu hụt năng lượng trầm trọng do glucose không được vận chuyển vào tế bào khiến cơ thể luôn trong trạng thái uể uải, thiếu sức sống và giảm khả năng tập trung. Bên cạnh đó, nồng độ đường trong máu gia tăng đột ngột có thể làm thay đổi áp suất thẩm thấu trong thể thủy tinh của mắt. Thủy tinh thể bị sưng nhẹ làm thay đổi độ cong và khả năng khúc xạ, dẫn đến hiện tượng nhìn mờ hoặc khó tập trung thị giác tạm thời. Triệu chứng nhìn mờ này thường có thể cải thiện khi chỉ số đường huyết được đưa về mức ổn định thông qua điều trị y tế phù hợp.
Hơi thở có mùi hoa quả và nguy cơ nhiễm toan ceton
Khi cơ thể phân hủy chất béo với tốc độ quá nhanh để lấy năng lượng do hoàn toàn thiếu insulin, các hợp chất có tính acid gọi là ketone sẽ được sản sinh và tích tụ nhiều trong máu. Tình trạng này có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm gọi là nhiễm toan ceton do tiểu đường. Người trẻ gặp phải biến chứng này thường có hơi thở xuất hiện mùi trái cây chín hoặc mùi tương tự nước rửa móng tay acetone. Đi kèm với đó là các biểu hiện cấp tính như đau bụng, buồn nôn, nôn mửa, thở nhanh và sâu, cảm giác lơ mơ hoặc kiệt sức nặng. Nhiễm toan ceton là một tình trạng cấp cứu y khoa nghiêm trọng đòi hỏi người bệnh phải được đưa ngay tới bệnh viện để xử trí y tế và truyền dịch kịp thời nhằm tránh đe dọa tính mạng.
Lưu ý an toàn
Các triệu chứng của tiểu đường tuýp 1 ở người trẻ thường diễn tiến nhanh và dễ nhầm lẫn với các tình trạng mệt mỏi thông thường. Người đọc tuyệt đối không tự chẩn đoán, tự mua thuốc hoặc áp dụng các bài thuốc dân gian khi thấy xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ. Khi có triệu chứng nghi vấn, cần nhanh chóng đến các cơ sở y tế có chuyên khoa nội tiết để làm xét nghiệm chỉ số đường huyết và nhận tư vấn chuyên môn. Việc tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ chuyên khoa là yếu tố sống còn để kiểm soát bệnh an toàn và hiệu quả.
Tóm tắt
Nhận biết sớm các triệu chứng tiểu đường tuýp 1 ở người trẻ đóng vai trò quan trọng giúp phát hiện bệnh kịp thời và hạn chế nguy cơ biến chứng nguy hiểm. Khi phát hiện các dấu hiệu bất thường như khát nước dữ dội, đi tiểu nhiều và sút cân nhanh, người bệnh cần chủ động đi khám tại cơ sở y tế chuyên khoa để được chẩn đoán chính xác và lập kế hoạch theo dõi sức khỏe phù hợp.
Nguồn tham khảo
- Wiley: Review for “Worse glycaemic control, higher rates of diabetic ketoacidosis, and more hospitalisations in children, adolescents, and young adults with type 1 diabetes and anxiety disorders”
- Wiley: Review for “Worse glycaemic control, higher rates of diabetic ketoacidosis, and more hospitalisations in children, adolescents, and young adults with type 1 diabetes and anxiety disorders”
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Tiểu đường tuýp 1 ở người trẻ khác gì so với tiểu đường tuýp 2?
Tiểu đường tuýp 1 do cơ thể hoàn toàn không sản xuất được insulin vì cơ chế tự miễn, triệu chứng khởi phát nhanh. Trong khi đó, tiểu đường tuýp 2 thường do kháng insulin, diễn tiến âm thầm và hay gặp ở người có lối sống ít vận động hoặc thừa cân.
Người trẻ bị tiểu đường tuýp 1 có chữa khỏi hoàn toàn được không?
Hiện nay chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn tiểu đường tuýp 1. Tuy nhiên, người bệnh hoàn toàn có thể duy trì cuộc sống khỏe mạnh, sinh hoạt bình thường nếu tuân thủ lộ trình tiêm insulin, theo dõi đường huyết thường xuyên và thực hiện chế độ dinh dưỡng hợp lý theo chỉ dẫn y khoa.
Xét nghiệm nào giúp xác định tiểu đường tuýp 1 ở người trẻ?
Để chẩn đoán tiểu đường tuýp 1, bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm đường huyết lúc đói, đường huyết ngẫu nhiên, chỉ số HbA1c và xét nghiệm tìm các kháng thể tự miễn như GAD hoặc IA-2 trong máu cùng chỉ số C-peptide để đánh giá chức năng tuyến tụy.
Trẻ em và thanh thiếu niên có dễ mắc tiểu đường tuýp 1 không?
Tiểu đường tuýp 1 là dạng tiểu đường phổ biến nhất ở trẻ em và thanh thiếu niên. Bệnh có thể phát bệnh ở bất kỳ độ tuổi nào nhưng đỉnh điểm thường ghi nhận ở lứa tuổi đi học và giai đoạn dậy thì.
Khi nào nghi ngờ tiểu đường tuýp 1 ở người trẻ cần đi cấp cứu?
Cần đưa người bệnh đến ngay cơ sở y tế cấp cứu khi xuất hiện các triệu chứng của nhiễm toan ceton như nôn mửa liên tục, đau bụng dữ dội, thở nhanh sâu, hơi thở có mùi trái cây chín, lơ mơ hoặc thở dốc kiệt sức.
