Triệu chứng thuyên tắc phổi cần chú ý để phát hiện bệnh sớm
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Thuyên tắc phổi là một biến cố tim mạch và hô hấp cấp tính cực kỳ nguy hiểm, xảy ra khi một hoặc nhiều nhánh động mạch phổi bị bít tắc đột ngột, phổ biến nhất là do cục máu đông di chuyển từ các tĩnh mạch sâu ở chi dưới lên. Tình trạng này cản trở lưu lượng máu đến nhu mô phổi, làm giảm nồng độ oxy trong máu và gây suy giảm chức năng tim cấp.
Việc nhận diện sớm các triệu chứng thuyên tắc phổi có ý nghĩa quyết định trực tiếp đến cơ hội sống còn và khả năng phục hồi của người bệnh. Do các biểu hiện ban đầu rất dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý tim phổi thông thường như viêm phế quản hay suy tim, người bệnh và gia đình cần nắm vững các dấu hiệu cảnh báo đặc trưng để kịp thời tiếp cận cấp cứu y tế.
Triệu chứng thuyên tắc phổi là gì?
Thuyên tắc phổi hình thành khi dòng tuần hoàn đưa các cục máu đông, bọt khí, mỡ hoặc mảnh vụn tế bào đến làm nghẽn các mạch máu nuôi dưỡng phổi. Hậu quả trực tiếp là vùng nhu mô phổi tương ứng không nhận được đủ lưu lượng máu để thực hiện chức năng trao đổi khí, dẫn đến tình trạng thiếu oxy toàn thân và tăng gánh nặng áp lực đột ngột lên tâm thất phải.
Căn bệnh này có thể xảy ra ở bất kỳ ai nhưng đặc biệt gia tăng ở những người có thời gian bất động kéo dài sau chấn thương, người vừa trải qua đại phẫu thuật chỉnh hình, bệnh nhân ung thư hoặc phụ nữ đang sử dụng thuốc tránh thai chứa estrogen. Mức độ nguy hiểm của thuyên tắc phổi phụ thuộc vào kích thước của cục huyết khối và số lượng nhánh mạch máu bị ảnh hưởng. Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, bệnh có nguy cơ dẫn đến suy tim phải cấp, trụy mạch và tử vong nhanh chóng.
Khó thở đột ngột và cơn đau ngực kiểu màng phổi
Khó thở là biểu hiện lâm sàng phổ biến hàng đầu của thuyên tắc phổi, thường khởi phát một cách đột ngột mà không có dấu hiệu báo trước rõ ràng. Người bệnh cảm thấy hụt hơi nghiêm trọng, ngực bị đè nén và không thể hít sâu, ngay cả khi đang ngồi nghỉ ngơi hoặc làm các công việc nhẹ nhàng. Tình trạng thiếu dưỡng khí này xảy ra do dòng máu đến phế nang bị tắc nghẽn, làm gián đoạn quá trình trao đổi oxy tại mao mạch phổi.
Đi kèm với khó thở, người bệnh thường xuất hiện cảm giác đau nhói ở ngực. Cơn đau có tính chất đau màng phổi, nghĩa là đau nhói dữ dội hơn mỗi khi hít thở sâu, ho, hắt hơi hoặc cử động lồng ngực. Một số trường hợp có thể nhầm lẫn cơn đau này với hội chứng vành cấp hoặc viêm sụn sườn, nhưng sự xuất hiện đồng thời của tình trạng thở nhanh nông và cảm giác lo âu bồn chồn là dấu hiệu cảnh báo quan trọng không được bỏ qua.
Nhịp tim đập nhanh và ho ra chất nhầy lẫn máu
Hệ tuần hoàn phản ứng rất nhạy cảm khi áp lực trong động mạch phổi gia tăng đột ngột do huyết khối cản trở. Tim buộc phải đập nhanh hơn bình thường nhằm duy trì cung lượng máu, khiến người bệnh có cảm giác tim đập thình thịch, đánh trống ngực liên hồi và cảm thấy hồi hộp dữ dội. Nhịp tim nhanh thường vượt quá một trăm nhịp mỗi phút và không giảm xuống dù người bệnh đã nằm nghỉ ngơi.
Bên cạnh đó, ho cũng là một triệu chứng thường gặp trong thuyên tắc phổi. Người bệnh có thể ho khan từng cơn liên tục hoặc ho ra đờm có lẫn vệt máu tươi, máu màu sẫm. Tình trạng ho ra máu này thường phản ánh biến chứng nhồi máu phổi, khi một vùng mô phổi bị hoại tử do thiếu máu nuôi dưỡng kéo dài. Triệu chứng này đòi hỏi người bệnh phải được đưa đến cơ sở y tế chuyên khoa ngay lập tức để tiến hành chụp cắt lớp vi tính mạch máu phổi.
Chóng mặt ngất xỉu và dấu hiệu tím tái do tụt huyết áp
Khi cục máu đông có kích thước lớn làm bít tắc thân chung hoặc các nhánh lớn của động mạch phổi, lượng máu trở về thất trái sụt giảm nghiêm trọng, dẫn đến tụt huyết áp động mạch toàn thân. Người bệnh rơi vào trạng thái choáng váng, hoa mắt, vã mồ hôi lạnh, da niêm mạc tái nhợt và có thể ngất xỉu đột ngột. Ngất xỉu là một dấu hiệu tiên lượng nặng, cảnh báo nguy cơ sốc tim và suy hô hấp tuần hoàn cấp.
Ngoài ra, tình trạng thiếu oxy máu cấp tính kéo dài còn khiến vùng môi, đầu ngón tay và móng chân chuyển sang màu tím tái. Sự thay đổi màu sắc da kết hợp với cảm giác hoảng loạn, sợ hãi vô cớ là những tín hiệu cho thấy cơ thể đang kiệt quệ dưỡng khí nghiêm trọng. Trong tình huống này, việc gọi cấp cứu khẩn cấp là điều kiện tiên quyết để bảo toàn tính mạng cho người bệnh.
Dấu hiệu cảnh báo từ huyết khối tĩnh mạch sâu chi dưới
Đa số các trường hợp thuyên tắc phổi bắt nguồn từ huyết khối tĩnh mạch sâu ở hai chi dưới di chuyển ngược dòng tuần hoàn lên hệ mạch phổi. Do đó, việc quan sát kỹ các bất thường ở chân có ý nghĩa quyết định trong việc phát hiện mầm mống gây bệnh từ giai đoạn sớm. Triệu chứng điển hình là một bên bắp chân hoặc đùi bị sưng phù rõ rệt so với bên còn lại, kèm theo cảm giác căng tức nặng nề.
Khi chạm vào vùng chân bị tổn thương, người bệnh thường thấy nóng ấm hơn các vùng da khác, xuất hiện những dải đỏ dọc theo đường đi của tĩnh mạch và cảm giác đau nhức buốt tăng lên khi gập bàn chân về phía mu chân hoặc khi đứng dậy đi lại. Nhận diện kịp thời các dấu hiệu huyết khối tĩnh mạch sâu chi dưới giúp bác sĩ can thiệp siêu âm mạch máu và sử dụng thuốc chống đông thích hợp trước khi cục máu đông kịp bong ra gây tắc nghẽn phổi.
Lưu ý an toàn
Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất nâng cao nhận thức y khoa thường thức và không thể thay thế cho việc thăm khám của bác sĩ chuyên khoa. Thuyên tắc phổi là một tình trạng cấp cứu tối khẩn cấp; người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc chống đông máu, không tự ý xoa bóp ấn huyệt vùng bắp chân bị sưng đau vì có thể làm bong cục máu đông di chuyển lên phổi nhanh hơn. Khi có biểu hiện nghi ngờ, hãy liên hệ ngay dịch vụ cấp cứu y tế.
Tóm tắt
Thuyên tắc phổi là bệnh lý cấp tính nguy hiểm nhưng có thể can thiệp hiệu quả nếu được phát hiện sớm. Việc chủ động nhận diện dấu hiệu khó thở đột ngột, đau ngực hoặc sưng đau bắp chân giúp người bệnh tiếp cận chăm sóc y tế kịp thời. Tuyệt đối không tự ý trì hoãn khi cơ thể xuất hiện các cảnh báo bất thường.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Khó thở do thuyên tắc phổi có điểm gì khác với các bệnh hô hấp mạn tính?
Khó thở do thuyên tắc phổi thường xuất hiện rất đột ngột, tăng nhanh ngay cả khi nghỉ ngơi, kèm theo cảm giác hụt hơi dữ dội và có thể đi kèm đau ngực nhói buốt, khác với cơn khó thở tăng dần từng đợt của bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hoặc hen suyễn.
Vì sao đau sưng một bên bắp chân lại liên quan đến thuyên tắc phổi?
Huyết khối tĩnh mạch sâu ở chân là nguồn gốc phổ biến nhất dẫn đến thuyên tắc phổi. Khi cục máu đông bong ra và di chuyển theo dòng máu lên phổi, người bệnh thường có dấu hiệu báo trước là một bên bắp chân bị sưng to, nóng đỏ, căng tức và đau tăng khi bước đi.
Hiện tượng ho ra máu ở người bệnh thuyên tắc phổi xuất phát từ đâu?
Triệu chứng ho ra máu trong thuyên tắc phổi thường xuất phát từ tình trạng nhồi máu phổi, khi nhu mô phổi bị thiếu máu cục bộ gây tổn thương vi mạch. Lượng máu khạc ra có thể lẫn trong đờm màu hồng hoặc đỏ tươi và thường đi kèm với đau ngực khi thở sâu.
Những đối tượng nào có nguy cơ cao gặp phải thuyên tắc phổi?
Những người vừa trải qua phẫu thuật lớn, gãy xương chi dưới, nằm bất động lâu ngày, phụ nữ mang thai, người dùng liệu pháp nội tiết tố, bệnh nhân ung thư hoặc người có rối loạn đông máu di truyền có nguy cơ hình thành cục máu đông và thuyên tắc phổi cao hơn đáng kể.
Cần làm gì ngay khi nghi ngờ người thân bị thuyên tắc phổi?
Người bệnh cần được đưa ngay đến khoa cấp cứu của bệnh viện gần nhất bằng xe cứu thương. Trong thời gian chờ đợi, cần giữ người bệnh ngồi yên ở tư thế thoải mái, nới lỏng quần áo, không xoa bóp bắp chân và tuyệt đối không tự ý cho uống bất kỳ loại thuốc nào.
