Triệu chứng thường gặp khi tổn thương gan do thuốc và các dấu hiệu cảnh báo

Tổn thương gan do thuốc là gì?

Tổn thương gan do thuốc là thuật ngữ y khoa mô tả tình trạng các tế bào gan bị viêm, hoại tử hoặc rối loạn chức năng bài tiết mật do tác động trực tiếp của các phân tử thuốc hoặc các chất chuyển hóa trung gian của chúng. Quá trình này có thể diễn ra theo cơ chế phụ thuộc liều dùng, tức là độc tính xuất hiện khi sử dụng vượt quá ngưỡng an toàn của cơ thể, hoặc theo cơ chế không phụ thuộc liều dùng dựa trên phản ứng miễn dịch đặc ứng của từng cá nhân. Mức độ tổn thương gan có thể dao động rất rộng, từ việc chỉ tăng nhẹ các chỉ số men gan trong huyết thanh mà không có biểu hiện lâm sàng, cho đến các thể bệnh nghiêm trọng như viêm gan cấp tính, ứ mật trong gan hoặc suy gan bùng phát gây nguy hiểm đến tính mạng người bệnh nếu không được can thiệp y tế đúng lúc.

Dấu hiệu sớm toàn thân và cảm giác suy nhược mệt mỏi

Trong giai đoạn đầu, các phản ứng bất lợi tại gan thường biểu hiện rất mơ hồ và dễ bị nhầm lẫn với tình trạng suy nhược cơ thể hoặc cảm cúm thông thường. Người bệnh thường cảm thấy cơ thể mệt mỏi kéo dài, uể oải, mất sức dù không lao động nặng nhọc. Cùng với đó là cảm giác chán ăn rõ rệt, ăn không ngon miệng, sợ mùi thức ăn nhiều dầu mỡ và luôn có cảm giác đầy bụng, khó tiêu.

Tình trạng sốt nhẹ không rõ nguyên nhân kèm theo các cơn ớn lạnh thoảng qua cũng có thể xuất hiện, đặc biệt ở những trường hợp tổn thương gan qua cơ chế dị ứng miễn dịch. Một số người còn ghi nhận tình trạng đau nhức cơ khớp âm ỉ. Vì những triệu chứng này không đặc hiệu, nhiều người thường bỏ qua hoặc tự ý mua thêm các loại thuốc hạ sốt, giảm đau để uống, từ đó vô tình làm cho tình trạng nhiễm độc tế bào gan trở nên trầm trọng hơn.

Rối loạn tiêu hóa và thay đổi màu sắc phân nước tiểu

Hệ tiêu hóa chịu ảnh hưởng trực tiếp khi chức năng chuyển hóa và bài tiết mật của gan bị suy giảm dưới tác động của độc tính từ thuốc. Người bệnh thường xuyên cảm thấy buồn nôn, nôn nao sau bữa ăn hoặc nôn thực sự. Vùng hạ sườn phải, nơi định vị của lá gan, có thể xuất hiện cảm giác tức nặng, đau tức âm ỉ hoặc căng tức khó chịu do bao gan bị căng phồng khi nhu mô gan viêm sưng.

Bên cạnh đó, sự rối loạn bài tiết dịch mật còn dẫn đến những thay đổi đặc trưng ở chất thải hằng ngày. Nước tiểu thường chuyển sang màu vàng sậm, màu nước vối đặc hoặc màu nâu sẫm như trà dù người bệnh vẫn uống đủ nước. Đồng thời, lượng sắc tố mật xuống ruột suy giảm khiến phân có thể trở nên nhạt màu, phân màu đất sét hoặc xám trắng. Đây là những chỉ dấu khách quan có giá trị cảnh báo cao mà người bệnh cần chú ý quan sát để kịp thời đi kiểm tra.

Vàng da củng mạc mắt và ngứa ngáy nổi mẩn toàn thân

Vàng da và vàng củng mạc mắt là triệu chứng kinh điển báo hiệu nồng độ Bilirubin trong máu đã tăng cao do gan không thể chuyển hóa hoặc đào thải dịch mật. Hiện tượng này thường xuất hiện rõ nhất tại lòng trắng mắt trước khi lan dần ra toàn bộ bề mặt da trên cơ thể. Mức độ vàng da thường tỷ lệ thuận với mức độ tắc mật hoặc tổn thương tế bào gan đang diễn ra.

Đi kèm với tình trạng tích tụ muối mật dưới da là cảm giác ngứa ngáy dữ dội khắp cơ thể. Cơn ngứa thường dai dẳng, tăng lên về đêm và không đáp ứng tốt với các loại thuốc bôi ngoài da thông thường. Ngoài ra, khi tế bào gan bị tổn thương nặng làm suy giảm khả năng tổng hợp các yếu tố đông máu, người bệnh có thể quan sát thấy các mảng bầm tím xuất hiện tự nhiên dưới da, chảy máu chân răng hoặc chảy máu cam dù không có va chạm mạnh.

Các nhóm thuốc và sản phẩm có nguy cơ gây độc tế bào gan

Tổn thương gan do thuốc có thể xuất phát từ nhiều nhóm dược phẩm khác nhau khi sử dụng sai liều lượng, dùng kéo dài hoặc do cơ địa phản ứng đặc ứng. Nhóm thuốc giảm đau, hạ sốt chứa hoạt chất Paracetamol là nguyên nhân phổ biến hàng đầu khi dùng quá liều khuyến cáo hoặc phối hợp nhiều chế phẩm cùng lúc. Bên cạnh đó, các thuốc chống viêm không steroid, thuốc kháng sinh nhóm Macrolid, Quinolon hoặc Amoxicillin phối hợp Acid clavulanic cũng ghi nhận tỷ lệ gây tổn thương gan đáng kể.

Ngoài thuốc tân dược, các nhóm thuốc điều trị bệnh mạn tính như thuốc chống lao, thuốc hạ mỡ máu nhóm Statin, thuốc chống động kinh hay các thuốc ức chế miễn dịch đều đòi hỏi sự theo dõi chức năng gan định kỳ. Đặc biệt, xu hướng tự ý sử dụng các loại thuốc nam, thuốc bắc, thảo dược gia truyền và thực phẩm chức năng trôi nổi không rõ nguồn gốc là mối nguy cơ tiềm ẩn rất lớn gây suy gan cấp tính tại cộng đồng.

Lưu ý an toàn

Các thông tin cung cấp chỉ nhằm mục đích nâng cao nhận thức sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Khi nghi ngờ có dấu hiệu tổn thương gan do thuốc, người bệnh không được tự ý mua thêm các loại thuốc bổ gan hoặc thực phẩm giải độc để uống vì có thể làm tăng gánh nặng cho gan. Mọi can thiệp điều chỉnh liều lượng hoặc đổi thuốc phải do bác sĩ chuyên khoa chỉ định.

Tóm tắt

Nhận diện sớm các bất thường trên cơ thể trong thời gian dùng thuốc là yếu tố then chốt giúp bảo vệ nhu mô gan. Người bệnh cần giữ thói quen đọc kỹ hướng dẫn, tuân thủ chỉ định của bác sĩ và chủ động đi kiểm tra men gan định kỳ khi phải điều trị kéo dài nhằm ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm.