Triệu chứng rối loạn thần kinh thực vật và các phương pháp chẩn đoán

Rối loạn thần kinh thực vật là gì?

Hệ thần kinh thực vật hay còn gọi là hệ thần kinh tự chủ, đảm nhận vai trò điều khiển các cơ quan hoạt động ngoài tầm kiểm soát tự chủ của ý thức như tim, mạch máu, tuyến mồ hôi, dạ dày và ruột. Hệ thống này bao gồm hai phân nhánh chính là hệ giao cảm và hệ đối giao cảm có tác dụng hỗ trợ và duy trì trạng thái hằng định nội môi.

Khi rối loạn thần kinh thực vật xuất hiện, sự điều hòa giữa hai hệ thống này bị suy giảm dẫn đến những phản ứng bất thường của cơ thể trước các tác nhân kích thích từ môi trường hoặc tâm lý. Tình trạng này có thể xuất hiện đơn độc hoặc là hậu quả thứ phát từ những bệnh lý nền như đái tháo đường, Parkinson hay tổn thương thần kinh ngoại biên.

Nhận biết biểu hiện rối loạn thần kinh thực vật ở các cơ quan

Biểu hiện của rối loạn thần kinh thực vật rất phong phú và dễ nhầm lẫn với các bệnh lý nội khoa khác. Rối loạn hệ tim mạch là dấu hiệu hay gặp nhất với biểu hiện hồi hộp, tim đập nhanh, đánh trống ngực hoặc hạ huyết áp tư thế đứng gây chóng mặt, choáng váng khi thay đổi tư thế đột ngột.

Ở hệ tiêu hóa, tình trạng mất cân bằng thần kinh tự chủ gây ra hiện tượng đầy hơi, chướng bụng, buồn nôn, trào ngược dạ dày thực quản, tiêu chảy hoặc táo bón kéo dài. Hệ tiết niệu và sinh dục cũng có thể chịu ảnh hưởng dẫn đến tiểu khó, tiểu dắt, tiểu không tự chủ hoặc suy giảm chức năng sinh lý. Ngoài ra, người bệnh thường gặp tình trạng rối loạn tiết mồ hôi như tăng tiết quá mức hoặc giảm tiết, kết hợp với cảm giác mệt mỏi mạn tính, mất ngủ và nhạy cảm với sự thay đổi thời tiết.

Các nguyên nhân gây mất cân bằng hệ thần kinh thực vật

Sự suy giảm chức năng của hệ thần kinh tự chủ có thể khởi phát từ nhiều nguyên nhân trực tiếp và gián tiếp khác nhau. Căng thẳng tâm lý kéo dài, áp lực công việc và trạng thái lo âu mạn tính là những yếu tố hàng đầu gây xáo trộn sự điều hòa của vỏ não lên hệ thần kinh thực vật.

Bên cạnh đó, các bệnh lý tự miễn, tổn thương thần kinh do bệnh đái tháo đường, nhiễm trùng mạn tính hoặc thoái hóa hệ thần kinh cũng là nguyên nhân phổ biến dẫn đến rối loạn thứ phát. Việc sử dụng một số nhóm thuốc điều trị lâu ngày, thói quen sinh hoạt thiếu khoa học, lạm dụng chất kích thích như rượu bia, cà phê hay thiếu hụt vitamin nhóm B cũng đóng vai trò làm trầm trọng thêm các triệu chứng.

Quy trình chẩn đoán rối loạn thần kinh thực vật tại cơ sở y tế

Chẩn đoán rối loạn thần kinh thực vật là một quá trình phức tạp đòi hỏi bác sĩ chuyên khoa thần kinh phải kết hợp giữa khai thác tiền sử lâm sàng và thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng chuyên biệt. Do biểu hiện bệnh dễ trùng lặp với nhiều bệnh lý khác, bước đầu tiên là loại trừ các tổn thương thực thể ở tim, phổi, não và các cơ quan nội tạng.

Bác sĩ có thể chỉ định đo điện tâm đồ, siêu âm tim, xét nghiệm máu tổng quát, đánh giá chức năng tuyến giáp và chụp cộng hưởng từ não. Khi các kết quả cấu trúc hoàn toàn bình thường, các nghiệm pháp đánh giá chức năng thần kinh tự chủ sẽ được tiến hành như nghiệm pháp bàn nghiêng để kiểm tra phản ứng huyết áp khi thay đổi tư thế, kiểm tra biến thiên nhịp tim hoặc đo mức độ tiết mồ hôi qua da. Việc chẩn đoán đúng nguyên nhân giúp bác sĩ xây dựng kế hoạch quản lý sức khỏe tối ưu cho từng cá thể.

Biện pháp hỗ trợ cải thiện chức năng thần kinh thực vật

Quản lý và cải thiện rối loạn thần kinh thực vật phụ thuộc lớn vào việc điều chỉnh lối sống và giải tỏa áp lực tâm lý. Người bệnh được khuyến khích duy trì chế độ sinh hoạt giờ giấc ổn định, tập luyện thể thao đều đặn với các bộ môn phù hợp như đi bộ, yoga, thiền định hoặc bài tập hít thở sâu để kích thích phân nhánh đối giao cảm hoạt động tốt hơn.

Chế độ dinh dưỡng cân bằng, bổ sung đầy đủ vitamin và khoáng chất, hạn chế tối đa các chất kích thích như thuốc lá, rượu bia và caffeine giúp giảm bớt căng thẳng cho hệ thần kinh. Trong những trường hợp triệu chứng ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt, bác sĩ chuyên khoa có thể tư vấn các liệu pháp hỗ trợ tâm lý hoặc chỉ định một số sản phẩm điều hòa thần kinh phù hợp với tình trạng thực tế của từng người.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y học đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa trực tiếp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc, tự chẩn đoán bệnh hoặc thay đổi liều lượng các thuốc đang sử dụng khi chưa có sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa. Mỗi cá nhân có thể có những nguyên nhân gây rối loạn khác nhau, đòi hỏi phương pháp tiếp cận riêng biệt.

Tóm tắt

Rối loạn thần kinh thực vật tuy không gây nguy hiểm lập tức đến tính mạng nhưng ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống. Nhận biết sớm các triệu chứng và chủ động thăm khám tại các cơ sở y tế uy tín sẽ giúp người bệnh được chẩn đoán chính xác và có hướng chăm sóc sức khỏe an toàn, hiệu quả.