Triệu chứng khi bị ong vò vẽ đốt và các lưu ý xử trí

Ong vò vẽ đốt là gì?

Ong vò vẽ thuộc họ ong vò vẽ (Vespidae), nổi tiếng với nọc độc chứa nhiều hoạt chất sinh học nguy hiểm như melittin, phospholipase A2, hyaluronidase và histamine. Khi chích người, ong vò vẽ không để lại ngòi như ong mật mà có thể đốt liên tiếp nhiều lần, giải phóng lượng nọc độc lớn vào cơ thể. Phản ứng sau khi bị đốt phụ thuộc vào số lượng vết đốt, vị trí bị tấn công cũng như cơ địa nhạy cảm của từng người.

Ở mức độ nhẹ, người bị đốt chủ yếu chịu tổn thương phản ứng viêm địa phương tại vùng da bị tấn công. Tuy nhiên, nếu bị đốt nhiều nốt hoặc người bệnh có tiền sử dị ứng, nọc độc có thể xâm nhập sâu vào tuần hoàn, gây nhiễm độc toàn thân, suy thận cấp, tan máu, hoại tử cơ vân hoặc sốc phản vệ đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Cho nên, hiểu đúng bản chất độc tính và theo dõi sát triệu chứng là điều vô cùng cần thiết.

Triệu chứng tại chỗ sau khi bị ong vò vẽ đốt

Ngay tại vị trí ong vò vẽ chích, người bị đốt sẽ cảm thấy đau nhói dữ dội, tức thì và kèm theo cảm giác nóng rát nặng. Trong vòng vài phút đến vài giờ, vùng da xung quanh vết đốt bắt đầu sưng nề nhanh chóng, đỏ rực và bùng phát phản ứng viêm cục bộ. Tâm vết đốt thường có một điểm hoại tử nhỏ hoặc chấm máu nhỏ li ti do tổn thương mô trực tiếp.

Phản ứng sưng đau cục bộ có thể lan rộng ra vùng xung quanh trong vòng 24 đến 48 giờ tiếp theo, khiến vùng da tổn thương trở nên căng cứng và ngứa ngáy dữ dội. Trong phần lớn các trường hợp phản ứng nhẹ, các triệu chứng tại chỗ này thường đạt đỉnh sau một hai ngày và tự giảm dần sau 5 đến 7 ngày nếu vết thương được giữ sạch sẽ. Tuy nhiên, nếu vết đốt xuất hiện ở các vị trí nguy hiểm như vùng đầu, mặt, cổ, hoặc bên trong khoang miệng và lưỡi, hiện tượng sưng nề có thể chèn ép đường hô hấp, gây khó thở nghiêm trọng dù chỉ có một nốt đốt đơn lẻ.

Dấu hiệu nhiễm độc toàn thân và phản ứng dị ứng nặng

Khi bị ong vò vẽ đốt nhiều nốt hoặc ở người có cơ địa mẫn cảm với nọc ong, độc tố sẽ nhanh chóng lan vào hệ tuần hoàn gây phản ứng toàn thân. Triệu chứng dị ứng toàn thân nhẹ đến trung bình bao gồm nổi mề đay, ngứa toàn thân, phát ban đỏ, sưng môi, mắt hoặc mí mắt. Người bị đốt cũng có thể xuất hiện các dấu hiệu tiêu hóa như buồn nôn, nôn mửa, đau bụng co thắt và tiêu chảy.

Ở mức độ nghiêm trọng hơn, nọc độc gây ra sốc phản vệ với các biểu hiện cấp tính như khó thở, thở khò khè, nghẹn họng, tụt huyết áp, chóng mặt, hoa mắt, mạch nhanh nhỏ và có thể ngất xỉu. Ngoài ra, việc nhiễm nhiều nọc độc ong vò vẽ còn dẫn đến nguy cơ hoại tử cơ vân, đái ra nước tiểu màu sẫm như nước chè đậm, suy thận cấp, rối loạn đông máu và tổn thương gan. Những độc tính toàn thân này xuất hiện rất nhanh và tiến triển phức tạp, đòi hỏi sự can thiệp y tế khẩn cấp tại cơ sở y tế.

Các bước sơ cứu ban đầu khi bị ong vò vẽ đốt

Ngay sau khi bị ong vò vẽ tấn công, việc đầu tiên cần làm là nhanh chóng di chuyển người bị đốt ra khỏi khu vực có ong để tránh bị đốt thêm. Khác với ong mật, ong vò vẽ thường không để lại ngòi chích trên da. Nếu thấy ngòi còn cắm lại, nên dùng nhíp hoặc gạt nhẹ bằng thẻ cứng để lấy ra, tránh bóp nắn mạnh làm vỡ tuyến nọc gây giải phóng thêm độc tố vào da.

Tiếp theo, rửa sạch vùng da bị đốt bằng nước sạch và xà phòng dịu nhẹ để loại bỏ vi khuẩn bám ngoài bề mặt, giảm nguy cơ nhiễm trùng secondary. Chườm lạnh lên vị trí sưng đau bằng túi đá bọc trong khăn sạch từ 15 đến 20 phút mỗi lần giúp làm giảm sưng nề, co mạch và xoa dịu cảm giác đau rát. Cho người bị đốt uống nhiều nước sạch để hỗ trợ thận đào thải độc tố. Tuyệt đối không nhai lá cây, bôi vôi, đắp bùn hay dùng các mẹo dân gian chưa được kiểm chứng lên vết đốt vì dễ gây nhiễm trùng và làm tổn thương da nghiêm trọng hơn.

Lưu ý theo dõi và chăm sóc phục hồi vết đốt tại nhà

Trong những ngày tiếp theo sau khi sơ cứu, người bị đốt cần được nghỉ ngơi ở nơi thoáng mát và tiếp tục theo dõi sát tình trạng sức khỏe. Vùng da bị tổn thương cần giữ vệ sinh sạch sẽ, tránh gãi hay chà xát mạnh làm trầy xước da, vì hành động này dễ dẫn đến vi khuẩn xâm nhập gây viêm da do tụ cầu hoặc viêm mô tế bào. Nếu cảm thấy ngứa nhiều hoặc sưng đau, có thể tham khảo ý kiến chuyên môn từ bác sĩ hoặc dược sĩ để được tư vấn các sản phẩm chăm sóc phù hợp.

Bên cạnh đó, duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ, uống nhiều nước lọc hoặc nước hoa quả tươi để tăng cường sức đề kháng và hỗ trợ quá trình thanh lọc cơ thể. Người chăm sóc cần chú ý quan sát màu sắc nước tiểu, mức độ sưng nề và các biểu hiện toàn thân của người bệnh. Nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào xuất hiện muộn như sốt cao, nước tiểu sẫm màu, mệt mỏi nhiều hay vùng sưng lan rộng kéo dài, cần đưa người bệnh tới cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe chung, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị của y bác sĩ. Người bị ong vò vẽ đốt tuyệt đối không tự ý mua hoặc sử dụng các loại thuốc kê đơn, thuốc giảm đau hay kháng sinh khi chưa có sự hướng dẫn chuyên môn. Phản ứng với nọc độc ong ở mỗi cá nhân là khác nhau, do đó không tự áp dụng các mẹo truyền miệng chưa kiểm chứng. Khi có biểu hiện bất thường hoặc sưng đau nhiều, hãy trao đổi trực tiếp với nhân viên y tế.

Tóm tắt

Bị ong vò vẽ đốt là tình trạng cấp cứu môi trường có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được nhận biết và xử trí đúng cách. Nhận diện sớm các triệu chứng tại chỗ cũng như dấu hiệu cảnh báo toàn thân, kết hợp sơ cứu ban đầu chuẩn xác sẽ giúp hạn chế tối đa rủi ro cho sức khỏe. Khi nghi ngờ có dấu hiệu dị ứng nặng hay sốc phản vệ, người bệnh cần được đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất.