Các triệu chứng giãn phế quản điển hình cần lưu ý

Triệu chứng giãn phế quản là gì?

Giãn phế quản đặc trưng bởi sự biến đổi cấu trúc giải phẫu không thể đảo ngược của các phế quản vừa và nhỏ trong phổi. Khi các lớp cơ và mô liên kết nâng đỡ thành phế quản bị tổn thương do quá trình viêm nhiễm mạn tính hoặc bẩm sinh, đường dẫn khí sẽ mất đi tính co hồi và phình rộng ra thành các dạng hình trụ, hình túi hoặc hình tràng hạt. Tình trạng này làm tê liệt hoạt động của hệ thống lông chuyển trên biểu mô niêm mạc, dẫn tới hiện tượng ứ đọng dịch tiết nhầy hô hấp nghiêm trọng.

Sự tích tụ chất nhầy kéo dài là nguyên nhân trực tiếp dẫn tới chu kỳ bệnh lý luẩn quẩn gồm ứ đọng đờm, nhiễm trùng tái phát và phá hủy thêm mô phổi. Người bệnh thường phải đối mặt với các biểu hiện hô hấp dai dẳng, ảnh hưởng sâu sắc tới chất lượng cuộc sống hàng ngày. Nắm vững bản chất bệnh lý và các dấu hiệu khởi phát giúp định hướng thăm khám sớm tại cơ sở y tế chuyên khoa.

Cơn ho kéo dài và tình trạng khạc đờm mạn tính

Ho mạn tính kèm theo khạc đờm nhiều là biểu hiện lâm sàng phổ biến nhất ở người mắc bệnh giãn phế quản. Tình trạng ho thường xuất hiện liên tục nhiều tháng, nhiều năm và có xu hướng tăng nặng rõ rệt vào buổi sáng sớm sau khi ngủ dậy hoặc khi thay đổi tư thế nằm. Lượng đờm tích tụ trong các phế quản bị giãn rộng có thể từ vài chục đến hàng trăm mililit mỗi ngày.

Tính chất đờm phản ánh khá rõ mức độ viêm nhiễm bên trong đường thở. Khi bệnh ở giai đoạn ổn định, đờm thường ở dạng chất nhầy lỏng hoặc đặc màu trắng trong. Tuy nhiên, khi xảy ra đợt nhiễm trùng cấp tính, đờm sẽ chuyển sang màu vàng sẫm hoặc xanh lục, có thể kèm theo bọt và mùi hôi nồng nặc do sự phát triển quá mức của vi khuẩn kỵ khí. Tình trạng ứ đọng dịch tiết nhầy kéo dài không chỉ gây kích ứng niêm mạc tạo nên những cơn ho rũ rượi mà còn làm tăng nguy cơ tổn thương lan rộng đến các phân thùy phổi lân cận.

Hiện tượng ho ra máu tươi hoặc đờm lẫn máu

Ho ra máu là một trong những triệu chứng giãn phế quản kinh điển khiến người bệnh dễ lo lắng và phải đi khám cấp cứu. Nguyên nhân xuất phát từ việc thành phế quản bị viêm mạn tính dẫn đến hiện tượng tân tạo mạch máu, phì đại hệ thống động mạch phế quản và các mao mạch rất dễ nứt vỡ dưới áp lực của luồng khí ho. Mức độ ho ra máu có thể biến thiên từ nhẹ đến nặng tùy thuộc vào mức độ tổn thương của hệ mạch máu hô hấp.

Ở mức độ nhẹ, người bệnh có thể chỉ nhận thấy những vệt máu tươi lẫn trong đờm nhầy khi ho khạc mạnh. Tuy nhiên, ở các trường hợp tổn thương mạch máu lớn, lượng máu ộc ra có thể từ vài chục đến vài trăm mililit trong thời gian ngắn, gây nguy cơ tắc nghẽn đường thở do cục máu đông. Tình trạng ho ra máu có thể tái phát nhiều đợt trong năm, đặc biệt trong những đợt bội nhiễm vi khuẩn cấp tính hoặc sau các hoạt động thể lực gắng sức. Khi phát hiện khạc ra máu tươi, người bệnh cần được đưa ngay đến cơ sở y tế để theo dõi và cầm máu kịp thời.

Khó thở, thở khò khè và nhiễm trùng hô hấp tái phát

Khó thở và cảm giác thở khò khè thường tiến triển âm thầm theo thời gian khi diện tích phế quản bị phá hủy lan rộng và lòng đường thở bị bít tắc bởi dịch tiết nhầy nhớt. Ban đầu, người bệnh chỉ cảm thấy hụt hơi hoặc tức ngực nhẹ khi làm việc nặng, leo cầu thang hay vận động gắng sức. Khi tổn thương phế quản tiến triển nặng hơn, khó thở có thể xuất hiện ngay cả trong lúc nghỉ ngơi sinh hoạt hàng ngày, kèm theo tiếng thở rít hoặc ran rít, ran ẩm nghe rõ khi thở ra.

Bên cạnh đó, việc suy giảm khả năng thanh thải đờm tạo điều kiện cho các tác nhân vi khuẩn xâm nhập gây nên những đợt nhiễm trùng đường hô hấp tái đi tái lại nhiều lần trong năm. Trong mỗi đợt cấp, người bệnh thường xuất hiện triệu chứng sốt cao, rét run, đau nhức tức ngực vùng tổn thương, lượng đờm tăng vọt và mức độ khó thở trầm trọng hơn. Những đợt bội nhiễm lặp đi lặp lại này sẽ làm suy giảm nhanh chóng chức năng thông khí của phổi nếu không được can thiệp điều trị phù hợp.

Mệt mỏi, sụt cân và biến đổi ngón tay dùi trống

Bên cạnh các dấu hiệu tại đường hô hấp dưới, bệnh giãn phế quản còn gây ra nhiều tác động tiêu cực đến thể trạng chung của người bệnh. Do phải tiêu tốn nhiều năng lượng cho các cơn ho mạn tính và phản ứng viêm kéo dài, người mắc bệnh thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, sụt cân không rõ nguyên nhân, ăn uống kém ngon miệng và suy nhược cơ thể. Giấc ngủ ban đêm cũng thường xuyên bị gián đoạn do các cơn ho đờm dồn dập khi nằm nghiêng hoặc thay đổi tư thế.

Ở những bệnh nhân bị giãn phế quản mạn tính tiến triển lâu năm kèm theo tình trạng thiếu oxy mô kéo dài, bác sĩ có thể ghi nhận dấu hiệu ngón tay dùi trống, biểu hiện qua việc đầu móng tay phồng to và vòm móng cong bất thường. Ngoài ra, da niêm mạc có thể trở nên xanh xao hoặc tím tái nhẹ ở môi và đầu chi do suy giảm độ bão hòa oxy trong máu. Sự xuất hiện của các biểu hiện toàn thân này cảnh báo bệnh đã bước vào giai đoạn mạn tính phức tạp, đòi hỏi phải có phác đồ chăm sóc toàn diện từ chuyên khoa hô hấp.

Lưu ý an toàn

Thông tin cung cấp trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe phổ quát, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc chỉ định phác đồ từ bác sĩ chuyên khoa hô hấp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm ho hay thuốc làm giãn phế quản mà không có đơn thuốc y tế. Việc dùng thuốc giảm ho không đúng chỉ định có thể làm đọng dịch đờm nguy hiểm trong phổi. Khi phát hiện các dấu hiệu hô hấp bất thường kéo dài, người bệnh cần đến bệnh viện chuyên khoa để được chụp cắt lớp vi tính lồng ngực và đánh giá chức năng phổi kỹ lưỡng.

Tóm tắt

Giãn phế quản là bệnh lý đường hô hấp mạn tính cần được theo dõi sát sao và quản lý y tế liên tục. Việc chủ động nhận biết sớm các triệu chứng như ho đờm dai dẳng, khạc ra máu hay khó thở giúp người bệnh tiếp cận chẩn đoán hình ảnh và phác đồ điều trị kịp thời. Khi phát hiện các dấu hiệu hô hấp bất thường kéo dài, người bệnh nên đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa hô hấp để được thăm khám và hướng dẫn chăm sóc đúng cách.