Nhận biết sớm triệu chứng đột quỵ não để cấp cứu kịp thời

Triệu chứng đột quỵ là gì?

Đột quỵ não, hay còn gọi là tai biến mạch máu não, là tình trạng cấp cứu nội khoa xảy ra khi tuần hoàn máu lên não bị đình trệ đột ngột. Có hai dạng đột quỵ chính bao gồm đột quỵ nhồi máu não do cục máu đông làm bít tắc lòng động mạch nuôi não, chiếm phần lớn các ca bệnh, và đột quỵ xuất huyết não xảy ra khi một mạch máu trong não bị nứt vỡ khiến máu tràn vào các mô xung quanh.

Khi các nơron thần kinh không được cung cấp đủ glucose và oxy, vùng não bị tổn thương sẽ ngưng trệ chức năng điều khiển các cơ quan tương ứng trên cơ thể. Mức độ di chứng hay tỷ lệ sống sót của người bệnh phụ thuộc hoàn toàn vào vị trí tổn thương, diện tích mô não bị ảnh hưởng và đặc biệt là khoảng thời gian từ lúc xuất hiện dấu hiệu đầu tiên cho đến khi nhận được can thiệp y tế chuyên sâu tại bệnh viện.

Quy tắc FAST nhận diện sớm biểu hiện đột quỵ não

Quy tắc FAST là công cụ ghi nhớ chuẩn quốc tế giúp cộng đồng phát hiện nhanh chóng các dấu hiệu cảnh báo đột quỵ não. Chữ F đại diện cho Face, thể hiện sự mất cân xứng trên gương mặt khi người bệnh cười hoặc nhe răng, một bên miệng hoặc mí mắt có thể bị xệ xuống rõ rệt. Chữ A đại diện cho Arm, biểu hiện yếu hoặc liệt một bên tay chân, khi giơ cả hai tay lên phía trước thì một bên tay bị rơi xuống hoặc không thể nâng lên bình thường. Chữ S đại diện cho Speech, người bệnh đột ngột nói ngọng, nói lắp, phát âm dính chữ, dùng từ sai lệch hoặc hoàn toàn không hiểu lời nói của người xung quanh. Cuối cùng, chữ T là Time, nhắc nhở rằng thời gian là yếu tố sống còn của tế bào não, cần gọi xe cấp cứu y tế ngay lập tức mà không chần chừ.

Dấu hiệu rối loạn cảm giác, thị lực và thăng bằng

Bên cạnh những dấu hiệu điển hình ở mặt và chi, đột quỵ còn có thể khởi phát bằng những rối loạn cảm giác và giác quan rất đột ngột. Người bệnh có thể cảm thấy tê bì một nửa người, mất cảm giác đau hoặc nóng lạnh ở vùng cánh tay, thân mình hoặc chân. Rối loạn thị giác cũng là triệu chứng thường gặp khi vùng vỏ não thị giác hoặc mạch máu nuôi mắt bị ảnh hưởng, khiến người bệnh nhìn mờ đột ngột, thấy hình đôi hoặc tối sầm một bên mắt. Cùng với đó, cảm giác chóng mặt dữ dội, mất thăng bằng đột ngột, đi đứng loạng choạng hoặc không thể phối hợp nhịp nhàng các động tác tay chân là những tín hiệu tổn thương tại tiểu não hoặc thân não cần được theo dõi sát sao.

Đau đầu dữ dội kèm theo rối loạn tri giác

Một dạng đột quỵ nguy hiểm là xuất huyết dưới nhện hoặc xuất huyết não thường khởi đầu bằng cơn đau đầu dữ dội ập đến trong tích tắc, thường được người bệnh mô tả là cơn đau đầu kinh khủng nhất từng trải qua. Cơn đau có thể lan ra vùng sau gáy, đi kèm cảm giác cứng cổ, buồn nôn, nôn mửa liên tục và sợ ánh sáng. Ở mức độ nặng hơn, lưu lượng tuần hoàn não suy giảm nghiêm trọng sẽ khiến bệnh nhân rơi vào trạng thái lú lẫn, mất định hướng không gian và thời gian, trả lời chậm chạp, hôn mê hoặc xuất hiện cơn co giật toàn thân. Đây là tình trạng khẩn cấp đòi hỏi phải can thiệp chuyên khoa hồi sức cấp cứu thần kinh ngay lập tức.

Cách xử trí ban đầu đúng cách trong lúc chờ cấp cứu

Khi phát hiện người thân xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ đột quỵ não, điều quan trọng nhất là giữ bình tĩnh và gọi ngay xe cấp cứu chuyên dụng 115. Trong thời gian chờ đợi nhân viên y tế, hãy đặt người bệnh nằm nghiêng an toàn trên mặt phẳng thoáng khí, đầu kê cao nhẹ khoảng 30 độ để tránh nguy cơ sặc đờm dãi hoặc chất nôn vào đường thở. Nới lỏng khuy áo, thắt lưng và cà vạt để hỗ trợ hô hấp thuận lợi. Người nhà cần quan sát kỹ và ghi nhận chính xác thời điểm xuất hiện dấu hiệu bất thường đầu tiên, đồng thời chuẩn bị sẵn danh sách thuốc cùng hồ sơ bệnh án liên quan để cung cấp cho bác sĩ tiếp nhận. Tuyệt đối không cho bệnh nhân ăn uống bất kỳ thứ gì vì phản xạ nuốt có thể đã bị liệt, rất dễ gây nghẹt thở.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết chỉ mang tính chất cung cấp kiến thức giáo dục sức khỏe phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, tuyệt đối không tự ý áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng như cạo gió, chích máu ngón tay, vắt chanh vào miệng hay bấm huyệt vì có thể làm mất đi cơ hội cứu sống người bệnh trong thời gian vàng y khoa.

Tóm tắt

Đột quỵ não là biến cố nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể giảm thiểu di chứng nếu người bệnh được phát hiện và tiếp cận cơ sở y tế kịp thời. Việc ghi nhớ quy tắc FAST, chú ý các thay đổi đột ngột trên cơ thể và chủ động kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết là cách bảo vệ sức khỏe hệ tim mạch và não bộ hiệu quả nhất cho bản thân cũng như gia đình.