Cần làm gì khi trẻ sốt lạnh run người và những sai lầm cha mẹ nên tránh

Trẻ sốt lạnh run người là gì?

Sốt là một phản ứng miễn dịch có lợi của cơ thể trước sự xâm nhập của các tác nhân vi sinh vật như virus hoặc vi khuẩn. Trong quá trình này, các chất gây sốt nội sinh tác động lên trung tâm điều hòa thân nhiệt ở vùng dưới đồi, làm thay đổi điểm cân bằng nhiệt của cơ thể lên mức cao hơn. Khi điểm đặt nhiệt độ tăng vọt đột ngột, cơ thể trẻ sẽ cảm thấy nhiệt độ hiện tại thấp hơn mức cần thiết, từ đó kích hoạt phản ứng co mạch máu ngoại vi và rung giật cơ bắp để sinh thêm nhiệt.

Chính vì vậy, dù thân nhiệt thực tế của trẻ đang ở mức sốt cao, trẻ vẫn có cảm giác lạnh buốt thấu xương, kèm theo biểu hiện run rẩy toàn thân và da tái nhợt. Tình trạng này phản ánh giai đoạn thân nhiệt đang đi lên, hoàn toàn khác với việc trẻ bị nhiễm lạnh thông thường từ môi trường bên ngoài. Việc hiểu đúng bản chất sinh lý giúp người chăm sóc không can thiệp sai cách, tránh gây ảnh hưởng xấu tới sức khỏe của trẻ.

Cơ chế khiến trẻ sốt cao nhưng lại có biểu hiện rét run

Khi cơ thể bị tác nhân gây nhiễm trùng xâm nhập, trung tâm điều nhiệt tại vùng dưới đồi sẽ nâng điểm đặt nhiệt độ lên cao hơn mức bình thường. Trong giai đoạn nhiệt độ bên trong đang gia tăng nhanh chóng, cơ thể phát tín hiệu nhận diện rằng môi trường xung quanh đang quá lạnh. Để đáp ứng với sự chênh lệch này, hệ mạch máu dưới da sẽ co lại nhằm giảm thiểu mất nhiệt, khiến các đầu ngón tay chân của trẻ trở nên lạnh ngắt.

Đồng thời, các bó cơ vân bắt đầu co rút liên tục, tạo ra hiện tượng run rẩy cơ học nhằm sản sinh nhiệt lượng đẩy thân nhiệt lên mức điểm đặt mới. Do đó, dù sờ bên ngoài thấy tay chân trẻ lạnh buốt hoặc trẻ run lập cập, nhiệt độ đo được tại nách hay trán thực chất đang rất cao. Hiện tượng này thường chỉ kéo dài trong một khoảng thời gian ngắn cho đến khi thân nhiệt đạt mức đỉnh mới, sau đó trẻ sẽ chuyển sang giai đoạn giãn mạch, da ửng đỏ và vã mồ hôi để tỏa nhiệt.

Các bước chăm sóc đúng cách khi trẻ sốt kèm lạnh run người

Việc đầu tiên cha mẹ cần làm là giữ bình tĩnh và dùng nhiệt kế điện tử hoặc nhiệt kế thủy ngân để xác định chính xác nhiệt độ cơ thể của trẻ. Tránh dựa vào cảm giác sờ tay bên ngoài vì đầu chi của bé lúc này đang bị co mạch nên rất dễ gây đánh giá sai lệch. Hãy cởi bớt chăn dày, cho trẻ nằm ở phòng thoáng khí nhưng tránh gió lùa trực tiếp từ quạt hay điều hòa.

Thay quần áo rộng rãi, chất liệu cotton mềm mại, thấm hút mồ hôi tốt. Nếu trẻ sốt cao gây mệt mỏi, khó chịu, có thể dùng khăn mềm nhúng nước ấm có nhiệt độ thấp hơn nhiệt độ cơ thể trẻ khoảng 1 đến 2 độ C để lau nhẹ nhàng tại các vị trí có mạch máu lớn đi qua như nách, bẹn và cổ. Bên cạnh đó, cần tích cực bù nước và điện giải cho trẻ bằng dung dịch oresol pha đúng tỷ lệ, nước lọc, sữa hoặc các loại nước canh thanh đạm, giúp trẻ tránh bị mất nước do sốt cao.

Những sai lầm nguy hiểm cần tránh khi xử trí trẻ sốt lạnh run

Sai lầm phổ biến nhất của nhiều bậc phụ huynh là vội vàng trùm kín chăn bông hoặc mặc nhiều lớp áo len dày cho trẻ vì thấy con kêu lạnh và run rẩy. Hành động này vô tình giữ nhiệt lại bên trong, khiến thân nhiệt tăng vọt mất kiểm soát và làm tăng nguy cơ co giật do sốt cao ở trẻ nhỏ.

Một sai lầm nguy hại khác là sử dụng nước đá lạnh, cồn y tế hoặc chanh để chà xát lên cơ thể trẻ nhằm hạ nhiệt cấp tốc. Hơi lạnh đột ngột làm co mạch ngoại vi nghiêm trọng hơn, giữ hơi nóng ở các cơ quan nội tạng và dễ dẫn đến bỏng lạnh hoặc ngộ độc qua da. Ngoài ra, việc tự ý cho trẻ uống cùng lúc nhiều loại thuốc hạ nhiệt hoặc rút ngắn khoảng cách giữa các lần dùng thuốc khi thấy cơn sốt chưa giảm cũng tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc và suy giảm chức năng gan, thận của trẻ.

Dấu hiệu cảnh báo cần đưa trẻ đến bệnh viện thăm khám ngay

Cha mẹ cần quan sát toàn trạng của trẻ thay vì chỉ chú ý vào chỉ số trên nhiệt kế. Cần đưa trẻ đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức nếu xuất hiện các dấu hiệu nguy hiểm như trẻ thở gấp, thở rút lõm lồng ngực, tiếng thở rên rỉ, môi và đầu chi tím tái.

Ngoài ra, các dấu hiệu cảnh báo khác bao gồm trẻ li bì, khó đánh thức, ngủ gà, lơ mơ hoặc quấy khóc không dứt, từ chối bú và không uống được nước, nôn ói tất cả mọi thứ vừa ăn. Đặc biệt, nếu trẻ xuất hiện cơn co giật, cứng cổ, thóp phồng ở trẻ nhũ nhi hoặc cơn sốt cao kéo dài liên tục trên 2 ngày không thuyên giảm, trẻ cần được bác sĩ chuyên khoa nhi thăm khám trực tiếp để xác định chính xác nguyên nhân nhiễm trùng và có hướng điều trị an toàn.

Lưu ý an toàn

Các hướng dẫn chăm sóc trẻ sốt lạnh run người trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa thường thức, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y tế chuyên sâu. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc hạ sốt kê đơn, không tăng liều hay phối hợp các hoạt chất hạ sốt khi chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế. Khi trẻ có biểu hiện bất thường, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám.

Tóm tắt

Sốt kèm cảm giác lạnh run là một phản ứng sinh lý thường gặp ở giai đoạn nhiệt độ cơ thể đang tăng nhanh. Phụ huynh nên bình tĩnh hỗ trợ làm dịu khó chịu cho con, theo dõi sát sao biểu hiện toàn thân và tuân thủ chặt chẽ chỉ định y khoa. Khi nhận thấy bất kỳ biểu hiện li bì, khó thở hay co giật, hãy đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.