Trẻ sơ sinh thở nhanh thoáng qua và những điều cha mẹ cần lưu ý

Trẻ sơ sinh thở nhanh thoáng qua là gì?

Hội chứng trẻ sơ sinh thở nhanh thoáng qua, trong y khoa thường gọi là Transient Tachypnea of the Newborn, là một tình trạng suy hô hấp mức độ nhẹ đến trung bình xuất hiện rất sớm ở trẻ sơ sinh đủ tháng hoặc gần đủ tháng. Về bản chất, đây không phải là một bệnh nhiễm trùng hay dị tật bẩm sinh của cơ quan hô hấp, mà là một sự chậm trễ sinh lý tạm thời trong quá trình chuyển tiếp từ môi trường dịch ối trong tử cung sang môi trường thở khí trời bên ngoài.

Khi ở trong bụng mẹ, phổi thai nhi chứa đầy dịch sinh lý có nhiệm vụ nuôi dưỡng và định hình cấu trúc đường thở. Sau khi chào đời, phổi cần nhanh chóng làm sạch lượng chất lỏng này để các phế nang có thể chứa đầy không khí và thực hiện chức năng trao đổi oxy. Khi cơ chế thanh thải bị chậm, dịch còn đọng lại trong các phế nang và mô kẽ dẫn đến tình trạng thở nhanh, nông nhằm bù trừ thông khí. Hầu hết các bé sẽ bình phục hoàn toàn khi dịch phổi được hấp thu hết qua hệ thống mạch máu và bạch huyết.

Cơ chế sinh lý và nguyên nhân làm trẻ sơ sinh thở nhanh

Trong suốt thai kỳ, phổi của thai nhi chứa đầy dịch phế nang để hỗ trợ đường thở phát triển toàn diện. Khi quá trình chuyển dạ tự nhiên diễn ra, cơ thể người mẹ tiết ra các hormone kích thích các tế bào biểu mô phổi chuyển từ trạng thái tiết dịch sang hấp thu dịch. Đồng thời, lực ép cơ học khi thai nhi đi qua ống đẻ của người mẹ cũng góp phần đẩy một lượng đáng kể dịch này thoát ra ngoài qua mũi và miệng.

Ở một số trẻ sơ sinh, đặc biệt là các bé sinh mổ chủ động chưa có cơn co chuyển dạ, sinh quá nhanh hoặc mẹ có đái tháo đường thai kỳ, quá trình hấp thu dịch này diễn ra chậm trễ. Lượng dịch ứ đọng lại trong các phế nang và mô kẽ làm giảm khả năng giãn nở của phổi và cản trở trao đổi khí, buộc trẻ phải tăng nhịp thở bù trừ để cung cấp đủ lượng oxy cần thiết cho các cơ quan trong cơ thể.

Biểu hiện lâm sàng giúp nhận biết nhịp thở bất thường

Nhịp thở bình thường của trẻ sơ sinh dao động trong khoảng từ bốn mươi đến sáu mươi lần mỗi phút khi trẻ nằm yên hoặc ngủ. Tình trạng thở nhanh thoáng qua được ghi nhận khi nhịp thở của bé thường xuyên vượt quá sáu mươi lần mỗi phút, thường khởi phát trong vòng hai đến sáu giờ đầu sau khi chào đời.

Ngoài việc thở gấp gáp, cha mẹ có thể quan sát thấy hai cánh mũi của bé phập phồng liên tục theo từng nhịp hít vào. Ở vùng ngực và bụng, cơ thể trẻ có biểu hiện thở gắng sức nhẹ như rút lõm khoảng gian sườn hoặc rút lõm hõm ức. Trong một số thời điểm, trẻ có thể phát ra tiếng thở rên rỉ nhỏ khi thở ra nhằm mục đích tự tạo áp lực dương để giữ cho các phế nang không bị xẹp hoàn toàn.

Phương thức theo dõi và chăm sóc y tế tại bệnh viện

Khi nghi ngờ trẻ sơ sinh thở nhanh thoáng qua, các bác sĩ chuyên khoa sơ sinh sẽ theo dõi sát sao tại phòng chăm sóc sơ sinh để phân biệt với những bệnh lý hô hấp nghiêm trọng hơn như hội chứng hít nước ối, viêm phổi sơ sinh hoặc bệnh màng trong. Trẻ thường được đo nồng độ bão hòa oxy trong máu qua da liên tục và có thể được chỉ định chụp X-quang tim phổi thẳng để đánh giá tình trạng ứ dịch rãnh liên thùy.

Hầu hết trẻ chỉ cần các biện pháp hỗ trợ cơ bản như nằm giữ ấm trong lồng ấp, hút sạch dịch nhớt đường thở trên và hỗ trợ thở oxy qua ống thông mũi hoặc thở áp lực dương liên tục nếu có hạ oxy máu nhẹ. Trẻ cũng được theo dõi sát lượng dịch đưa vào cơ thể và điều chỉnh dinh dưỡng phù hợp qua đường truyền tĩnh mạch hoặc ống thông dạ dày nhằm đảm bảo an toàn tuyệt đối cho đường thở.

Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần can thiệp y tế khẩn cấp

Mặc dù thở nhanh thoáng qua là bệnh lý có tiên lượng tốt, cha mẹ và người chăm sóc cần thông báo ngay lập tức cho bác sĩ hoặc điều dưỡng khi quan sát thấy trẻ có các dấu hiệu suy hô hấp tiến triển nặng. Dấu hiệu đáng báo động hàng đầu là hiện tượng tím tái xuất hiện quanh môi, đầu ngón tay ngón chân hoặc toàn thân, cho thấy lượng oxy trong máu sụt giảm nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, các dấu hiệu như lồng ngực rút lõm sâu rõ rệt, trẻ thở rên thành tiếng lớn liên tục, đầu gật gù theo từng nhịp thở, có cơn ngừng thở kéo dài trên hai mươi giây kèm theo biểu hiện li bì, bỏ bú, thân nhiệt hạ hoặc sốt cao đều là những tình trạng cấp cứu sơ sinh đòi hỏi sự can thiệp chuyên sâu từ bác sĩ chuyên khoa nhi sơ sinh ngay lập tức.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết chỉ mang tính chất cung cấp thông tin y khoa thường thức và không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa sơ sinh. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý cho trẻ dùng thuốc giảm ho, thuốc giãn phế quản, hoặc tự ý lắp đặt bình thở oxy tại nhà cho trẻ sơ sinh. Khi phát hiện bất kỳ dấu hiệu thở bất thường nào ở trẻ, gia đình cần báo ngay cho nhân viên y tế tại cơ sở bảo đảm an toàn.

Tóm tắt

Thở nhanh thoáng qua ở trẻ sơ sinh là tình trạng hô hấp lành tính có thể hồi phục tốt nếu được phát hiện và hỗ trợ y tế kịp thời. Sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và đội ngũ y bác sĩ tại cơ sở y tế là chìa khóa giúp bé vượt qua giai đoạn chuyển tiếp sau sinh an toàn, bảo đảm trẻ phát triển khỏe mạnh trong những ngày đầu đời.