Trẻ sơ sinh khóc tím tái mặt có sao không và khi nào cần đi khám?

Trẻ sơ sinh khóc tím tái mặt là gì?

Trẻ sơ sinh khóc tím tái mặt là tình trạng sắc diện của trẻ chuyển từ hồng hào sang tím tái, sẫm màu quanh vùng mặt, môi hoặc toàn thân trong lúc khóc to và gắng sức. Ở lứa tuổi sơ sinh và nhũ nhi, cơ quan hô hấp cùng hệ thần kinh thực vật chưa phát triển hoàn chỉnh, khiến phản xạ điều hòa nhịp thở dễ bị gián đoạn khi trẻ có cảm xúc mạnh như đau, giật mình hoặc đói lả.

Phần lớn các trường hợp khóc tím tái đơn thuần diễn ra trong thời gian ngắn và trẻ tự hồi phục nhanh khi nhịp thở trở lại bình thường. Tuy nhiên, nếu tím tái xảy ra ở môi, lưỡi và kéo dài dai dẳng, đây có thể là biểu hiện của tình trạng thiếu oxy máu do các dị tật cấu trúc tim mạch hoặc tắc nghẽn đường thở. Việc theo dõi sát sao biểu hiện toàn trạng của trẻ sơ sinh là bước then chốt giúp phụ huynh phát hiện sớm các nguy cơ sức khỏe tiềm ẩn.

Nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh bị tím tái mặt khi khóc

Hiện tượng trẻ sơ sinh khóc tím tái mặt thường xuất phát từ hai nhóm nguyên nhân chính là cơ chế phản xạ lành tính hoặc bệnh lý thực thể. Ở nhóm lành tính, tình trạng này hay gặp nhất trong cơn khóc nghẹn ngưng thở, xảy ra khi trẻ quá bức xúc, đau đớn hoặc sợ hãi. Lúc này, luồng thở ra của trẻ bị giữ lại ở thì thở ra cuối cùng, thanh môn đóng kín tạm thời khiến quá trình trao đổi khí bị gián đoạn trong vài giây đến dưới một phút, dẫn đến nồng độ oxy trong máu ngoại vi sụt giảm ngắn hạn và mặt trẻ chuyển sang sắc tím hồng hoặc tím sẫm.

Ngược lại, nhóm nguyên nhân bệnh lý bao gồm các dị tật tim bẩm sinh có luồng thông phải – trái như tứ chứng Fallot, chuyển gốc đại động mạch hoặc teo van động mạch phổi. Khi trẻ khóc lớn, áp lực trong buồng tim thay đổi làm gia tăng lượng máu nghèo oxy đi vào tuần hoàn hệ thống. Ngoài ra, các bất thường đường thở như mềm sụn thanh quản, co thắt phế quản, viêm tiểu phế quản hoặc trào ngược dạ dày thực quản gây sặc sữa vào đường hô hấp cũng có thể kích hoạt cơn tím tái nguy hiểm khi trẻ gắng sức khóc.

Cách phân biệt khóc tím tái sinh lý và tím tái bệnh lý

Để phân biệt hiện tượng khóc tím tái lành tính với bệnh lý nguy hiểm, cha mẹ cần chú ý kỹ vùng cơ thể bị biến đổi màu sắc và diễn biến của cơn tím. Trong các cơn khóc ngưng thở thông thường, mặt và vùng quanh miệng của trẻ chỉ sẫm màu khi trẻ khóc thét đỉnh điểm, sau đó da sẽ nhanh chóng hồng hào trở lại ngay khi trẻ hít sâu một hơi hoặc cất tiếng khóc lớn tiếp theo. Trẻ hoàn toàn tỉnh táo, trương lực cơ bình thường và tiếp tục bú ngoan sau cơn.

Trong khi đó, tím tái do bệnh tim bẩm sinh hoặc suy hô hấp thường thể hiện dưới dạng tím trung ương. Dấu hiệu đặc trưng là niêm mạc môi, đầu lưỡi, vòm họng và các đầu ngón tay chân của trẻ chuyển màu xanh tím rõ rệt. Tình trạng tím trung ương này có thể xuất hiện ngay cả khi trẻ không khóc quá to, khi trẻ đang bú mẹ hoặc lúc nằm nghỉ ngơi. Hơn nữa, sau khi ngừng khóc, sắc môi của trẻ vẫn nhợt nhạt hoặc tím tái kéo dài mà không tự hồng hào trở lại nhanh chóng như trẻ bình thường.

Những điều nên làm và cần tránh khi trẻ lên cơn khóc tím tái

Khi thấy trẻ sơ sinh bắt đầu khóc thét và tím tái mặt, điều quan trọng nhất đối với cha mẹ và người chăm sóc là phải giữ bình tĩnh. Hãy đặt trẻ nằm nghiêng trên một mặt phẳng an toàn hoặc bế trẻ ở tư thế đầu hơi nâng cao để giữ cho đường thở luôn thông thoáng. Tránh tụ tập đông người xung quanh nhằm đảm bảo không gian thoáng khí cho trẻ hít thở.

Phụ huynh tuyệt đối không được bế xốc, lắc mạnh người trẻ, không đè ép lồng ngực hay vỗ đập thô bạo vào lưng vì có thể gây tổn thương não bộ và cơ quan nội tạng non nớt của trẻ sơ sinh. Không nhét ngón tay, khăn gạc hay bất kỳ vật dụng nào vào miệng trẻ vì động tác này dễ gây kích thích nôn ói, co thắt đường thở hoặc làm tắc nghẽn hô hấp. Đồng thời, không tự ý vắt chanh, nhỏ nước hay ép trẻ uống thuốc lúc trẻ đang khó thở vì nguy cơ hít sặc vào phổi là rất cao. Hãy quan sát đồng hồ để đếm thời gian kéo dài của cơn tím tái nhằm cung cấp thông tin chính xác cho bác sĩ.

Thời điểm gia đình cần đưa trẻ đến bệnh viện thăm khám ngay

Cha mẹ cần nhanh chóng đưa trẻ sơ sinh đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất nếu nhận thấy các dấu hiệu báo động nguy hiểm. Những dấu hiệu này bao gồm cơn tím tái kéo dài trên một phút, môi và lưỡi tím sẫm liên tục, trẻ có biểu hiện ngất xỉu, toàn thân mềm nhũn hoặc co cứng tay chân, trợn mắt và không phản ứng với tiếng gọi của người thân.

Bên cạnh đó, nếu trẻ thở khò khè liên tục, thở gấp, cánh mũi phập phồng, lồng ngực co rút mạnh sau cơn khóc, hoặc trẻ có biểu hiện bú kém, ngừng bú giữa chừng, vã mồ hôi nhiều khi bú và chậm tăng cân trong nhiều tuần liên tiếp, đây là những dấu hiệu cảnh báo bệnh lý tim bẩm sinh hoặc suy hô hấp mạn tính. Việc thăm khám chuyên khoa nhi sớm sẽ giúp bác sĩ tiến hành các kiểm tra chuyên sâu như siêu âm tim, chụp X-quang ngực và đo độ bão hòa oxy máu để phát hiện chính xác nguyên nhân và can thiệp kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức chăm sóc sức khỏe ban đầu và không thay thế cho chẩn đoán y khoa từ bác sĩ chuyên khoa nhi. Gia đình tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc an thần, thuốc chống co giật hoặc áp dụng mẹo dân gian truyền miệng để điều trị cho trẻ sơ sinh khóc tím tái mặt. Khi trẻ có biểu hiện tím kéo dài, khó thở hoặc lờ đờ, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức để được hỗ trợ chuyên môn kịp thời.

Tóm tắt

Hiện tượng trẻ sơ sinh khóc tím tái mặt có thể chỉ là phản xạ sinh lý tạm thời nhưng cũng tiềm ẩn nhiều bệnh lý tim mạch và hô hấp phức tạp. Phụ huynh không nên chủ quan tự theo dõi kéo dài khi cơn tím tái tái diễn nhiều lần hoặc đi kèm dấu hiệu mệt mỏi, bú kém. Đưa trẻ đến cơ sở y tế có chuyên khoa nhi để thăm khám là cách tốt nhất bảo vệ sức khỏe và sự phát triển an toàn của trẻ.