Trẻ sơ sinh hay giật mình hoảng hốt: Nguyên nhân và cách xử trí

Trẻ sơ sinh hay giật mình là gì?

Giật mình ở trẻ sơ sinh là hiện tượng cơ thể bé co giật nhẹ hoặc vung hai tay, duỗi hai chân một cách đột ngột khi đang ngủ say hoặc vừa thiu thiu vào giấc. Tình trạng này thường đi kèm với biểu hiện nhăn mặt, mở mắt chớp nhoáng hoặc khóc thét như vừa trải qua một cơn hoảng hốt.

Về mặt sinh lý, đây là phản ứng tự nhiên phản ánh sự thích nghi của trẻ với thế giới bên ngoài sau chín tháng được bảo bọc trong tử cung. Não bộ và các đường dẫn truyền thần kinh của trẻ trong những tháng đầu đời còn non nớt, chưa kiểm soát tốt mọi cử động vận động vô thức. Khi có các kích thích từ bên trong cơ thể hoặc từ môi trường xung quanh, xung thần kinh lan tỏa nhanh chóng gây nên phản xạ giật mình. Đa phần các cơn giật mình này chỉ kéo dài vài giây rồi tự hết, trẻ có thể ngủ tiếp ngay sau khi được vỗ về nhẹ nhàng.

Phản xạ Moro sinh lý tự nhiên ở trẻ nhỏ

Phản xạ Moro là một phản xạ nguyên thủy tự nhiên xuất hiện ở hầu hết trẻ sơ sinh khỏe mạnh. Khi gặp tiếng động lớn, ánh sáng thay đổi đột ngột hoặc cảm giác hẫng hụt do bị thay đổi tư thế, trẻ sẽ giật mình, duỗi thẳng hai tay hai chân ra ngoài rồi co nhanh lại trước ngực. Đây là dấu hiệu cho thấy hệ thống thần kinh vận động của bé đang hoạt động bình thường. Phản xạ này không gây đau đớn hay nguy hiểm, thường biểu hiện rõ rệt nhất trong những tuần đầu sau khi sinh và sẽ giảm bớt khi não bộ của trẻ trưởng thành hơn. Cha mẹ không nên quá lo âu khi thấy phản xạ này diễn ra trong lúc bé ngủ.

Tác động từ tiếng ồn và môi trường xung quanh

Hệ thần kinh trung ương của trẻ sơ sinh chưa phát triển hoàn thiện nên khả năng tiếp nhận và xử lý kích thích bên ngoài còn non nớt. Những yếu tố từ môi trường như tiếng đóng cửa mạnh, tiếng chuông điện thoại, nhiệt độ phòng quá nóng hoặc quá lạnh, hay ánh đèn chiếu thẳng vào mắt đều dễ khiến trẻ bị giật mình hoảng hốt. Bên cạnh đó, những thay đổi bất ngờ trong không gian nghỉ ngơi như bề mặt đệm không bằng phẳng hoặc quần áo cọ xát gây khó chịu cũng kích hoạt phản xạ giật mình, làm ngắt quãng chu kỳ giấc ngủ ngon của bé.

Các yếu tố dinh dưỡng và thể chất ảnh hưởng đến giấc ngủ

Một số vấn đề sức khỏe như thiếu hụt canxi, thiếu vitamin D hoặc thiếu máu do thiếu sắt có thể làm gia tăng tính hưng phấn của hệ thần kinh cơ, khiến trẻ dễ bị kích thích và giật mình khi ngủ. Ngoài ra, tình trạng trào ngược dạ dày thực quản, đầy hơi, khó tiêu hoặc nghẹt mũi cũng làm cho bé bức bối, thường xuyên thức giấc trong tâm trạng hoảng hốt và quấy khóc. Trẻ bị sốt hoặc đang ủ bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cũng có xu hướng ngủ không sâu giấc và giật mình nhiều hơn bình thường.

Biện pháp chăm sóc và vỗ về giúp trẻ an tâm ngủ sâu

Để giúp bé có giấc ngủ sâu và bớt giật mình, cha mẹ nên áp dụng phương pháp quấn kén bằng khăn cotton mềm mại và thoáng khí trong những tuần đầu đời. Quấn khăn đúng cách giúp tái tạo cảm giác an toàn và ấm áp như khi còn trong bụng mẹ, hạn chế tay chân vung vẩy làm bé thức giấc. Phụ huynh cần giữ không gian phòng ngủ yên tĩnh, duy trì nhiệt độ phòng ổn định khoảng hai mươi sáu đến hai mươi tám độ C, đồng thời hạn chế ánh sáng chói. Khi bế hoặc đặt trẻ xuống giường, hãy thực hiện thật chậm rãi, giữ cơ thể bé sát vào ngực mình trước khi nhẹ nhàng rút tay ra để tránh tạo cảm giác rơi hẫng.

Phân biệt giật mình sinh lý và dấu hiệu bệnh lý nguy hiểm

Cha mẹ cần phân biệt rõ giữa phản xạ giật mình sinh lý và các cơn co giật bệnh lý hoặc hội chứng co thắt cơ. Nếu trẻ giật mình đi kèm với biểu hiện nhịp rung giật lặp đi lặp lại nhịp nhàng, hai mắt trợn ngược, sùi bọt mép, tím tái vùng môi hoặc toàn thân gồng cứng và không dừng lại khi được giữ tay, đây có thể là dấu hiệu co giật nguy hiểm. Khi phát hiện các biểu hiện này, hoặc khi trẻ giật mình kèm theo li bì, bú kém, sốt cao, gia đình cần đưa bé đến bệnh viện có chuyên khoa nhi ngay lập tức để được kiểm tra điện não đồ và can thiệp y tế kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe tổng quát, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa nhi. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua và cho trẻ dùng các loại thuốc an thần, thuốc chống co giật hoặc bổ sung vitamin và khoáng chất liều cao khi chưa có chỉ định y tế. Nếu trẻ có các biểu hiện bất thường về vận động, co giật hoặc quấy khóc không dứt, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám cẩn thận.

Tóm tắt

Hiện tượng giật mình ở trẻ sơ sinh đa phần là phản xạ sinh lý tự nhiên và sẽ giảm dần theo thời gian khi hệ thần kinh hoàn thiện. Cha mẹ nên tạo không gian ngủ yên tĩnh, quấn khăn mềm mại và theo dõi sát sao biểu hiện của trẻ. Nếu nhận thấy các dấu hiệu co giật bất thường hoặc trẻ chậm phát triển, gia đình cần đưa trẻ đến gặp bác sĩ chuyên khoa nhi để được kiểm tra và tư vấn y khoa phù hợp.