Trẻ sơ sinh hay đưa tay cào mặt là bình thường hay bất thường?

Trẻ sơ sinh cào mặt là gì?

Trẻ sơ sinh từ khi chào đời đến vài tháng tuổi thường có những cử động tay chân không tự chủ, bao gồm việc vung tay, chạm vào đầu, tai hoặc cào xước má. Đây là giai đoạn hệ thần kinh trung ương và các cung phản xạ vận động của trẻ vẫn đang trong tiến trình hoàn thiện, khiến các cơ bắp chưa có sự phối hợp nhịp nhàng. Trẻ chưa nhận thức được rằng bàn tay là một phần của cơ thể mình và những chiếc móng tay sắc nhọn có thể gây đau đớn khi cào vào da.

Bên cạnh phản xạ vận động tự nhiên, vùng da mặt của trẻ sơ sinh vốn vô cùng mỏng manh, nhạy cảm và rất dễ bị kích ứng bởi các yếu tố môi trường. Bất kỳ cảm giác khó chịu nào như da bị khô, đổ mồ hôi đọng lại gây ngứa hay các bệnh lý viêm da đều có thể thúc đẩy trẻ đưa tay lên cào xước mặt nhiều hơn. Hiểu rõ sự khác biệt giữa phản xạ tự nhiên và biểu hiện bệnh lý giúp cha mẹ có hướng xử trí nhẹ nhàng và đúng đắn.

Nguyên nhân sinh lý khiến trẻ sơ sinh thường xuyên đưa tay cào mặt

Trong những tháng đầu đời, hệ thần kinh và các nhóm cơ của trẻ sơ sinh vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện. Trẻ chưa thể điều khiển đôi tay một cách có ý thức, dẫn đến các cử động khua khoắng ngẫu nhiên và vô tình quẹt vào mặt. Đôi khi phản xạ giật mình còn khiến tay trẻ vung mạnh lên vùng đầu và má mà trẻ không thể tự dừng lại.

Bên cạnh phản xạ vận động, việc đưa tay lên mặt cũng là một trong những cách đầu tiên để trẻ sơ sinh khám phá cơ thể và làm quen với xúc giác. Ngoài ra, khi cảm thấy mệt mỏi, buồn ngủ, đói bụng hoặc căng thẳng trước các kích thích môi trường bên ngoài, trẻ cũng có xu hướng dụi mắt, xoa mặt hay cào nhẹ vào trán như một tín hiệu tự trấn an bản thân. Do móng tay của trẻ thường mọc rất nhanh và sắc, những cử động vô thức này rất dễ để lại các vết xước đỏ trên da.

Các vấn đề về da khiến trẻ sơ sinh cào mặt do khó chịu

Mặc dù phần lớn là sinh lý, hành vi cào mặt thường xuyên kèm theo quấy khóc có thể bắt nguồn từ cảm giác ngứa ngáy khó chịu do các bệnh ngoài da. Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất là bệnh chàm sữa, hay còn gọi là viêm da cơ địa ở trẻ nhỏ, biểu hiện bằng các mảng da khô ráp, ửng đỏ ở hai bên má và trán. Khi thời tiết hanh khô hoặc độ ẩm trong phòng điều hòa quá thấp, lớp màng bảo vệ tự nhiên của da trẻ bị mất nước dẫn đến nứt nẻ và ngứa.

Ngoài chàm sữa, viêm da tiết bã với các mảng vảy nhờn bám trên chân mày, trán hoặc da đầu cũng kích thích trẻ đưa tay lên cọ gãi liên tục. Tình trạng rôm sảy khi trẻ mặc đồ quá ấm, dị ứng với bột giặt, nước xả vải hoặc dị ứng đạm sữa bò cũng có thể gây nổi sẩn đỏ ngứa ngáy khắp mặt. Trong những trường hợp này, việc cào cấu là phản ứng tự nhiên nhằm giải tỏa cơn ngứa khó chịu trên da.

Cách chăm sóc móng tay và bảo vệ da mặt cho trẻ sơ sinh

Biện pháp quan trọng nhất để bảo vệ làn da của trẻ sơ sinh là cắt tỉa móng tay định kỳ một đến hai lần mỗi tuần. Cha mẹ nên sử dụng kéo cắt móng đầu tròn hoặc bấm móng chuyên dụng cho trẻ nhỏ, kết hợp dũa nhẹ các góc cạnh sắc sau khi cắt. Thời điểm lý tưởng nhất để cắt móng là lúc bé đang ngủ say hoặc sau khi tắm vì lúc này móng tay mềm và bé ít cựa quậy.

Đối với việc đeo bao tay, phụ huynh chỉ nên sử dụng trong vài tuần đầu sau sinh hoặc vào ban đêm khi ngủ để phòng ngừa trẻ cào xước mặt trong bóng tối. Ban ngày, khi trẻ thức và có người chăm sóc bên cạnh, hãy cởi bao tay để kích thích xúc giác, giúp trẻ tự do cử động ngón tay và phát triển các kỹ năng vận động tinh. Cha mẹ cũng nên chú ý giữ ẩm cho làn da của bé bằng các loại kem dưỡng ẩm lành tính dành riêng cho trẻ sơ sinh theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa da liễu hoặc nhi khoa.

Những dấu hiệu bất thường cần đưa trẻ sơ sinh đi khám bác sĩ

Hầu hết các trường hợp trẻ tự cào mặt đều lành tính, tuy nhiên cha mẹ cần cảnh giác trước những dấu hiệu nhiễm trùng hoặc bệnh lý da liễu nặng. Nếu vết xước trên mặt trẻ có hiện tượng sưng tấy, đỏ rực lan rộng, rỉ dịch vàng hoặc chảy mủ, đây là dấu hiệu của viêm da nhiễm khuẩn cần được điều trị y tế ngay lập tức để tránh biến chứng nguy hiểm.

Bên cạnh đó, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế khi vùng da mặt xuất hiện mảng đỏ bong tróc nhiều, mụn nước li ti vỡ ra chảy dịch hoặc tình trạng cào mặt đi kèm sốt, bú kém, ngủ không yên giấc và quấy khóc dữ dội. Bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên khoa da liễu sẽ thăm khám trực tiếp, xác định chính xác nguyên nhân gây ngứa và chỉ định phương pháp điều trị phù hợp, tuyệt đối không tự ý mua thuốc bôi chứa corticoid hay thảo dược không rõ nguồn gốc để bôi lên mặt trẻ.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc chỉ định y khoa. Khi chăm sóc trẻ sơ sinh, cha mẹ tuyệt đối không tự ý sử dụng các loại thuốc bôi da, kem chứa corticoid hoặc mẹo dân gian truyền miệng lên mặt bé khi chưa có hướng dẫn từ bác sĩ chuyên khoa nhi hoặc da liễu. Luôn quan sát sát sao mọi thay đổi bất thường trên da và thể trạng của trẻ.

Tóm tắt

Hiện tượng trẻ sơ sinh đưa tay cào mặt phần lớn là phản xạ phát triển tự nhiên của hệ thần kinh vận động chưa hoàn thiện. Phụ huynh không nên quá lo lắng nhưng cần chủ động chăm sóc móng tay và vệ sinh da bé sạch sẽ mỗi ngày. Khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường trên da hoặc nghi ngờ nhiễm trùng, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa nhi để được bác sĩ thăm khám và hướng dẫn xử trí an toàn.