Trẻ sơ sinh dưới 1 tháng tuổi bị ho: Nguyên nhân và cách xử trí

Trẻ sơ sinh dưới 1 tháng tuổi bị ho là gì?

Ho là phản xạ tự nhiên của cơ thể nhằm tống xuất chất nhầy, dị vật hoặc các tác nhân gây kích ứng ra khỏi đường dẫn khí. Tuy nhiên, đối với trẻ sơ sinh trong tháng đầu đời, phản xạ tống xuất đờm qua cơn ho còn rất yếu ớt. Do đường thở của trẻ sơ sinh có khẩu kính hẹp, niêm mạc mỏng manh, giàu mạch máu và sức đề kháng chưa phát triển đầy đủ, một kích thích nhỏ cũng có thể dẫn đến phù nề niêm mạc và tắc nghẽn đường thở.

Chính vì vậy, hiện tượng trẻ sơ sinh dưới một tháng tuổi bị ho không bao giờ được coi là triệu chứng bình thường có thể bỏ qua. Đây có thể chỉ là phản xạ bảo vệ tạm thời khi trẻ hít phải luồng khí lạnh hoặc bị sặc sữa nhẹ, nhưng cũng thường là hồi chuông cảnh báo sớm cho các bệnh lý viêm nhiễm đường hô hấp dưới. Hiểu rõ đặc điểm sinh lý này giúp cha mẹ có thái độ theo dõi cẩn trọng và xử trí đúng mực.

Các nguyên nhân phổ biến gây ho ở trẻ sơ sinh dưới một tháng tuổi

Ở giai đoạn sơ sinh dưới một tháng tuổi, phản xạ ho chưa hoàn thiện và cơ quan hô hấp còn rất non nớt. Khi xuất hiện cơn ho, nguyên nhân phổ biến có thể xuất phát từ việc trẻ bị sặc sữa, trớ sữa do cơ thắt thực quản dưới chưa đóng kín hoàn toàn. Dịch dạ dày hoặc sữa trào ngược lên vòm họng gây kích ứng niêm mạc đường thở khiến bé ho bật ra.

Bên cạnh đó, môi trường sống ô nhiễm, khói thuốc lá, bụi mịn hoặc không khí phòng quá khô lạnh từ điều hòa cũng là tác nhân trực tiếp làm kích ứng đường hô hấp trên của trẻ. Nguy hiểm hơn, ho ở lứa tuổi này có thể là triệu chứng khởi đầu của các bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp như viêm tiểu phế quản, viêm phổi sơ sinh do virus hợp bào hô hấp RSV hoặc vi khuẩn. Do hệ miễn dịch của trẻ còn rất yếu, các đợt nhiễm trùng đường thở có thể tiến triển nhanh chóng chỉ sau một đến hai ngày.

Dấu hiệu nguy hiểm ở trẻ sơ sinh bị ho cần đi khám bác sĩ ngay

Khác với trẻ lớn và người trưởng thành, cơn ho ở trẻ sơ sinh dưới bốn tuần tuổi hiếm khi đơn thuần là phản xạ sinh lý vô hại. Gia đình cần đặc biệt cảnh giác và đưa bé đến cơ sở y tế có chuyên khoa nhi ngay lập tức nếu xuất hiện các biểu hiện cảnh báo nguy hiểm.

Dấu hiệu nguy cấp hàng đầu là khó thở, thở gấp với nhịp thở từ sáu mươi lần một phút trở lên khi trẻ nằm yên, kèm theo rút lõm lồng ngực rõ rệt, phập phồng cánh mũi hoặc tiếng thở rên rỉ từng nhịp. Ngoài ra, việc trẻ bú kém, bỏ bú, ngủ li bì khó đánh thức, da tái nhợt, tím tái quanh môi hoặc đầu chi là những biểu hiện suy hô hấp nặng. Tình trạng sốt trên ba mươi tám độ C hoặc ngược lại thân nhiệt hạ dưới ba mươi sáu độ C kèm theo cơn ho đỏ mặt, tím tái đều là tình huống cấp cứu y khoa khẩn cấp.

Cách chăm sóc và hỗ trợ thông thoáng đường thở an toàn tại nhà

Biện pháp quan trọng hàng đầu khi chăm sóc trẻ sơ sinh bị ho là duy trì đường thở thông thoáng và cung cấp đủ dinh dưỡng. Mẹ nên tăng cường cho trẻ bú mẹ theo nhu cầu để cung cấp kháng thể tự nhiên và giữ ẩm cho niêm mạc họng, hỗ trợ làm loãng đờm nhớt một cách tự nhiên. Khi cho bé bú, cần giữ đầu trẻ cao hơn thân mình, chia nhỏ cữ bú nếu trẻ dễ trớ và vỗ ợ hơi kỹ lưỡng sau mỗi lần ăn để hạn chế tối đa trào ngược dạ dày thực quản.

Phụ huynh có thể sử dụng dung dịch nước muối sinh lý đẳng trương không phẩy chín phần trăm để nhỏ mũi cho bé, giúp làm mềm chất nhầy và hỗ trợ trẻ thở êm hơn. Phòng ngủ của trẻ cần duy trì sự thông thoáng, sạch sẽ, không có mùi lạ hay khói thuốc lá, với nhiệt độ phòng lý tưởng duy trì từ hai mươi sáu đến hai mươi tám độ C để tránh làm đường thở bị co thắt hay kích ứng thêm.

Những sai lầm nguy hại cần tránh khi trẻ sơ sinh bị ho

Nhiều phụ huynh khi thấy con ho thường nôn nóng tìm kiếm các biện pháp giảm ho tức thì, dẫn đến những sai lầm có thể đe dọa tính mạng của trẻ sơ sinh. Sai lầm phổ biến và nguy hiểm nhất là tự ý mua các loại siro ho, thuốc kháng sinh, thuốc kháng histamin hoặc thuốc hạ sốt mà không có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa nhi. Trẻ dưới một tháng tuổi có chức năng gan thận chưa hoàn thiện, việc dùng thuốc tùy tiện dễ dẫn đến ngộ độc và ức chế trung tâm hô hấp.

Một sai lầm nghiêm trọng khác là áp dụng các bài thuốc truyền miệng dân gian như cho trẻ uống mật ong hoặc nước cốt thảo dược tươi. Mật ong tiềm ẩn bào tử vi khuẩn Clostridium botulinum có thể gây ngộ độc liệt cơ thần kinh ở trẻ dưới một tuổi. Việc xoa dầu gió chứa menthol, long não vào ngực, mũi hoặc lòng bàn chân của trẻ sơ sinh cũng tuyệt đối bị cấm vì hoạt chất bay hơi có thể gây ức chế hô hấp và co thắt thanh quản đột ngột.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp. Cha mẹ tuyệt đối không được tự ý mua thuốc ức chế cơn ho, kháng sinh hoặc áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng cho trẻ sơ sinh dưới một tháng tuổi. Mọi quyết định dùng thuốc hoặc điều trị phải do bác sĩ chuyên khoa nhi trực tiếp thăm khám và chỉ định. Khi nhận thấy trẻ có bất kỳ dấu hiệu bú kém, thở mệt hoặc sốt, gia đình cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay.

Tóm tắt

Ho ở trẻ sơ sinh dưới một tháng tuổi luôn cần sự đánh giá cẩn trọng từ bác sĩ chuyên khoa nhi. Cha mẹ không nên tự ý can thiệp bằng các biện pháp dân gian hay thuốc mua ngoài khi chưa có chỉ định y khoa. Việc theo dõi sát nhịp thở, thân nhiệt, khả năng bú mẹ và đưa trẻ đi thăm khám kịp thời là chìa khóa bảo vệ an toàn tối đa cho hệ hô hấp non nớt của trẻ.