Nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh đi ngoài có sợi đen và cách xử trí

Trẻ sơ sinh đi ngoài có sợi đen là gì?

Trẻ sơ sinh đi ngoài có sợi đen là hiện tượng trong khối phân bình thường của bé xuất hiện rải rác các vệt mảnh, sợi chỉ hoặc đốm nhỏ có màu nâu đậm đến đen thẫm. Tính chất phân của trẻ sơ sinh thường biến đổi linh hoạt tùy theo nguồn sữa mẹ hay sữa công thức, với màu sắc điển hình là vàng hoa cà hoa cải, vàng sẫm hoặc xanh lục nhạt.

Sự xuất hiện của các sợi màu đen thường phản ánh hai cơ chế chính: hoặc là sự hiện diện của một lượng nhỏ hemoglobin từ máu đã bị biến tính dưới tác động của acid dạ dày và men tiêu hóa, hoặc là sự đào thải các chất cặn bã, sắc tố từ chế độ dinh dưỡng và vi chất bổ sung. Để đánh giá mức độ nghiêm trọng của hiện tượng này, các bác sĩ nhi khoa luôn cần kết hợp quan sát tính chất sợi đen cùng các biểu hiện toàn thân đi kèm như thể trạng, tri giác, khả năng bú mẹ và sự tăng trưởng cân nặng của trẻ.

Trẻ sơ sinh nuốt phải máu mẹ qua đầu ti bị nứt nẻ

Nguyên nhân phổ biến hàng đầu khiến phân trẻ sơ sinh xuất hiện các vệt hoặc sợi màu đen là do trẻ nuốt phải máu của người mẹ trong quá trình bú trực tiếp. Khi mẹ bị nứt cổ gà, trầy xước hoặc tổn thương vùng đầu vú, một lượng máu nhỏ có thể hòa lẫn vào sữa mẹ mà người mẹ đôi khi không nhận biết rõ ràng.

Khi lượng máu này đi vào đường tiêu hóa của trẻ, dịch acid trong dạ dày cùng các enzyme tiêu hóa sẽ làm oxy hóa hemoglobin trong hồng cầu, biến đổi màu đỏ tươi ban đầu thành màu nâu sẫm hoặc đen. Khi di chuyển xuống ruột non và ruột già rồi bài xuất ra ngoài, lượng máu đông vón lại này thường tạo thành những sợi nhỏ mảnh, chấm đen hoặc vệt đen rải rác trong khối phân vàng bình thường. Trong tình huống này, trẻ sơ sinh vẫn hoàn toàn tỉnh táo, bú tốt, không quấy khóc bất thường và không bị đau bụng. Người mẹ cần kiểm tra kỹ núm vú và điều chỉnh lại khớp ngậm của trẻ để khắc phục.

Ảnh hưởng từ cặn phân su chuyển tiếp và bổ sung vi chất dinh dưỡng

Trong những ngày đầu sau sinh, hệ tiêu hóa của trẻ sơ sinh trải qua giai đoạn chuyển tiếp quan trọng từ phân su sang phân sữa mẹ hoặc phân sữa công thức. Phân su vốn có màu đen sẫm hoặc xanh đen đặc quánh do chứa chất nhầy, nước ối và tế bào biểu mô bong tróc tích tụ từ trong tử cung. Ở giai đoạn chuyển giao từ ngày thứ ba đến ngày thứ năm, phân của trẻ có thể chuyển dần sang màu vàng xanh hoặc lấm tấm những mảng xơ sẫm màu còn sót lại.

Bên cạnh đó, việc trẻ sơ sinh được chỉ định bổ sung các vi chất dinh dưỡng, đặc biệt là chế phẩm sắt dạng giọt, cũng là nguyên nhân khiến phân biến đổi màu sắc. Lượng sắt chưa hấp thu hết qua thành ruột sẽ phản ứng với dịch tiêu hóa và oxy hóa thành màu đen, tạo nên các cặn đen, đốm đen hoặc các sợi sẫm màu lơ lửng trong phân. Nếu trẻ không có triệu chứng khó chịu, sốt hay nôn trớ, hiện tượng này hoàn toàn lành tính và sẽ tự hết khi lượng phân su đào thải xong hoặc khi điều chỉnh lại liều lượng vi chất theo hướng dẫn y khoa.

Dấu hiệu cảnh báo tổn thương niêm mạc và xuất huyết tiêu hóa trên

Mặc dù nhiều trường hợp phân có sợi đen là vô hại, cha mẹ không được loại trừ nguy cơ xuất huyết đường tiêu hóa trên ở trẻ sơ sinh. Các vị trí tổn thương có thể nằm ở thực quản, dạ dày hoặc tá tràng do viêm loét niêm mạc, trào ngược dạ dày thực quản nặng, thiếu hụt vitamin K gây rối loạn đông máu, hoặc dị tật mạch máu bẩm sinh.

Khi mạch máu nhỏ ở đường tiêu hóa trên bị rỉ rỉ, máu chảy chậm qua lòng ruột sẽ bị dịch tiêu hóa biến tính thành các sợi đen, mảng đen hoặc phân có màu giống bã cà phê. Khác với trường hợp lành tính, trẻ sơ sinh bị xuất huyết tiêu hóa thường đi kèm nhiều biểu hiện toàn thân đáng ngại như da niêm mạc nhợt nhạt, bú kém, nôn ra dịch nâu đen, bụng chướng căng, quấy khóc liên tục do đau bụng hoặc li bì khó đánh thức. Tình trạng này đòi hỏi phải được bác sĩ chuyên khoa nhi thăm khám, thực hiện các xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân hoặc nội soi để chẩn đoán xác định nguồn gốc chảy máu.

Phản ứng viêm đường ruột do dị ứng đạm sữa bò

Dị ứng đạm sữa bò là một trong những nguyên nhân miễn dịch thường gặp gây rối loạn tiêu hóa ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ bú sữa công thức, hoặc hiếm hơn là qua sữa mẹ khi mẹ tiêu thụ nhiều chế phẩm từ sữa bò. Khi hệ miễn dịch chưa hoàn thiện của trẻ nhận diện protein trong sữa là dị nguyên, phản ứng viêm dị ứng sẽ diễn ra rầm rộ trên bề mặt niêm mạc ruột non và đại tràng.

Phản ứng viêm kéo dài khiến các vi mạch máu dưới niêm mạc ruột bị sung huyết, trợt loét vi thể và rỉ máu ngắt quãng. Máu lưu lại trong ruột một thời gian có thể chuyển thành các sợi đen hoặc vệt sẫm màu lẫn trong chất nhầy nhớt của phân. Trẻ mắc dị ứng đạm sữa bò thường có thêm các biểu hiện như đi ngoài nhiều lần, phân chua có bọt, nôn trớ thường xuyên, chậm tăng cân, quấy khóc dữ dội sau cữ bú, hoặc kèm theo chàm sữa trên da, thở khò khè. Việc xác định tình trạng dị ứng cần có sự tư vấn của bác sĩ nhi khoa để đổi sang sữa công thức thủy phân hoàn toàn hoặc hướng dẫn chế độ ăn kiêng sữa phù hợp cho mẹ.

Các bước theo dõi và xử trí an toàn dành cho phụ huynh

Khi phát hiện tã của trẻ có các sợi đen bất thường, phụ huynh cần giữ bình tĩnh và tiến hành theo dõi một cách có phương pháp. Bước đầu tiên là giữ lại tã phân hoặc chụp ảnh rõ nét dưới ánh sáng tự nhiên để cung cấp cho bác sĩ, đồng thời ghi lại thời điểm, tần suất đi ngoài, tính chất phân đặc hay lỏng và lượng dịch nhầy đi kèm.

Người mẹ đang cho con bú cần kiểm tra ngay tình trạng núm vú của mình xem có vết nứt, rỉ máu hay cảm giác đau rát khi bé bú hay không. Đồng thời, cha mẹ cần đánh giá toàn diện hành vi của trẻ: trẻ có bú mẹ tốt không, bụng có mềm không, giấc ngủ có yên ổn và sắc mặt có hồng hào không. Tuyệt đối không tự ý cho trẻ uống các loại nước lá dân gian, men vi sinh trôi nổi hoặc thuốc cầm tiêu chảy khi chưa có chỉ định y khoa. Nếu tình trạng sợi đen lặp lại liên tục nhiều cữ hoặc trẻ có bất kỳ dấu hiệu bỏ bú, sốt, mệt mỏi, việc đưa trẻ đến bệnh viện chuyên khoa nhi là điều cần thiết để bảo đảm an toàn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức chăm sóc sức khỏe thường thức và không thể thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Phụ huynh tuyệt đối không tự chẩn đoán, không tự mua thuốc điều trị hoặc áp dụng các mẹo truyền miệng chưa kiểm chứng cho trẻ sơ sinh. Khi trẻ có biểu hiện bất thường về phân kèm dấu hiệu toàn thân suy giảm, hãy đưa trẻ đến ngay các cơ sở y tế có chuyên khoa nhi để được bác sĩ thăm khám và hướng dẫn xử trí đúng cách.

Tóm tắt

Hiện tượng trẻ sơ sinh đi ngoài có sợi đen đa phần xuất phát từ các yếu tố lành tính như nuốt máu mẹ qua đầu ti hoặc đào thải tự nhiên, nhưng cũng có thể cảnh báo xuất huyết tiêu hóa. Phụ huynh nên bình tĩnh theo dõi sát toàn trạng của trẻ, không tự ý dùng mẹo dân gian hoặc thuốc cầm tiêu chảy, và kịp thời đưa trẻ đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu bất thường.