Trẻ sơ sinh có nên nằm gối không và những lưu ý
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Nhiều bậc cha mẹ khi chuẩn bị đồ dùng đón con chào đời thường có thói quen mua sẵn các loại gối mềm, gối chống trào ngược hoặc gối chống bẹp đầu. Tâm lý chung của người lớn là sợ con nằm mặt phẳng sẽ đau đầu, mỏi cổ hoặc khó ngủ. Tuy nhiên, dưới góc nhìn y khoa và giải phẫu học trẻ nhỏ, việc cho trẻ sơ sinh nằm gối không những không cần thiết mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với sức khỏe của bé.
Các tổ chức y tế và bác sĩ nhi khoa đều khuyến cáo trẻ sơ sinh nên ngủ trên một mặt phẳng vững chắc, không có gối chèn, chăn dày hay gấu bông xung quanh. Bài viết này sẽ giúp phụ huynh hiểu rõ đặc điểm sinh lý cột sống của trẻ sơ sinh, những nguy cơ khi cho bé dùng gối quá sớm và thời điểm thích hợp để bắt đầu sử dụng vật dụng này một cách an toàn.
Trẻ sơ sinh có nên nằm gối không là gì?
Khái niệm gối ngủ đối với người lớn là vật dụng nâng đỡ vùng đầu và cổ để giữ cột sống cổ ở tư thế thoải mái nhất. Tuy nhiên, cấu tạo giải phẫu của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới một tuổi hoàn toàn khác biệt so với người trưởng thành. Khi mới sinh, cột sống của bé vẫn ở dạng đường cong tự nhiên hình chữ C, chưa hình thành hai đoạn cong sinh lý ở vùng cổ và thắt lưng như người lớn. Đồng thời, tỷ lệ đầu của trẻ sơ sinh tương đối lớn so với toàn bộ cơ thể, phần sau đầu nhô ra vừa đủ để tạo sự thẳng hàng tự nhiên giữa đầu, cổ và lưng khi bé nằm trên một mặt phẳng đệm cứng. Do đó, việc đặt thêm gối dưới đầu bé không hề mang lại cảm giác thoải mái hay nâng đỡ cột sống như người lớn lầm tưởng, mà ngược lại có thể đẩy cổ bé gập về phía trước, gây chèn ép khí quản và cản trở luồng không khí lưu thông qua đường hô hấp.
Nguy cơ ngạt thở và hội chứng đột tử khi trẻ nằm gối quá sớm
Nguy cơ lớn nhất khi cho trẻ sơ sinh nằm gối là tình trạng ngạt thở cơ học và hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh còn gọi là SIDS. Trong những tháng đầu đời, phản xạ vận động của trẻ còn rất hạn chế, bé chưa thể tự lẫy thành thạo, cũng không đủ sức xoay đầu hoặc dùng tay đẩy vật cản ra khỏi mũi miệng nếu chẳng may úp mặt vào gối. Những chiếc gối mềm, gối bông hoặc đệm êm dễ lún xuống theo trọng lượng đầu, khiến mũi và miệng của bé bị vùi lấp khi bé vô tình nghiêng người sang một bên. Khi luồng không khí bị chặn lại, trẻ không nhận đủ oxy và hít lại khí carbon dioxide do chính mình thở ra, dẫn đến thiếu oxy não nhanh chóng mà không hề có tiếng khóc cầu cứu. Ngoài ra, gối còn có thể vô tình trượt lên che khuất vùng mặt trong lúc bé cử động tay chân khi ngủ say. Do đó, môi trường ngủ hoàn toàn trống trải là nguyên tắc vàng để bảo vệ tính mạng của trẻ sơ sinh.
Ảnh hưởng của gối đến cấu trúc cột sống và đường thở của trẻ
Về mặt giải phẫu học, đường thở của trẻ sơ sinh rất mềm và hẹp hơn rất nhiều so với người lớn. Khi đặt đầu trẻ lên một chiếc gối, dù là gối mỏng, đầu của bé vẫn bị nâng cao hơn so với mặt sàn hoặc bề mặt đệm. Điều này khiến cằm của trẻ bị đẩy gập sát vào phần ngực, gây hẹp hoặc tắc nghẽn một phần đường thở khí quản. Trẻ có thể xuất hiện tiếng thở khò khè, ngủ ngáy, ngủ không sâu giấc hoặc thậm chí xuất hiện những cơn ngừng thở ngắn trong đêm. Bên cạnh đó, việc sử dụng gối không phù hợp trong giai đoạn khung xương chưa ổn định có thể tạo áp lực bất thường lên các đốt sống cổ non nớt. Khi cổ bị gập cong liên tục trong nhiều giờ mỗi ngày, cơ bắp vùng cổ dễ bị căng cứng không đều, ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình định hình đường cong sinh lý tự nhiên khi trẻ tập lẫy, tập ngồi và tập đi sau này.
Hiệu quả thực tế của các loại gối chống bẹp đầu và gối chống trào ngược
Nhiều phụ huynh tìm mua các loại gối có vùng lõm ở giữa với mong muốn giữ cho đầu bé tròn đều hoặc các loại gối nghiêng để hạn chế hiện tượng nôn trớ sau khi bú. Tuy nhiên, các chuyên gia nhi khoa nhận định rằng gối chống bẹp đầu thường không mang lại hiệu quả y khoa rõ rệt như lời quảng cáo, ngược lại còn tiềm ẩn nguy cơ cố định đầu bé ở một tư thế bất lợi hoặc gây ngạt nếu bé trượt ra khỏi vùng lõm. Hiện tượng bẹp đầu tư thế ở trẻ sơ sinh hoàn toàn có thể cải thiện an toàn bằng cách thay đổi hướng nằm của bé luân phiên mỗi ngày và tăng cường thời gian cho bé nằm sấp khi thức dưới sự giám sát của người lớn. Đối với tình trạng trào ngược dạ dày thực quản sinh lý, việc cho trẻ nằm nghiêng trên gối dốc mềm không được khuyến cáo trong lúc ngủ không có người theo dõi. Thay vào đó, phụ huynh nên vỗ ợ hơi kỹ cho bé sau ăn và giữ bé ở tư thế thẳng đứng khoảng hai mươi đến ba mươi phút trước khi đặt bé nằm xuống đệm phẳng.
Thời điểm thích hợp và tiêu chí lựa chọn gối ngủ an toàn cho bé
Thời điểm an toàn nhất để bắt đầu cho trẻ sử dụng gối là khi trẻ đã qua giai đoạn sơ sinh và đạt từ một tuổi trở lên, lý tưởng nhất là sau khi trẻ đã chuyển sang nằm giường riêng hoặc từ mười tám tháng đến hai tuổi. Lúc này, chiều rộng vai của trẻ đã phát triển lớn hơn chiều rộng của đầu, xuất hiện khoảng trống giữa đầu và đệm khi trẻ nằm nghiêng, đồng thời khả năng kiểm soát vận động và phản xạ xoay người của bé đã hoàn thiện. Khi quyết định dùng gối cho trẻ ở độ tuổi này, cha mẹ nên chọn loại gối phẳng, độ dày chỉ khoảng hai đến ba centimet, có độ cứng vừa phải để không bị lún sâu khi ấn tay vào. Chất liệu ruột gối và vỏ gối nên làm từ sợi bông tự nhiên hoặc vải cotton thoáng khí, dễ giặt và không chứa các hạt nhỏ li ti hay khóa kéo sắc nhọn có thể làm tổn thương làn da nhạy cảm của trẻ.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất hướng dẫn chăm sóc sức khỏe thường thức và không thay thế cho các chỉ định y khoa chuyên sâu. Phụ huynh tuyệt đối không sử dụng bất kỳ loại gối, chăn đắp dày, đệm lót mềm hay thú nhồi bông trong nôi của trẻ sơ sinh khi trẻ ngủ mà không có sự giám sát liên tục. Nếu trẻ gặp phải các bệnh lý đặc biệt về dị tật đường thở, trào ngược dạ dày thực quản nặng hoặc tật vẹo cổ bẩm sinh, gia đình cần đưa trẻ đến khám tại cơ sở y tế chuyên khoa nhi để được bác sĩ tư vấn phương án chăm sóc và tư thế nằm phù hợp nhất.
Tóm tắt
Tóm lại, trẻ sơ sinh hoàn toàn không cần nằm gối để phát triển khỏe mạnh hay định hình hộp sọ. Một mặt phẳng đệm vững chắc và không gian ngủ thông thoáng mới là chìa khóa bảo vệ bé khỏi các tai nạn đường thở nguy hiểm. Cha mẹ hãy kiên nhẫn chờ đến khi con đủ tuổi và tham khảo thêm ý kiến bác sĩ nhi khoa để chuẩn bị cho bé một chiếc gối đầu đời thật an toàn.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Trẻ sơ sinh không nằm gối có bị mỏi cổ hay khó ngủ không?
Trẻ sơ sinh không bị mỏi cổ khi nằm mặt phẳng vì cột sống của bé còn thẳng và tỷ lệ đầu to tự nhiên giữ cho đường thở luôn thẳng hàng. Việc không nằm gối giúp bé thở dễ dàng hơn và có giấc ngủ an toàn hơn.
Có nên dùng khăn xô gập mỏng kê đầu cho trẻ sơ sinh hay không?
Cha mẹ không nên dùng khăn xô kê đầu cho trẻ sơ sinh khi ngủ ban đêm vì khăn có thể bị xô lệch, quấn vào cổ hoặc trùm kín mặt bé trong lúc bé cựa quậy, tạo nguy cơ cản trở hô hấp và gây ngạt thở ngoài ý muốn.
Làm thế nào để tránh cho trẻ sơ sinh bị bẹp đầu mà không cần dùng gối?
Để phòng tránh bẹp đầu an toàn, cha mẹ nên thường xuyên đổi đầu nằm của bé giữa các giấc ngủ, khuyến khích bé quay đầu sang hai bên và thực hiện bài tập nằm sấp khi thức dưới sự quan sát trực tiếp của người lớn.
Trẻ sơ sinh bị nôn trớ nhiều có nên kê gối cao đầu khi ngủ không?
Không nên tự ý kê gối cao đầu vì tư thế gập cổ có thể làm hẹp đường thở và tăng nguy cơ sặc chất nôn vào phổi. Cha mẹ nên bế đứng vỗ ợ hơi sau bú và đưa bé đi khám bác sĩ nhi khoa nếu nôn trớ nhiều.
Dấu hiệu nào cho thấy trẻ đã sẵn sàng để bắt đầu nằm gối?
Khi trẻ từ một đến hai tuổi, bờ vai phát triển rộng hơn đầu, bé thường có xu hướng tìm gấu bông kê đầu hoặc gối đầu lên cánh tay cha mẹ khi ngủ, đó là lúc bé có thể bắt đầu làm quen với một chiếc gối nhỏ và phẳng.
