Mẹ phải làm gì khi trẻ sơ sinh bị khò khè ở cổ họng?

Trẻ sơ sinh bị khò khè ở cổ họng là gì?

Khò khè ở trẻ sơ sinh là âm thanh bất thường phát ra trong quá trình hô hấp, thường nghe như tiếng lọc sọc, rột rẹt ứ đờm ở cổ họng hoặc tiếng rít nhẹ khi không khí đi qua đường thở bị thu hẹp. Ở lứa tuổi sơ sinh, lỗ mũi và lòng khí quản của trẻ rất nhỏ, các mô sụn nâng đỡ còn mềm và niêm mạc đường thở vô cùng nhạy cảm. Chỉ cần một lượng nhỏ dịch nhầy đọng lại hoặc niêm mạc hơi phù nề nhẹ cũng có thể tạo ra âm thanh khò khè rõ rệt khi trẻ hít thở. Phần lớn các trường hợp khò khè đơn thuần không kèm theo sốt hay khó thở là tình trạng lành tính, nhưng việc theo dõi sát sao nhịp thở và hành vi của trẻ vẫn luôn là điều cần thiết.

Những nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh thở khò khè ở cổ họng

Đường dẫn khí của trẻ sơ sinh có kích thước rất nhỏ và niêm mạc dễ tăng tiết dịch trước các kích thích môi trường. Khi chất nhầy ứ đọng tại khoang mũi hoặc vùng hầu họng, luồng không khí đi qua sẽ tạo nên âm thanh lọc sọc hoặc khò khè. Bên cạnh đó, một tỷ lệ trẻ gặp hiện tượng mềm sụn thanh quản bẩm sinh, khiến các cấu trúc nâng đỡ đường thở trên chưa đủ độ cứng cáp và dễ rung lên khi trẻ hít vào.

Trẻ sơ sinh cũng thường xuyên bị trào ngược dạ dày thực quản sinh lý sau khi bú sữa. Dịch sữa trào ngược lên vùng họng có thể gây kích ứng niêm mạc, làm họng xuất tiết thêm dịch và tạo tiếng khò khè tạm thời. Ngoài ra, các tác nhân nhiễm khuẩn hoặc virus gây viêm tiểu phế quản, viêm phế quản và viêm thanh khí phế quản cũng là nguyên nhân thường gặp làm đường thở bị phù nề, tắc nghẽn và phát ra tiếng thở bất thường.

Cách chăm sóc và vệ sinh đường thở cho trẻ tại nhà

Biện pháp an toàn và hiệu quả nhất là giữ thông thoáng đường thở trên cho trẻ. Cha mẹ có thể nhỏ từ một đến hai giọt nước muối sinh lý đẳng trương vào từng bên lỗ mũi của trẻ để làm loãng chất nhầy đặc quánh. Sau vài phút, dịch nhầy mềm ra sẽ giúp trẻ dễ hắt hơi tống dịch ra ngoài hoặc người chăm sóc có thể dùng khăn xô mềm nhẹ nhàng lau sạch ở cửa mũi ngoài.

Sau khi cho trẻ bú, người chăm sóc cần bế đứng trẻ và vỗ ợ hơi nhẹ nhàng ở lưng trong khoảng mười lăm đến hai mươi phút trước khi đặt nằm. Việc nâng nhẹ đầu giường hoặc kê cao phần thân trên của trẻ khoảng mười lăm đến ba mươi độ khi nằm nghỉ cũng hỗ trợ giảm thiểu luồng dịch trào ngược từ dạ dày lên cổ họng. Đồng thời, phòng ngủ của trẻ cần được dọn dẹp sạch sẽ, duy trì độ ẩm không khí phù hợp và thông thoáng.

Phân biệt khò khè sinh lý và dấu hiệu bệnh lý hô hấp

Khò khè sinh lý do nghẹt mũi hoặc mềm sụn thanh quản thường chỉ xuất hiện từng lúc, trẻ vẫn bú mẹ đều đặn, ngủ ngon và tăng cân bình thường. Ngược lại, khò khè do tổn thương đường hô hấp dưới thường liên tục, kèm theo biến đổi rõ rệt trong nhịp thở và trạng thái toàn thân của trẻ sơ sinh.

Cha mẹ cần đếm nhịp thở của trẻ trong một phút trọn vẹn khi trẻ đang nằm yên hoặc đang ngủ. Trẻ sơ sinh dưới hai tháng tuổi có nhịp thở từ sáu mươi lần mỗi phút trở lên, hoặc trẻ từ hai đến mười hai tháng tuổi có nhịp thở từ năm mươi lần mỗi phút trở lên được coi là thở nhanh. Ngoài ra, nếu quan sát thấy phần ngực dưới lõm sâu vào khi hít vào, cánh mũi phập phồng hoặc da quanh môi tái nhợt, đây là dấu hiệu suy hô hấp nguy hiểm đòi hỏi phải can thiệp y tế ngay lập tức.

Thời điểm cần đưa trẻ sơ sinh đến cơ sở y tế khám ngay

Trẻ sơ sinh có sức đề kháng non nớt và diễn tiến bệnh lý đường hô hấp có thể chuyển biến xấu rất nhanh. Cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế có chuyên khoa nhi kiểm tra ngay khi tiếng khò khè không giảm sau khi làm sạch mũi họng, hoặc kèm theo bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào sau đây:

Trẻ sốt cao, bỏ bú liên tục hai cữ bú, nôn trớ tất cả mọi thứ sau khi ăn, ngủ li bì khó đánh thức hoặc quấy khóc không thể dỗ dành. Khi thở phát ra tiếng rít thanh quản rõ rệt lúc nằm yên, lồng ngực rút lõm mạnh hoặc trẻ có biểu hiện ngưng thở từng cơn ngắn. Bác sĩ nhi khoa sẽ trực tiếp thăm khám lâm sàng, nghe phổi và chỉ định các kiểm tra cần thiết để chẩn đoán chính xác và đưa ra phác đồ điều trị an toàn cho trẻ.

Lưu ý an toàn

Không tự ý mua hoặc sử dụng các loại thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm, siro giảm ho hay thuốc nhỏ mũi co mạch cho trẻ sơ sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Tuyệt đối không dùng miệng trực tiếp hút mũi cho trẻ để tránh lây nhiễm chéo vi khuẩn. Không áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng như đắp lá, nhỏ nước tỏi hoặc tinh dầu đậm đặc vào mũi họng của trẻ sơ sinh vì có thể gây bỏng rát niêm mạc và co thắt thanh quản nguy hiểm.

Tóm tắt

Tiếng thở khò khè ở trẻ sơ sinh có thể xuất phát từ cấu trúc đường thở chưa hoàn thiện hoặc phản ánh bệnh lý hô hấp tiềm ẩn. Cha mẹ cần bình tĩnh quan sát các biểu hiện đi kèm như nhịp thở, khả năng bú mẹ và sự linh hoạt của trẻ. Việc chăm sóc đường mũi họng đúng cách tại nhà kết hợp đưa trẻ đi khám bác sĩ nhi khoa kịp thời là biện pháp bảo vệ sức khỏe hệ hô hấp an toàn nhất cho trẻ nhỏ.