Trẻ sơ sinh bị đau mắt có ghèn vàng: Nguyên nhân thường gặp và cách xử trí
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Tình trạng trẻ sơ sinh bị đau mắt có ghèn vàng là một trong những lý do khiến nhiều bậc phụ huynh lo lắng nhất trong những tuần đầu sau sinh. Dịch tiết màu vàng nhạt hoặc vàng đặc có thể khiến hai mi mắt của trẻ dính chặt vào nhau sau khi ngủ dậy, kèm theo tình trạng chảy nước mắt hoặc khóe mắt sưng đỏ.
Trong phần lớn các trường hợp nhẹ, đây có thể chỉ là hiện tượng tắc tuyến lệ cơ năng hoặc kích ứng thoáng qua. Tuy nhiên, nếu mắt tiết nhiều mủ đặc, mí mắt sưng phù hoặc tròng mắt đỏ ngầu, trẻ có nguy cơ mắc các bệnh lý nhiễm trùng mắt sơ sinh cần được bác sĩ chuyên khoa can thiệp y tế sớm nhằm bảo vệ thị lực.
Trẻ sơ sinh bị đau mắt có ghèn vàng là gì?
Ở trẻ sơ sinh, tuyến lệ và hệ thống dẫn lưu nước mắt chưa phát triển hoàn thiện, khiến mắt trẻ rất nhạy cảm với các tác nhân từ môi trường xung quanh. Ghèn mắt hay rỉ mắt bản chất là hỗn hợp gồm dịch nhầy, tế bào biểu mô bong tróc, dầu từ tuyến mi và bụi bẩn tích tụ lại. Khi mắt trẻ xuất hiện ghèn vàng, điều này phản ánh tình trạng ứ đọng dịch bài tiết hoặc có phản ứng viêm tại màng kết mạc mi mắt và nhãn cầu. Các nguyên nhân phổ biến nhất bao gồm tắc ống lệ mũi bẩm sinh, viêm kết mạc sơ sinh do vi khuẩn hoặc kích ứng sau khi nhỏ mắt dự phòng sơ sinh. Việc quan sát kỹ lượng ghèn, màu sắc dịch tiết và các dấu hiệu đi kèm trên mi mắt giúp phụ huynh đánh giá mức độ bất thường để có hướng chăm sóc hoặc thăm khám phù hợp tại cơ sở y tế.
Các nguyên nhân phổ biến khiến mắt trẻ sơ sinh tiết ghèn vàng
Có ba nhóm nguyên nhân chính thường gặp khiến mắt trẻ sơ sinh có ghèn vàng. Nguyên nhân phổ biến hàng đầu là tắc ống lệ mũi bẩm sinh. Ở trẻ mới sinh, màng bảo vệ ở phần cuối ống lệ mũi có thể chưa mở hoàn toàn, làm cản trở dòng thoát của nước mắt xuống khoang mũi, dẫn đến ứ đọng dịch và tạo điều kiện cho ghèn vàng tích tụ tại khóe mắt. Nhóm nguyên nhân thứ hai là viêm kết mạc do nhiễm khuẩn, có thể bắt nguồn từ vi khuẩn lây truyền từ đường sinh dục của người mẹ trong quá trình chuyển dạ hoặc do vi khuẩn xâm nhập từ môi trường chăm sóc hằng ngày. Viêm kết mạc thường làm mi mắt sưng nề, kết mạc đỏ rực và tiết mủ vàng liên tục. Ngoài ra, mắt trẻ cũng có thể bị kích ứng bởi khói bụi, xà phòng tắm, lông thú nuôi hoặc phản ứng nhẹ sau khi nhỏ thuốc nhỏ mắt sát khuẩn sơ sinh tại bệnh viện phụ sản.
Hướng dẫn quy trình vệ sinh mắt đúng cách cho trẻ sơ sinh
Vệ sinh mắt hằng ngày đúng phương pháp là bước chăm sóc căn bản giúp loại bỏ ghèn mắt và ngăn ngừa nhiễm khuẩn lan rộng. Trước khi thao tác, người chăm sóc phải rửa tay thật sạch bằng xà phòng sát khuẩn dưới vòi nước chảy. Phụ huynh nên chuẩn bị gạc y tế vô trùng hoặc bông gòn sạch và dung dịch nước muối sinh lý natri clorid không phẩy chín phần trăm dành riêng cho mắt. Thấm đẫm nước muối sinh lý vào miếng gạc vô trùng, nhẹ nhàng lau từ đầu khóe mắt trong ra phía đuôi mắt ngoài theo một chiều duy nhất. Tuyệt đối không chà xát mạnh hay lau đi lau lại nhiều lần trên một vùng da nhằm tránh gây trầy xước giác mạc non nớt. Mỗi bên mắt cần sử dụng một miếng gạc hoàn toàn riêng biệt để tránh nguy cơ lây nhiễm chéo vi khuẩn từ mắt bệnh sang mắt lành. Thực hiện vệ sinh mắt từ hai đến ba lần mỗi ngày hoặc bất cứ khi nào dịch ghèn tiết ra nhiều gây dính mi.
Kỹ thuật mát xa vùng tuyến lệ hỗ trợ thông tắc lệ đạo
Đối với những trường hợp trẻ sơ sinh có ghèn vàng do tắc ống lệ mũi bẩm sinh, mát xa tuyến lệ là biện pháp hỗ trợ cơ học an toàn và mang lại hiệu quả cải thiện rất tích cực. Người thực hiện cần cắt ngắn móng tay, rửa sạch và lau khô bàn tay trước khi thao tác. Dùng đầu ngón tay trỏ hoặc ngón tay út đặt nhẹ nhàng vào góc trong của mắt trẻ, ngay sát sống mũi nơi có túi lệ. Ấn nhẹ một lực vừa phải rồi vuốt dọc nhẹ nhàng từ trên xuống dưới men theo rãnh mũi má về phía lỗ mũi. Động tác này tạo ra áp lực thủy tĩnh giúp đẩy dịch ứ đọng ra ngoài và hỗ trợ làm rách màng tắc ở đầu dưới ống lệ mũi. Mỗi ngày phụ huynh có thể thực hiện từ hai đến ba đợt mát xa, mỗi đợt kéo dài khoảng một đến hai phút. Nếu thấy vùng khóe mắt sưng đau hoặc trẻ khóc quấy nhiều, cần tạm dừng và tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa mắt.
Những dấu hiệu bất thường cần đưa trẻ đi khám bác sĩ ngay
Mặc dù ghèn mắt có thể là hiện tượng lành tính, cha mẹ không được chủ quan trước các dấu hiệu nhiễm trùng nặng có khả năng ảnh hưởng đến thị lực của trẻ. Cần đưa trẻ sơ sinh đến bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa mắt ngay khi phát hiện mắt trẻ tiết lượng ghèn vàng hoặc mủ xanh liên tục, tái phát nhanh dù vừa được lau sạch. Tình trạng mi mắt sưng húp, tấy đỏ, kết mạc cương tụ đỏ sẫm hoặc trẻ khó mở mắt là những chỉ dấu viêm nhiễm cấp tính cần dùng thuốc kháng khuẩn theo chỉ định của bác sĩ. Ngoài ra, nếu phát hiện giác mạc trẻ bị mờ đục, trẻ sốt, quấy khóc nhiều, bỏ bú hoặc vùng túi lệ ở khóe mắt nổi cục sưng nóng, gia đình phải đưa trẻ đi khám cấp cứu. Tuyệt đối không tự ý mua và nhỏ các loại thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh hoặc corticoid cho trẻ sơ sinh khi chưa có đơn thuốc chính thức từ bác sĩ chuyên khoa.
Lưu ý an toàn
Mọi can thiệp chăm sóc mắt cho trẻ sơ sinh đều đòi hỏi sự vô trùng và thận trọng tuyệt đối. Phụ huynh không được sử dụng các bài thuốc truyền miệng như nhỏ sữa mẹ, nhỏ nước lá hay đắp lá trầu không vào mắt trẻ vì tiềm ẩn nguy cơ nhiễm nấm và vi khuẩn gây loét giác mạc nghiêm trọng. Không dùng chung khăn mặt hay dụng cụ vệ sinh mắt giữa các thành viên trong gia đình. Các loại thuốc nhỏ mắt điều trị chỉ được sử dụng đúng theo chỉ định y khoa, tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc hay thay đổi liều lượng.
Tóm tắt
Đau mắt có ghèn vàng ở trẻ sơ sinh phần lớn có thể kiểm soát tốt nếu được nhận biết nguyên nhân và chăm sóc vệ sinh đúng kỹ thuật. Việc phối hợp giữa vệ sinh mắt bằng nước muối sinh lý, mát xa thông tuyến lệ và thăm khám bác sĩ chuyên khoa kịp thời là chìa khóa giúp bảo vệ đôi mắt non nớt của trẻ luôn khỏe mạnh.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Có nên tự ý mua thuốc nhỏ mắt kháng sinh trị ghèn vàng cho trẻ sơ sinh không?
Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua thuốc nhỏ mắt kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Việc dùng sai loại thuốc hoặc sai liều lượng có thể gây dị ứng, ngộ độc nhãn cầu và tạo ra chủng vi khuẩn kháng thuốc nguy hiểm cho trẻ sơ sinh.
Tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh có tự khỏi được không?
Đa số các trường hợp tắc ống lệ mũi bẩm sinh ở trẻ sơ sinh sẽ tự thông trong năm đầu đời nhờ hệ thống dẫn lưu phát triển dần. Phụ huynh nên duy trì vệ sinh và mát xa góc mắt đều đặn theo hướng dẫn của nhân viên y tế để hỗ trợ quá trình này.
Nhỏ sữa mẹ vào mắt trẻ sơ sinh để chữa ghèn vàng có an toàn không?
Nhỏ sữa mẹ vào mắt trẻ là quan niệm dân gian không an toàn và thiếu căn cứ khoa học. Sữa mẹ chứa nhiều chất dinh dưỡng có thể tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn sinh sôi, làm tăng nguy cơ viêm nhiễm giác mạc nặng hơn cho trẻ.
Nên dùng loại gạc và nước muối sinh lý nào để lau mắt cho trẻ?
Phụ huynh nên chọn mua gạc y tế tiệt trùng đóng gói riêng biệt và nước muối sinh lý natri clorid không phẩy chín phần trăm đơn liều hoặc lọ chuyên dùng cho mắt trẻ em. Mỗi miếng gạc chỉ dùng lau một lần cho một bên mắt rồi bỏ đi.
Trẻ sơ sinh bị ghèn vàng ở một bên mắt có lây sang mắt còn lại không?
Hiện tượng ghèn vàng do viêm kết mạc nhiễm khuẩn hoàn toàn có thể lây sang mắt kia nếu vệ sinh chung dụng cụ. Riêng trường hợp tắc ống lệ mũi một bên thì không lây, nhưng vẫn cần chăm sóc riêng từng mắt để phòng tránh nguy cơ bội nhiễm chéo.
