Trẻ hay dụi mắt có sao không và nguyên nhân thường gặp
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Trẻ hay dụi mắt là hành vi quen thuộc mà nhiều bậc cha mẹ thường bắt gặp trong quá trình nuôi con nhỏ. Phần lớn các trường hợp, đây chỉ là biểu hiện sinh lý bình thường khi bé cảm thấy buồn ngủ, mệt mỏi hoặc mắt bị khô nhẹ do môi trường.
Dẫu vậy, nếu hành động cọ xát diễn ra liên tục kèm theo đỏ mắt, nhiều ghèn rỉ hoặc sưng nề mi mắt, phụ huynh không nên chủ quan. Việc nhận biết chính xác nguyên nhân giúp cha mẹ có hướng can thiệp an toàn, tránh để móng tay làm xước giác mạc hoặc đưa vi khuẩn gây nhiễm trùng vào đôi mắt non nớt của trẻ.
Trẻ hay dụi mắt là gì?
Dụi mắt là phản ứng tự nhiên của cơ thể nhằm đáp lại các kích thích thần kinh và cảm giác khó chịu tại vùng nhãn cầu. Ở trẻ nhỏ, hệ thần kinh và khả năng diễn đạt bằng lời nói chưa hoàn thiện, do đó việc dùng tay cọ xát vào mắt chính là cách bé phản hồi với trạng thái mệt mỏi, ngứa ngáy hoặc đau rát. Hành vi này có thể xuất hiện đơn thuần vào thời điểm trước các giấc ngủ ngày và đêm, biến mất ngay sau khi trẻ được nghỉ ngơi đầy đủ. Tuy nhiên, nếu tần suất dụi mắt tăng dần trong ngày, trẻ tỏ ra bứt rứt, nhắm nghiền mắt hoặc vùng quanh mắt xuất hiện các dấu hiệu viêm đỏ bất thường, đây có thể là tín hiệu cảnh báo tổn thương bề mặt giác mạc hoặc các bệnh lý nhãn khoa cần được kiểm tra kỹ lưỡng.
Phản xạ sinh lý khi mệt mỏi hoặc buồn ngủ
Nhiều trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ đưa tay lên dụi mắt khi cơ thể phát tín hiệu cần nghỉ ngơi. Khi trẻ hoạt động liên tục, các cơ quanh mắt làm việc nhiều dẫn đến mỏi, đồng thời tần suất chớp mắt giảm khiến bề mặt nhãn cầu bị khô nhẹ. Hành động cọ xát mi mắt là phản xạ tự nhiên nhằm kích thích tuyến lệ tiết thêm nước mắt để bôi trơn giác mạc. Hiện tượng này thường đi kèm với các dấu hiệu khác như ngáp, vặn mình, cáu kỉnh hoặc dụi đầu vào gối. Khi trẻ được ru ngủ hoặc đặt vào không gian yên tĩnh, cử chỉ này sẽ nhanh chóng chấm dứt mà không để lại bất kỳ dấu hiệu đỏ hay sưng nề nào quanh vùng mí.
Kích ứng từ bụi bẩn và không khí khô
Mắt trẻ rất nhạy cảm với các yếu tố kích ứng từ môi trường sống xung quanh. Khói thuốc lá, bụi vải từ chăn ga, phấn hoa, lông thú nuôi hoặc hóa chất tẩy rửa sàn nhà đều có thể kích thích niêm mạc mắt, khiến mắt bị xót và ngứa ngáy. Bên cạnh đó, việc trẻ ngồi trong phòng điều hòa nhiệt độ thấp liên tục làm suy giảm độ ẩm không khí, thúc đẩy nước mắt bay hơi nhanh và dẫn đến khô mắt. Khi cảm thấy cộm rát, trẻ thường cố gắng dùng mu bàn tay cọ xát liên tục để giải tỏa khó chịu. Phụ huynh cần quan sát xem hành vi này có xuất hiện nhiều hơn tại các môi trường bụi bặm hoặc khi tiếp xúc với vật nuôi hay không.
Tình trạng viêm nhiễm và bất thường ống dẫn lệ
Bệnh lý nhiễm trùng bề mặt nhãn cầu là nguyên nhân phổ biến khiến trẻ dụi mắt kèm theo biểu hiện khó chịu rõ rệt. Bệnh viêm kết mạc do vi khuẩn hoặc virus thường làm tròng trắng mắt đỏ ửng, mi mắt sưng húp và tiết ra nhiều ghèn rỉ màu vàng xanh, khiến hai mí dính chặt vào nhau sau giấc ngủ. Viêm bờ mi do vi khuẩn hoặc tắc tuyến bã nhờn cũng gây ngứa rát dai dẳng ở chân lông mi. Trẻ sơ sinh còn có nguy cơ bị tắc ống lệ mũi, khiến nước mắt ứ đọng, trào ngược ra ngoài và dễ tạo môi trường thuận lợi cho vi sinh vật phát triển, thúc đẩy trẻ đưa tay quẹt mắt liên tục để lau nước mắt.
Dị vật rơi vào mắt và hiện tượng lông mi quặm
Trẻ em hiếu động rất dễ bị dị vật như hạt cát nhỏ, lông mi rụng hoặc mảnh vụn côn trùng bay vào mắt trong lúc vui chơi. Dị vật mắc kẹt dưới kết mạc mi mắt gây đau buốt, chảy nước mắt giàn giụa và kích thích trẻ cọ xát dữ dội. Ngoài ra, lông xiêu hoặc quặm mi bẩm sinh là tình trạng bờ mi cuộn vào trong khiến hàng lông mi cọ trực tiếp lên bề mặt giác mạc mỗi lần chớp mắt. Sự ma sát liên tục này làm trẻ ngứa ngáy, chảy nước mắt sống và dụi mắt không ngừng. Nếu không phát hiện xử lý sớm, lông mi có thể gây trầy xước giác mạc và ảnh hưởng đến thị lực của trẻ.
Cách chăm sóc và xử trí đúng cách cho phụ huynh
Để hạn chế tác hại của việc cọ xát mi mắt, cha mẹ cần cắt ngắn móng tay của trẻ thường xuyên và rửa tay bé bằng xà phòng sạch sẽ. Quan sát nhịp sinh hoạt để cho con đi ngủ đúng giờ, tránh để trẻ quá mệt hoặc quá buồn ngủ mới bắt đầu dỗ. Khi nghi ngờ có bụi lọt vào mắt, hãy nhỏ vài giọt nước muối sinh lý 0,9% loại dùng cho mắt để dòng nước tự rửa trôi dị vật ra góc mắt ngoài, dùng gạc vô khuẩn thấm nhẹ chứ không dùng tay miết mạnh lên nhãn cầu. Đưa trẻ đến gặp bác sĩ chuyên khoa mắt ngay khi phát hiện mắt bé đỏ rực, sưng nề mi, chảy mủ, sợ ánh sáng hoặc trẻ quấy khóc bỏ bú bất thường.
Lưu ý an toàn
Thông tin bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế chẩn đoán y khoa. Tuyệt đối không tự ý dùng tăm bông ngoáy sâu vào mắt để lấy dị vật. Không tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh hoặc corticoid khi chưa có chỉ định của bác sĩ nhãn khoa. Tránh áp dụng các mẹo dân gian như nhỏ sữa mẹ hay đắp lá vào mắt trẻ vì tiềm ẩn nguy cơ nhiễm trùng giác mạc nặng nề.
Tóm tắt
Hành vi dụi mắt ở trẻ nhỏ phần lớn xuất phát từ phản xạ tự nhiên khi mệt mỏi hoặc buồn ngủ. Tuy nhiên, nếu thói quen này đi kèm đỏ mắt, ghèn rỉ hoặc sưng mí, cha mẹ cần nghĩ đến các vấn đề y khoa như viêm kết mạc hay dị vật. Việc giữ vệ sinh tay, tạo môi trường sống trong lành và đưa trẻ thăm khám kịp thời tại chuyên khoa mắt sẽ giúp bảo vệ thị lực của bé trọn vẹn.
Nguồn tham khảo
- Springer Science and Business Media LLC: Characteristics of Corneal Morphology and Biomechanics in Children with Allergic Conjunctivitis and Association with Eye-Rubbing
- Translational Vision Science & Technology: The Effects of Eye Rubbing on Corneal Topography and Biomechanics in Children With Allergic Conjunctivitis
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Trẻ dụi mắt nhiều có gây tổn thương giác mạc không?
Có, nếu tay trẻ không sạch hoặc dụi quá mạnh, móng tay có thể làm xước giác mạc, đồng thời đưa vi khuẩn, virus vào gây viêm kết mạc hoặc viêm bờ mi.
Cần làm gì khi trẻ liên tục dụi mắt mà không chịu dừng?
Phụ huynh nên giữ nhẹ tay trẻ, phân tán sự chú ý bằng đồ chơi hoặc bài hát, đồng thời kiểm tra mắt bé xem có lông mi, hạt bụi hay dấu hiệu đỏ mắt không.
Có nên tự mua thuốc nhỏ mắt cho bé khi thấy con hay dụi mắt?
Không nên tự ý nhỏ. Thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh hoặc corticoid cần có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa mắt sau khi thăm khám trực tiếp để tránh biến chứng nguy hiểm.
Nước muối sinh lý có giúp giảm cảm giác ngứa mắt ở trẻ không?
Nước muối sinh lý 0,9% loại chuyên dụng dùng cho mắt có thể giúp rửa trôi bụi bẩn và làm ẩm dịu bề mặt nhãn cầu tạm thời khi trẻ khó chịu.
Tại sao trẻ thường hay dụi mắt trước giờ đi ngủ?
Khi mệt mỏi hoặc buồn ngủ, các cơ vận nhãn mỏi và màng phim nước mắt bay hơi làm mắt hơi khô. Động tác dụi nhẹ giúp kích thích tiết nước mắt và tạo cảm giác dễ chịu.
