Trẻ em cần tiêm bao nhiêu loại vắc xin trong những năm đầu đời
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Chương trình tiêm chủng cho trẻ em được thiết kế nhằm tạo miễn dịch chủ động đối với các bệnh truyền nhiễm có tỷ lệ biến chứng hoặc tử vong cao. Ngay từ khi chào đời cho đến lứa tuổi học đường, trẻ cần được bảo vệ trước hơn 10 nhóm bệnh nguy hiểm thông qua các vắc xin đơn liều hoặc vắc xin phối hợp.
Số lượng loại vắc xin trẻ cần tiêm không phải là một con số cố định duy nhất cho mọi trường hợp, mà phụ thuộc vào lịch tiêm chủng mở rộng quốc gia cùng các vắc xin dịch vụ bổ sung. Việc kết hợp các mũi tiêm phối hợp hiện đại như vắc xin 5 trong 1 hoặc 6 trong 1 giúp giảm số lần tiêm nhưng vẫn đảm bảo khả năng phòng ngừa đầy đủ các bệnh lý truyền nhiễm quan trọng.
Trẻ em cần tiêm bao nhiêu loại vắc xin?
Tiêm chủng cho trẻ em là việc sử dụng vắc xin để kích thích hệ miễn dịch tự nhiên của cơ thể sản sinh kháng thể chống lại các tác nhân gây bệnh như vi khuẩn và virus. Trong giai đoạn từ sơ sinh đến 24 tháng tuổi, hệ miễn dịch của trẻ chưa hoàn thiện, khiến trẻ rất dễ gặp nguy hiểm khi tiếp xúc với nguồn lây truyền trong môi trường. Việc thực hiện đầy đủ các mũi vắc xin theo đúng độ tuổi đóng vai trò quyết định trong việc thiết lập hàng rào bảo vệ sức khỏe bền vững. Bên cạnh các vắc xin trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng được cung cấp miễn phí, các bác sĩ y học dự phòng cũng khuyến cáo cha mẹ cân nhắc bổ sung một số vắc xin dịch vụ để nâng cao phạm vi phòng bệnh cho trẻ. Danh mục vắc xin cần thiết bao gồm các mũi phòng bệnh lao, viêm gan B, bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, viêm phổi do phế cầu, viêm não Nhật Bản, sởi, quai bị, rubella và thủy đậu.
Các vắc xin thiết yếu cho trẻ trong những tháng đầu sau sinh
Ngay trong 24 giờ đầu sau khi sinh, trẻ sơ sinh cần được tiêm mũi vắc xin viêm gan B đơn liều để ngăn ngừa nguy cơ lây nhiễm vi rút viêm gan B từ mẹ sang con. Tiếp đó, trong vòng một tháng đầu đời, trẻ cần được tiêm vắc xin BCG nhằm phòng ngừa các thể lao nguy hiểm như lao màng não. Khi trẻ đạt mốc 2 tháng tuổi, lịch tiêm chủng bắt đầu bước vào giai đoạn quan trọng với các vắc xin phòng bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, viêm gan B và các bệnh do vi khuẩn Haemophilus influenzae tuýp b gây ra. Việc sử dụng vắc xin phối hợp 5 trong 1 hoặc 6 trong 1 giúp trẻ nhận đủ liều bảo vệ mà không phải chịu nhiều lần đâm kim. Ngoài ra, trẻ cũng được uống vắc xin phòng bệnh bại liệt và vắc xin phòng tiêu chảy cấp do vi rút Rota trong thời điểm này để củng cố hệ miễn dịch đường tiêu hóa.
Danh mục vắc xin quan trọng cho trẻ từ 6 tháng đến 24 tháng tuổi
Giai đoạn từ 6 tháng đến 24 tháng tuổi là thời điểm lượng kháng thể thụ động từ mẹ truyền sang bắt đầu suy giảm mạnh. Do đó, trẻ cần được tiêm bổ sung vắc xin cúm mùa từ 6 tháng tuổi và nhắc lại hằng năm để bảo vệ đường hô hấp. Từ 9 tháng tuổi, trẻ có thể bắt đầu tiêm vắc xin sởi đơn hoặc vắc xin phối hợp phòng sởi, quai bị, rubella tùy theo lịch hẹn của cơ sở y tế. Đối với phòng ngừa viêm não Nhật Bản, trẻ cần tiêm mũi đầu tiên từ 12 tháng tuổi trở lên. Các vắc xin phòng bệnh thủy đậu, viêm gan A, phế cầu khuẩn và viêm màng não do não mô cầu cũng được khuyến cáo thực hiện trong giai đoạn này nhằm giảm thiểu nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng cấp tính nghiêm trọng. Hoàn thành đúng hạn các mũi tiêm nhắc lại trong năm thứ hai giúp lượng kháng thể đạt ngưỡng bảo vệ lâu dài.
Các mũi vắc xin nhắc lại và tiêm bổ sung cho trẻ lứa tuổi tiền học đường
Khi trẻ bước vào độ tuổi từ 4 đến 6 tuổi, hiệu lực của một số vắc xin đã tiêm trong những năm đầu đời có thể giảm dần theo thời gian. Vì vậy, các bác sĩ chuyên khoa nhi và y học dự phòng thường chỉ định các mũi tiêm nhắc lại để củng cố khả năng miễn dịch. Trẻ cần được tiêm nhắc vắc xin phòng bạch hầu, ho gà, uốn ván và bại liệt bằng các dòng vắc xin có hàm lượng kháng nguyên phù hợp với lứa tuổi lớn hơn. Đồng thời, mũi nhắc lại cho vắc xin sởi, quai bị, rubella và thủy đậu cũng được thực hiện trước khi trẻ đi học nhằm tránh nguy cơ bùng phát dịch bệnh trong môi trường học đường. Cha mẹ nên giữ sổ tiêm chủng cẩn thận và tham vấn ý kiến bác sĩ tại các trung tâm tiêm chủng để kiểm tra các mũi tiêm còn thiếu hoặc cần bổ sung theo khuyến cáo y tế mới nhất.
Lưu ý quan trọng trước và sau khi đưa trẻ đi tiêm chủng
Để đảm bảo an toàn tiêm chủng, cha mẹ cần theo dõi kỹ tình trạng sức khỏe của trẻ trước khi đến cơ sở y tế. Trẻ đang sốt cao, mắc bệnh nhiễm trùng cấp tính hoặc đang dùng các thuốc điều trị ức chế miễn dịch cần được bác sĩ khám phân loại và hoãn tiêm tạm thời. Cha mẹ phải cung cấp đầy đủ thông tin về tiền sử dị ứng, phản ứng với các lần tiêm trước cũng như tình trạng sức khỏe hiện tại của trẻ cho nhân viên y tế. Sau khi tiêm, trẻ phải được theo dõi tại điểm tiêm chủng ít nhất 30 phút để kịp thời xử trí nếu xuất hiện phản ứng dị ứng cấp tính. Khi về nhà, tiếp tục theo dõi thân nhiệt, nhịp thở, tinh thần, vị trí vết tiêm và chế độ ăn uống của trẻ trong vòng 24 đến 48 giờ. Các phản ứng nhẹ như sốt nhẹ, sưng đau nhẹ tại chỗ tiêm là phản ứng bình thường của hệ miễn dịch.
Lưu ý an toàn
Thông tin về số lượng và lịch tiêm chủng mang tính chất tham khảo y khoa chung. Mỗi trẻ có thể trạng, tiền sử bệnh lý và phản ứng miễn dịch riêng biệt. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý bỏ mũi, kéo dài khoảng cách tiêm hoặc thay đổi loại vắc xin mà không có tư vấn của bác sĩ. Khi trẻ xuất hiện các dấu hiệu bất thường sau tiêm như sốt cao liên tục không hạ, co giật, khó thở, nôn trớ nhiều hoặc quấy khóc dữ dội kéo dài, cần đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và xử trí kịp thời.
Tóm tắt
Tổng số loại vắc xin trẻ cần tiêm bao gồm khoảng 10 đến 15 nhóm phòng bệnh truyền nhiễm cơ bản và nâng cao từ lúc mới sinh đến lứa tuổi đi học. Việc tuân thủ đúng lịch tiêm chủng mở rộng kết hợp với tư vấn chuyên khoa giúp trẻ hình thành hệ miễn dịch khỏe mạnh. Cha mẹ hãy chủ động tham khảo ý kiến bác sĩ tại các trung tâm y tế dự phòng để xây dựng lộ trình tiêm chủng an toàn và đầy đủ nhất cho con.
Nguồn tham khảo
- Vaccines: The Impact of a Revised National Childhood Immunization Schedule on Vaccination Defaulters
- International Journal of Vaccines & Vaccination: 40th Anniversary of Introduction of Expanded Immunization Program (EPI): A Literature Review of Introduction of New Vaccines for Routine Childhood Immunization in Sub-Saharan Africa
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Trẻ bị trễ lịch tiêm chủng vắc xin có phải tiêm lại từ đầu không?
Trẻ bị trễ lịch tiêm chủng thường không cần phải tiêm lại từ mũi đầu tiên. Bác sĩ sẽ đánh giá sổ tiêm chủng và chỉ định tiêm tiếp tục các mũi còn thiếu để hoàn thành phác đồ phòng bệnh theo đúng khuyến cáo y khoa.
Trẻ đang bị ho hoặc sổ mũi nhẹ có tiêm vắc xin được không?
Trẻ bị ho hoặc sổ mũi nhẹ không kèm sốt cao vẫn có thể tiêm vắc xin sau khi được bác sĩ khám phân loại lâm sàng. Bác sĩ sẽ cân nhắc tình trạng sức khỏe cụ thể của trẻ trước khi đưa ra chỉ định tiêm chủng phù hợp.
Vì sao nên ưu tiên chọn các loại vắc xin phối hợp cho trẻ em?
Vắc xin phối hợp giúp phòng ngừa nhiều bệnh truyền nhiễm cùng lúc trong một mũi tiêm. Điều này giúp giảm số lần đâm kim, giảm đau đớn cho trẻ, đồng thời tiết kiệm thời gian đi lại và theo dõi của gia đình.
Phản ứng thông thường sau khi tiêm vắc xin ở trẻ là gì?
Các phản ứng thông thường sau tiêm bao gồm sốt nhẹ, quấy khóc, sưng đỏ hoặc đau nhẹ tại vị trí tiêm. Những dấu hiệu này chứng tỏ hệ miễn dịch của trẻ đang phản ứng để tạo kháng thể và thường tự hết sau một đến hai ngày.
Có nên cho trẻ uống thuốc hạ sốt trước khi đi tiêm chủng không?
Cha mẹ không nên tự ý cho trẻ uống thuốc hạ sốt dự phòng trước khi tiêm vắc xin. Thuốc hạ sốt chỉ nên sử dụng theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc nhân viên y tế khi trẻ thực sự có biểu hiện sốt sau khi tiêm.
