Trẻ em bị sởi có nên uống kháng sinh không và những lưu ý khi chăm sóc

Trẻ em bị sởi có nên uống kháng sinh không là gì?

Bệnh sởi là một bệnh truyền nhiễm cấp tính qua đường hô hấp do virus sởi gây ra, rất phổ biến ở trẻ nhỏ chưa được tiêm chủng đầy đủ vắc xin phòng bệnh. Đặc trưng lâm sàng của sởi bao gồm sốt cao, viêm long đường hô hấp trên như ho, chảy nước mũi, viêm kết mạc mắt đỏ và xuất hiện các nốt ban dát sẩn màu đỏ tuần tự từ đầu mặt cổ rồi lan dần xuống toàn thân.

Bản chất sởi là một bệnh nhiễm trùng do virus, vì vậy diễn tiến của bệnh thường kéo dài theo chu kỳ tự nhiên từ giai đoạn khởi phát, toàn phát đến khi ban lặn dần. Trong phần lớn các ca bệnh điển hình không có biến chứng, cơ thể trẻ sẽ tự huy động hệ miễn dịch để chống lại và đào thải virus. Kháng sinh là thuốc chuyên dùng để ức chế hoặc tiêu diệt vi khuẩn, do đó không có bất kỳ tác động nào đến sự sinh sôi hay gây bệnh của virus sởi. Phụ huynh cần hiểu đúng bản chất này để tránh việc sử dụng sai lệch thuốc men gây hại cho sức khỏe của trẻ.

Cơ chế tác dụng của kháng sinh đối với virus sởi

Nguyên nhân gây bệnh sởi ở trẻ em là do virus sởi thuộc họ Paramyxoviridae. Trong y học, thuốc kháng sinh là nhóm hoạt chất được thiết kế chuyên biệt để kìm hãm sự phát triển hoặc tiêu diệt các vi khuẩn gây bệnh, thông qua cơ chế phá hủy vách tế bào vi khuẩn hoặc ức chế tổng hợp protein của chúng.

Do cấu trúc sinh học của virus hoàn toàn khác biệt với vi khuẩn và không có vách tế bào, thuốc kháng sinh hoàn toàn bất hoạt trước virus sởi. Việc cho trẻ uống kháng sinh khi mới chớm phát ban hoặc đang sốt do sởi không thể ngăn chặn sự nhân lên của virus, không làm rút ngắn thời gian nhiễm bệnh và không thể giúp trẻ khỏi bệnh sởi nhanh hơn. Vì vậy, trong phác đồ điều trị sởi thông thường không có biến chứng, kháng sinh không bao giờ được sử dụng như một phương tiện điều trị căn nguyên.

Các trường hợp trẻ mắc sởi cần dùng kháng sinh theo chỉ định bác sĩ

Mặc dù virus sởi không bị tiêu diệt bởi kháng sinh, nhưng trong quá trình diễn tiến bệnh, virus sởi làm suy giảm tạm thời hệ thống miễn dịch của trẻ. Tình trạng này tạo điều kiện thuận lợi cho các loại vi khuẩn cơ hội xâm nhập vào đường hô hấp, tai giữa hoặc niêm mạc mắt, dẫn đến hiện tượng bội nhiễm vi khuẩn thứ phát.

Bác sĩ chuyên khoa nhi sẽ chỉ định dùng thuốc kháng sinh cho trẻ khi phát hiện bằng chứng rõ ràng về nhiễm khuẩn thứ phát. Các biến chứng thường gặp cần can thiệp kháng sinh bao gồm viêm tai giữa cấp, viêm phế quản phổi, viêm phổi do vi khuẩn hoặc bội nhiễm mụn mủ trên da. Quyết định lựa chọn loại kháng sinh, liều lượng và thời gian dùng thuốc phải dựa hoàn toàn vào đánh giá chuyên môn của bác sĩ qua thăm khám lâm sàng và các xét nghiệm hỗ trợ, phụ huynh không được phép tự phán đoán tại nhà.

Tác hại tiềm ẩn khi tự ý cho trẻ uống kháng sinh

Nhiều phụ huynh vì tâm lý sốt ruột khi thấy con sốt cao liên tục đã vội vàng tìm mua kháng sinh cho trẻ uống. Hành động này tiềm ẩn nhiều mối nguy hại đối với sức khỏe của trẻ nhỏ. Kháng sinh tiêu diệt cả các lợi khuẩn trong đường ruột, khiến trẻ dễ bị tiêu chảy, nôn trớ, mất nước và rối loạn hệ vi sinh đường tiêu hóa nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, việc dùng kháng sinh tùy tiện có thể gây dị ứng thuốc với các biểu hiện như nổi mề đay, sưng phù, thậm chí sốc phản vệ đe dọa tính mạng. Đáng lo ngại hơn, lạm dụng kháng sinh không đúng loại hoặc không đủ liều góp phần tạo ra các chủng vi khuẩn kháng thuốc. Khi trẻ thực sự gặp phải các biến chứng nhiễm trùng nặng nề sau này, các loại kháng sinh thông thường sẽ không còn phát huy hiệu quả điều trị, khiến việc cứu chữa trở nên vô cùng phức tạp và tốn kém.

Các biện pháp chăm sóc và điều trị sởi đúng cách cho trẻ nhỏ

Bệnh sởi chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu, do đó việc điều trị sởi không biến chứng chủ yếu là điều trị triệu chứng, hỗ trợ thể trạng và chăm sóc vệ sinh đúng cách. Cha mẹ cần cho trẻ nghỉ ngơi trong phòng thoáng khí, đủ ánh sáng nhưng tránh gió lùa và ánh nắng quá gắt làm chói mắt trẻ. Cho trẻ uống nhiều nước lọc, dung dịch bù điện giải oresol hoặc nước ép trái cây để bù dịch mất do sốt cao.

Thức ăn cho trẻ nên được chế biến mềm, lỏng, dễ tiêu hóa như cháo dinh dưỡng, súp, chia nhỏ thành nhiều bữa trong ngày để đảm bảo năng lượng. Vệ sinh mắt, mũi, miệng hàng ngày bằng dung dịch nước muối sinh lý natri clorid 0,9%. Đồng thời, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ chỉ định bổ sung vitamin A liều cao theo hướng dẫn của Bộ Y tế nhằm bảo vệ giác mạc và tăng cường sức đề kháng cho trẻ.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc hạ sốt chứa aspirin hoặc thay đổi liều lượng thuốc của trẻ khi chưa có hướng dẫn chuyên môn. Nếu trẻ mắc sởi có dấu hiệu sốt cao không hạ, thở nhanh, khó thở, li bì, co giật hoặc nôn trớ liên tục, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức.

Tóm tắt

Hiểu rõ trẻ em bị sởi có nên uống kháng sinh không giúp phụ huynh tránh được các sai lầm dùng thuốc nguy hiểm. Bệnh sởi do virus gây ra nên kháng sinh chỉ có vai trò điều trị các biến chứng nhiễm khuẩn thứ phát theo chỉ định y khoa. Việc theo dõi sát sao biểu hiện lâm sàng, chăm sóc dinh dưỡng đầy đủ và cho trẻ khám bác sĩ kịp thời là chìa khóa bảo vệ an toàn cho trẻ.