Trẻ đang uống kháng sinh có tiêm phòng được không?

Trẻ đang uống kháng sinh có tiêm phòng được không là gì?

Nhiều phụ huynh thường có tâm lý e ngại việc tiêm vắc xin cho trẻ khi trẻ đang phải dùng thuốc kháng sinh điều trị các bệnh viêm đường hô hấp, viêm phế quản hoặc nhiễm trùng tai mũi họng. Thuốc kháng sinh là nhóm dược chất có tác dụng tiêu diệt hoặc kìm hãm vi khuẩn, trong khi vắc xin đưa kháng nguyên đã làm giảm độc lực hoặc bất hoạt vào cơ thể để kích thích hệ miễn dịch sản sinh kháng thể bảo vệ chủ động.

Về nguyên tắc y học, kháng sinh không can thiệp tiêu cực vào quá trình tạo kháng thể của cơ thể trước các loại vắc xin thông thường. Tuy nhiên, tình trạng sức khỏe tổng thể của trẻ vào ngày tiêm chủng mới là yếu tố quyết định hàng đầu. Bác sĩ tại bàn khám sàng lọc sẽ đánh giá mức độ sốt, thể trạng và bệnh cảnh cụ thể của từng bé để xác định việc tiêm chủng có an toàn và thuận lợi cho việc theo dõi phản ứng sau tiêm hay không.

Tác động của thuốc kháng sinh đối với đáp ứng miễn dịch của vắc xin

Bản chất của kháng sinh là tiêu diệt hoặc kìm hãm sự phát triển của vi khuẩn gây bệnh trong cơ thể. Thuốc kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng ức chế hệ thống miễn dịch tự nhiên của trẻ nhỏ. Cơ chế tạo kháng thể sau khi tiêm vắc xin phụ thuộc vào sự nhận diện kháng nguyên của các tế bào lympho B và lympho T, chứ không bị cản trở bởi các phân tử kháng sinh thông thường.

Hầu hết các loại vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng và tiêm chủng dịch vụ hiện nay là vắc xin bất hoạt, vắc xin giải độc tố, vắc xin tiểu đơn vị hoặc vắc xin virus sống giảm độc lực như sởi, quai bị, rubella, thủy đậu hay bại liệt. Kháng sinh không tác động lên virus và cũng không làm biến tính các kháng nguyên bất hoạt này. Do đó, về mặt dược lý học, việc sử dụng kháng sinh đơn thuần không làm mất đi hiệu lực sinh kháng thể bảo vệ của vắc xin.

Mối liên hệ giữa tình trạng bệnh nhiễm trùng và quyết định tiêm chủng

Lý do chính khiến các bác sĩ thường cân nhắc việc tiêm chủng không nằm ở bản thân viên thuốc kháng sinh, mà nằm ở bệnh lý nhiễm trùng khiến trẻ phải dùng thuốc. Khi trẻ đang trong giai đoạn nhiễm khuẩn cấp tính, cơ thể đang phải huy động năng lượng và nguồn lực miễn dịch để chống lại tác nhân gây bệnh. Nếu tiêm thêm vắc xin trong lúc này, cơ thể trẻ có thể mệt mỏi hơn.

Bên cạnh đó, việc trẻ đang sốt cao hoặc có các biểu hiện bệnh lý rầm rộ sẽ gây khó khăn cho việc theo dõi phản ứng sau tiêm. Nếu trẻ xuất hiện phản ứng sốt, phát ban hoặc khó thở sau khi tiêm, nhân viên y tế sẽ rất khó phân biệt đâu là phản ứng phụ thông thường của vắc xin và đâu là dấu hiệu chuyển nặng của đợt nhiễm khuẩn đường hô hấp hay tiêu hóa ban đầu. Do vậy, chỉ định hoãn tiêm là nhằm bảo đảm an toàn theo dõi cho trẻ.

Những trường hợp được tiêm và trường hợp cần hoãn tiêm phòng

Trường hợp trẻ chỉ mắc các bệnh nhiễm trùng nhẹ như viêm mũi họng, viêm tai giữa nhẹ hoặc viêm phế quản đang trong giai đoạn hồi phục, trẻ đã cắt sốt, ăn uống tốt và chơi đùa bình thường thì hoàn toàn có thể tiến hành tiêm chủng theo đúng lịch hẹn. Bác sĩ khám sàng lọc sẽ nghe tim phổi, kiểm tra họng và xác nhận trẻ đủ điều kiện thể lực để tiếp nhận mũi tiêm.

Ngược lại, nếu trẻ đang sốt cao trên ba mươi tám độ năm, cơ thể li bì, bỏ bú, nôn trớ nhiều hoặc đang mắc các đợt nhiễm khuẩn toàn thân nặng thì bắt buộc phải hoãn tiêm vắc xin. Việc tạm hoãn tiêm chủng sẽ kéo dài cho đến khi trẻ dứt điểm đợt nhiễm trùng cấp tính và ngừng sốt ít nhất từ hai mươi bốn đến bốn mươi tám giờ, nhằm đảm bảo cơ thể có trạng thái ổn định nhất.

Hướng dẫn theo dõi và chăm sóc trẻ sau khi tiêm phòng

Khi đưa trẻ đang dùng kháng sinh đến trung tâm tiêm chủng, phụ huynh cần mang theo đầy đủ đơn thuốc, tên loại kháng sinh và liều lượng trẻ đang uống để cung cấp cho bác sĩ khám sàng lọc. Việc thông báo trung thực tình trạng dùng thuốc giúp bác sĩ đánh giá toàn diện diễn tiến bệnh và đưa ra quyết định chuẩn xác.

Sau khi tiêm, phụ huynh cần cho trẻ ở lại điểm tiêm chủng theo dõi ít nhất ba mươi phút để phát hiện sớm các dấu hiệu phản vệ. Khi về nhà, tiếp tục theo dõi sát sao thân nhiệt, nhịp thở, màu sắc da, mức độ bú và giấc ngủ của trẻ trong vòng hai mươi bốn đến bốn mươi tám giờ tiếp theo. Nếu trẻ sốt nhẹ hoặc đau sưng tại vết tiêm, phụ huynh chườm mát và chăm sóc theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Tuyệt đối không tự ý đắp lá thuốc hay chất lạ lên vết tiêm.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức thường thức và không thể thay thế cho chỉ định của bác sĩ tại bàn khám sàng lọc trước tiêm. Mỗi trẻ có một tình trạng nhiễm khuẩn và thể trạng khác nhau. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý ngưng dùng kháng sinh trước ngày tiêm hoặc ép trẻ tiêm khi đang sốt cao mệt mỏi. Khi trẻ có dấu hiệu bất thường như sốt cao liên tục không hạ, khó thở, thở rên, co giật, tím tái hoặc bỏ bú li bì, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức.

Tóm tắt

Kháng sinh không trực tiếp triệt tiêu đáp ứng của hầu hết các loại vắc xin thông thường. Tuy nhiên, việc tiêm chủng có an toàn và đạt hiệu quả hay không phụ thuộc trực tiếp vào mức độ hồi phục thể trạng của trẻ. Phụ huynh nên mang theo sổ tiêm chủng cùng đơn thuốc đang dùng để bác sĩ khám sàng lọc đưa ra chỉ định chính xác nhất.