Trẻ bị quai bị uống thuốc gì và cách chăm sóc an toàn tại nhà

Trẻ bị quai bị uống thuốc gì là gì?

Bệnh quai bị ở trẻ em do virus quai bị thuộc họ Paramyxoviridae gây nên, lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp thông qua các giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Khi xâm nhập vào cơ thể, virus thường gây tổn thương đặc trưng ở tuyến nước bọt mang tai, làm tuyến này sưng to, căng tức và gây đau buốt khi trẻ nhai hoặc nuốt. Bệnh cũng có thể kèm theo sốt nhẹ đến sốt vừa, mệt mỏi, đau nhức cơ bắp và chán ăn.

Thông thường, bệnh quai bị diễn tiến lành tính và sẽ tự giới hạn trong khoảng 7 đến 10 ngày nếu trẻ được chăm sóc đúng cách. Vì căn nguyên là do virus, việc sử dụng thuốc chỉ đóng vai trò hỗ trợ điều trị triệu chứng, giúp trẻ cảm thấy dễ chịu hơn trong giai đoạn sưng viêm cấp tính. Sự hồi phục của trẻ phụ thuộc phần lớn vào hệ miễn dịch tự nhiên, chế độ nghỉ ngơi cách ly tại nhà và việc bổ sung đầy đủ nước cũng như năng lượng hàng ngày.

Thuốc hạ sốt và giảm đau an toàn cho trẻ

Khi trẻ sốt từ 38,5 độ C trở lên hoặc quấy khóc nhiều do đau nhức vùng mang tai, việc dùng thuốc hạ sốt giảm đau có thể được cân nhắc để giúp trẻ bớt khó chịu. Hoạt chất thông dụng và tương đối an toàn thường được khuyến cáo cho trẻ nhỏ là paracetamol. Tuy nhiên, liều lượng và khoảng cách giữa các lần dùng thuốc cần được tính toán chặt chẽ dựa trên cân nặng thực tế và thể trạng của từng trẻ theo đúng hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý tăng liều, không rút ngắn khoảng cách giữa các lần uống hoặc dùng quá giới hạn khuyến cáo để phòng tránh nguy cơ ngộ độc và tổn thương gan.

Trong một số trường hợp trẻ đau nhiều hoặc sốt dai dẳng, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định hoạt chất ibuprofen. Dù vậy, loại thuốc này bắt buộc phải có chỉ định y khoa trước khi sử dụng, đặc biệt thận trọng với trẻ có tiền sử viêm loét đường tiêu hóa hoặc đang có dấu hiệu mất nước. Mọi quyết định dùng thuốc cần tuân thủ nghiêm ngặt theo chỉ dẫn của nhân viên y tế.

Bổ sung nước và dung dịch điện giải hỗ trợ hồi phục

Tình trạng sốt cao kết hợp với việc đau rát khi nuốt khiến trẻ bị quai bị rất dễ rơi vào tình trạng mất nước và thiếu hụt điện giải. Để hỗ trợ cơ thể đào thải độc tố và duy trì thể tích tuần hoàn, phụ huynh nên cho trẻ uống nhiều nước lọc ấm, nước canh thanh đạm hoặc nước ép trái cây không có vị chua.

Bên cạnh nước lọc, dung dịch bù nước và điện giải oresol là giải pháp rất hữu ích nếu trẻ sốt liên tục hoặc ăn uống kém. Khi pha dung dịch oresol, cha mẹ cần đọc kỹ hướng dẫn trên bao bì để pha đúng tỷ lệ thể tích nước sôi để nguội; tuyệt đối không pha quá đặc hoặc quá loãng vì có thể làm rối loạn nồng độ điện giải trong máu. Cho trẻ uống từng ngụm nhỏ, rải rác trong ngày thay vì uống một lượng lớn cùng lúc để tránh kích thích cảm giác buồn nôn.

Những loại thuốc tuyệt đối không tự ý dùng cho trẻ

Một sai lầm rất phổ biến là phụ huynh tự ý mua thuốc kháng sinh để cho con uống với hy vọng trẻ nhanh xẹp tuyến mang tai. Kháng sinh chỉ có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn, hoàn toàn vô hiệu đối với virus quai bị, việc dùng bừa bãi chỉ làm tăng nguy cơ rối loạn tiêu hóa và tình trạng kháng thuốc nguy hiểm sau này.

Đặc biệt nghiêm trọng, cha mẹ tuyệt đối không được cho trẻ em hoặc thanh thiếu niên dùng aspirin hoặc các chế phẩm chứa dẫn xuất salicylate để hạ sốt. Sử dụng aspirin trong các bệnh nhiễm virus như quai bị, cúm hay thủy đậu có thể kích hoạt hội chứng Reye, một bệnh lý hiếm gặp nhưng vô cùng nguy hiểm gây tổn thương gan cấp và phù não dẫn đến tử vong. Ngoài ra, việc đắp các loại lá cây, vôi sống, mực tàu hay các bài thuốc gia truyền chưa được kiểm chứng lên vùng mang tai bị sưng có thể gây bỏng rát, viêm loét da và nhiễm trùng thứ phát nặng nề.

Chế độ dinh dưỡng và các biện pháp chăm sóc tại nhà

Bên cạnh việc dùng thuốc hỗ trợ, chế độ chăm sóc và dinh dưỡng đóng vai trò cốt lõi giúp trẻ nhanh chóng vượt qua giai đoạn khó chịu. Tuyến nước bọt bị viêm khiến việc nhai nuốt thức ăn trở nên rất đau buốt, do đó thực đơn hàng ngày của trẻ nên ưu tiên các món mềm, lỏng, giàu dinh dưỡng và dễ tiêu hóa như cháo thịt băm, súp gà, canh hầm hoặc sữa ấm.

Phụ huynh cần tránh hoàn toàn các loại thực phẩm cay nồng, thức ăn cứng hoặc các loại trái cây có vị chua như cam, chanh, xoài xanh vì chúng kích thích tiết nước bọt mạnh, làm tăng cơn đau nhói ở mang tai. Hãy hướng dẫn trẻ súc miệng bằng nước muối sinh lý ấm sau mỗi bữa ăn để giữ vệ sinh khoang miệng và ngăn ngừa bội nhiễm. Để giảm sưng đau cục bộ, mẹ có thể dùng khăn sạch nhúng nước ấm hoặc nước mát áp nhẹ nhàng lên vùng mang tai của trẻ trong khoảng 10 đến 15 phút mỗi lần.

Nhận biết dấu hiệu biến chứng cần khám bác sĩ ngay

Mặc dù phần lớn các ca quai bị ở trẻ nhỏ tự khỏi mà không để lại di chứng, bệnh vẫn có khả năng gây ra một số biến chứng phức tạp nếu không được theo dõi sát sao. Phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế có chuyên khoa nhi ngay khi nhận thấy trẻ có các dấu hiệu bất thường.

Các biểu hiện nguy hiểm bao gồm sốt cao liên tục không đáp ứng với thuốc hạ sốt thông thường, trẻ kêu đau đầu dữ dội, cứng cổ, nôn vọt, li bì hoặc co giật (dấu hiệu cảnh báo viêm màng não do virus). Ở các bé trai sau tuổi dậy thì, nếu xuất hiện tình trạng một hoặc cả hai bên tinh hoàn sưng to, nóng đỏ và đau buốt, cần được bác sĩ chuyên khoa khám sớm để có biện pháp can thiệp tránh biến chứng teo tinh hoàn ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản. Ngoài ra, đau bụng dữ dội vùng thượng vị nôn nhiều cũng có thể là biểu hiện của biến chứng viêm tụy cấp.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin về thuốc và chăm sóc sức khỏe trong bài viết mang tính chất giáo dục và tham khảo kiến thức phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán và chỉ định điều trị của nhân viên y tế. Phụ huynh tuyệt đối không tự chẩn đoán, không tự ý áp dụng các mẹo dân gian hoặc tự phối hợp thuốc hạ sốt cho trẻ mà không có hướng dẫn từ bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn. Khi trẻ có biểu hiện bất thường hoặc sốt kéo dài, cần đưa trẻ đi khám tại cơ sở y tế.

Tóm tắt

Tóm lại, hiện nay không có loại thuốc đặc trị nào giúp trẻ bị quai bị khỏi bệnh tức thì. Cách tiếp cận y khoa an toàn và hiệu quả nhất là sử dụng thuốc hạ sốt giảm đau đúng chỉ dẫn khi thật sự cần thiết, kết hợp bù nước, ăn uống đồ mềm và cách ly nghỉ ngơi chu đáo tại nhà. Tiêm vắc xin phối hợp sởi – quai bị – rubella đầy đủ đúng lịch chính là biện pháp chủ động và tối ưu nhất để bảo vệ trẻ khỏi căn bệnh truyền nhiễm này.