Trẻ bị nhiễm khuẩn đường ruột và các biểu hiện phụ huynh cần chú ý

Nhiễm khuẩn đường ruột ở trẻ là gì?

Nhiễm khuẩn đường ruột là bệnh lý nhiễm trùng xảy ra tại ống tiêu hóa, phổ biến nhất là ở dạ dày và ruột non hoặc ruột phía dưới. Khi các vi sinh vật gây bệnh như vi khuẩn Salmonella, vi khuẩn Escherichia coli hoặc vi rút Rotavirus nhân lên, chúng tiết ra độc tố làm niêm mạc ruột bị viêm, sưng nề và gia tăng tiết dịch. Hậu quả là quá trình hấp thu nước, khoáng chất và chất dinh dưỡng bị gián đoạn nghiêm trọng.

Ở lứa tuổi mầm non và tiểu học, trẻ thường có thói quen đưa tay hoặc đồ chơi bẩn vào miệng, tạo điều kiện thuận lợi cho mầm bệnh đi vào cơ thể. Nhiễm khuẩn có thể lây qua đường ăn uống, thực phẩm không đảm bảo vệ sinh hoặc tiếp xúc với nguồn nước nhiễm bẩn. Tùy thuộc vào tác nhân gây bệnh và thể trạng của từng bé, mức độ nghiêm trọng của tổn thương tiêu hóa có thể thay đổi từ nhẹ đến nặng.

Các biểu hiện tiêu hóa thường gặp khi trẻ bị nhiễm khuẩn đường ruột

Một trong những thay đổi dễ quan sát nhất khi đường ruột của trẻ bị vi sinh vật tấn công là sự biến đổi về tần suất và tính chất phân. Trẻ thường đi ngoài nhiều lần trong ngày, phân lỏng, có nhiều nước hoặc xuất hiện nhầy bọt. Trong một số trường hợp nhiễm khuẩn nặng, phân có thể lẫn vệt máu hoặc có mùi hôi tanh khó chịu.

Bên cạnh tiêu chảy, trẻ hay xuất hiện triệu chứng nôn mửa hoặc buồn nôn liên tục, đặc biệt là sau khi ăn uống. Sự co bóp bất thường của cơ trơn dạ dày và ruột khiến trẻ bị đau bụng từng cơn, quấy khóc, ưỡn người hoặc co chân lên bụng để giảm bớt cảm giác khó chịu. Cảm giác chán ăn, bỏ bú, chướng bụng và đầy hơi cũng là những dấu hiệu đi kèm thường thấy, khiến thể trạng của trẻ nhanh chóng mệt mỏi.

Các biểu hiện toàn thân và nguy cơ mất nước ở trẻ nhỏ

Không chỉ dừng lại ở các rối loạn tại ống tiêu hóa, phản ứng viêm do nhiễm khuẩn đường ruột còn gây ra các biểu hiện toàn thân. Trẻ có thể bị sốt từ nhẹ đến cao, kèm theo mệt mỏi, lừ đừ hoặc quấy khóc không yên. Phản ứng sốt là cơ chế tự vệ của hệ miễn dịch nhưng cũng làm tăng tốc độ mất nước qua đường hô hấp và mồ hôi.

Mất nước và rối loạn điện giải là biến chứng nguy hiểm hàng đầu khi trẻ bị tiêu chảy và nôn nhiều. Phụ huynh cần chú ý quan sát các dấu hiệu mất nước như môi khô, lưỡi khát, mắt trũng sâu, khóc không có nước mắt hoặc trẻ tiểu ít hơn bình thường, nước tiểu có màu vàng đậm. Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới hai tuổi, thóp trước có thể bị lõm xuống. Khi cơ thể mất nước ở mức độ trung bình đến nặng, trẻ sẽ rơi vào trạng thái lơ mơ, ngủ gà hoặc tay chân lạnh.

Nguyên nhân và con đường lây truyền nhiễm khuẩn đường ruột ở trẻ

Đường lây truyền chủ yếu của các tác nhân gây nhiễm khuẩn tiêu hóa là qua đường phân – miệng. Vi khuẩn và vi rút có thể tồn tại trên bàn tay của người chăm sóc, trên bề mặt vật dụng, đồ chơi hoặc trong nguồn thực phẩm không được nấu chín kỹ. Khi trẻ cầm nắm đồ vật bẩn rồi đưa lên miệng, mầm bệnh sẽ nhanh chóng xâm nhập vào đường ruột.

Sử dụng nguồn nước sinh hoạt nhiễm bẩn hoặc cho trẻ ăn thực phẩm ôi thiu, bảo quản không đúng cách là những yếu tố nguy cơ hàng đầu. Ngoài ra, việc trẻ tiếp xúc gần gũi với người đang bị rối loạn tiêu hóa tại gia đình hoặc lớp học cũng làm gia tăng khả năng lây nhiễm chéo. Hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và màng niêm mạc ruột còn non nớt khiến trẻ nhỏ dễ bị tổn thương hơn so với người trưởng thành.

Nguyên tắc chăm sóc và bù nước cho trẻ bị nhiễm khuẩn đường ruột tại nhà

Khi trẻ xuất hiện các biểu hiện nhiễm khuẩn đường ruột nhẹ, nguyên tắc quan trọng nhất trong chăm sóc tại nhà là ngăn ngừa và cải thiện tình trạng mất nước. Phụ huynh nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ để sử dụng dung dịch bù nước và điện giải Oresol đúng nồng độ và đúng cách. Cần cho trẻ uống từng ngụm nhỏ, rải rác nhiều lần trong ngày, tránh cho uống quá nhanh vì có thể kích thích phản ứng nôn.

Về chế độ ăn uống, không nên bắt trẻ kiêng khem quá mức. Hãy tiếp tục cho trẻ ăn các món ăn mềm, dễ tiêu như cháo loãng, súp, thịt lợn nạc, gia cầm và bổ sung nước trái cây tươi. Trẻ còn đang bú mẹ cần tiếp tục được tăng cường cho bú nhiều lần hơn. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc cầm tiêu chảy hoặc thuốc kháng sinh cho trẻ uống khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa nhi, vì việc cầm tiêu chảy bất hợp lý có thể giữ lại độc tố vi khuẩn trong ruột, làm bệnh trở nên nghiêm trọng hơn.

Lưu ý an toàn

Thông tin về nhiễm khuẩn đường ruột ở trẻ em chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức chung, không thay thế cho việc chẩn đoán và điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mỗi trẻ có cơ địa và mức độ tổn thương tiêu hóa khác nhau, do đó việc tự ý dùng thuốc kháng sinh hoặc thuốc cầm tiêu chảy tại nhà là rất nguy hiểm. Cha mẹ cần tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế và theo dõi chặt chẽ các diễn biến bất thường của con.

Tóm tắt

Nhiễm khuẩn đường ruột ở trẻ có thể được kiểm soát an toàn nếu cha mẹ phát hiện sớm các biểu hiện ban đầu và thực hiện bù nước đúng cách. Việc giữ gìn vệ sinh ăn uống và môi trường sống là giải pháp hiệu quả giúp bảo vệ hệ tiêu hóa của trẻ. Khi nhận thấy các dấu hiệu mất nước hoặc sốt cao kéo dài, phụ huynh hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế để được khám và tư vấn kịp thời.