Trẻ bị nhiễm giun sán: Biểu hiện thường gặp và cách chăm sóc

Trẻ bị nhiễm giun sán là gì?

Nhiễm giun sán ở trẻ em là tình trạng các loại ký sinh trùng như giun kim, giun đũa, giun tóc, giun móc hoặc các loài sán ký sinh và sinh trưởng trong ống tiêu hóa hoặc các cơ quan nội tạng. Do đặc điểm giải phẫu và hệ miễn dịch đường ruột chưa hoàn chỉnh, trẻ nhỏ rất dễ nhiễm trứng giun qua đường phân miệng từ đất cát, đồ chơi, thực phẩm hoặc nguồn nước sinh hoạt không bảo đảm vệ sinh.

Khi cư trú trong ruột, giun sán cạnh tranh nguồn dưỡng chất thiết yếu, gây tổn thương niêm mạc ruột và tạo ra phản ứng viêm mạn tính. Mặc dù phần lớn các trường hợp nhiễm giun ở mức độ nhẹ chỉ gây ra các triệu chứng thoáng qua, nhưng nếu không được phát hiện và xử lý đúng cách, gánh nặng ký sinh trùng kéo dài sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến đà tăng trưởng, tầm vóc và khả năng tập trung học tập của trẻ.

Biểu hiện ngứa hậu môn và rối loạn tiêu hóa thường gặp

Biểu hiện phổ biến và dễ phát hiện nhất ở trẻ nhiễm giun kim là cảm giác ngứa ngáy dữ dội vùng hậu môn, thường xuất hiện vào chập tối hoặc ban đêm khi giun cái di chuyển ra nếp gấp da quanh hậu môn để đẻ trứng. Tình trạng này khiến trẻ bứt rứt, ngủ không sâu giấc, hay trở mình, quấy khóc và thường xuyên thò tay gãi mông. Ở các bé gái, giun kim có thể bò sang khu vực âm hộ gây ngứa ngáy, viêm đỏ vùng kín hoặc kích thích làm trẻ đái dầm bất thường.

Bên cạnh đó, giun đường ruột ký sinh còn gây ra nhiều rối loạn tiêu hóa kéo dài. Trẻ thường xuyên than đau bụng âm ỉ quanh rốn hoặc vùng thượng vị mà không liên quan đến giờ ăn. Hệ tiêu hóa bị kích thích dẫn đến phân lỏng bất thường, phân sống, đầy hơi chướng bụng hoặc táo bón xen kẽ từng đợt tiêu chảy. Một số trường hợp nhiễm giun đũa hoặc giun móc nặng có thể khiến trẻ buồn nôn, nôn mửa hoặc thấy giun xuất hiện trong chất nôn và phân.

Tác động đến thể trạng và nguy cơ thiếu máu dinh dưỡng

Giun sán sống ký sinh trong lòng ruột sẽ trực tiếp tranh chấp các chất dinh dưỡng thiết yếu như protein, carbohydrate, vitamin A, vitamin B12 và sắt từ thức ăn của trẻ. Hậu quả là dù được chăm sóc chu đáo, trẻ bị nhiễm giun sán kéo dài vẫn thường có biểu hiện biếng ăn, ăn không ngon miệng, chậm tăng cân hoặc sụt cân rõ rệt. Trẻ thường có vẻ ngoài gầy gò, bụng trướng to trong khi chân tay khẳng khiu.

Thiếu hụt vi chất nghiêm trọng do giun móc hoặc giun tóc ký sinh hút máu mạn tính còn dẫn đến tình trạng thiếu máu thiếu sắt. Cha mẹ có thể quan sát thấy da của trẻ xanh xao, niêm mạc mắt và môi nhợt nhạt, lòng bàn tay trắng bợt. Trẻ dễ mệt mỏi, uể oải, suy giảm sức bền, kém tập trung trong các hoạt động vui chơi và học tập thường ngày. Hệ miễn dịch suy yếu cũng khiến bé dễ mắc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp hoặc bệnh lý ngoài da thứ phát.

Các con đường lây truyền giun sán phổ biến ở trẻ nhỏ

Trẻ nhỏ thường bị nhiễm giun sán qua con đường tiêu hóa do đặc tính hiếu động và thói quen đưa tay vào miệng. Trứng giun có trong đất cát, bụi bẩn, nguồn nước ô nhiễm hoặc bám trên sàn nhà, đồ chơi chưa được vệ sinh sạch sẽ. Khi trẻ chơi đùa, cắn móng tay hoặc cầm nắm thức ăn bằng tay bẩn, trứng giun sẽ dễ dàng xâm nhập vào đường tiêu hóa, phát triển thành ấu trùng và giun trưởng thành trong ruột non hoặc ruột già.

Thói quen ăn uống chưa đảm bảo vệ sinh cũng là con đường truyền bệnh quan trọng. Việc cho trẻ ăn các món rau sống rửa chưa kỹ, trái cây chưa gọt vỏ, thịt hoặc thủy hải sản chưa nấu chín hoàn toàn có thể làm tăng nguy cơ nhiễm sán dây, ấu trùng sán dải hoặc sán lá gan. Ngoài ra, tại các vùng đất ẩm ướt hoặc nông thôn, ấu trùng giun móc và giun lươn còn có khả năng tự chui xuyên qua da bàn chân khi trẻ đi chân đất chơi trên nền đất bị nhiễm ấu trùng.

Biện pháp phòng ngừa và chăm sóc vệ sinh hằng ngày

Để bảo vệ trẻ khỏi nguy cơ tái nhiễm giun sán, việc xây dựng và duy trì thói quen vệ sinh hằng ngày đóng vai trò then chốt. Phụ huynh cần rèn luyện cho trẻ thói quen rửa tay sạch sẽ bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi chơi đùa ngoài sân đất. Thường xuyên cắt ngắn móng tay của trẻ, không để trẻ mút tay hay ngậm đồ chơi bẩn. Quần áo lót, chăn màn, ga gối của trẻ cần được giặt giũ sạch sẽ, phơi dưới ánh nắng mặt trời và là ủi định kỳ để tiêu diệt trứng giun còn sót lại.

Về chế độ ăn uống, cần tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc ăn chín uống sôi. Chỉ cho trẻ uống nước đã đun sôi để nguội hoặc nước đóng chai đạt chuẩn, thực phẩm phải được nấu chín kỹ và bảo quản cẩn thận để tránh ruồi nhặng đậu vào. Đảm bảo cho trẻ luôn đi giày dép khi ra khỏi nhà, hạn chế tối đa việc tiếp xúc chân trần với đất cát ẩm ướt. Định kỳ khử khuẩn bề mặt sàn nhà và đồ chơi để tạo ra môi trường sống an toàn cho sự phát triển của trẻ.

Lưu ý an toàn

Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc tẩy giun hoặc tăng liều dùng cho trẻ dưới 12 tháng tuổi khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa nhi. Cần phân biệt rõ việc tẩy giun dự phòng định kỳ với điều trị bệnh giun sán phức tạp. Khi trẻ có biểu hiện đau bụng dữ dội, nôn ra giun, đi ngoài ra máu hoặc bụng chướng căng kèm sốt cao, phụ huynh phải đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức để loại trừ biến chứng tắc ruột hoặc giun chui ống mật.

Tóm tắt

Nhiễm giun sán ở trẻ nhỏ là tình trạng phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và phòng ngừa hiệu quả nếu phát hiện sớm. Cha mẹ nên duy trì thói quen vệ sinh, tẩy giun định kỳ theo lứa tuổi và chủ động tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn khi trẻ xuất hiện các triệu chứng bất thường kéo dài.