Trẻ bị lác trong: Nguyên nhân thường gặp và cách can thiệp sớm

Trẻ bị lác trong là gì?

Lác trong, hay còn gọi là lác quy tụ, là hiện tượng nhãn cầu bị lệch vào trong góc mắt gần sống mũi, khiến trục nhìn của hai mắt bị mất cân xứng khi quan sát vật thể. Ở giai đoạn vài tháng đầu đời, một số trẻ có thể gặp hiện tượng giả lác do nếp da ở khóe mắt trong quá rộng hoặc sống mũi còn thấp và bè, khiến tròng đen trông như bị lệch vào trong nhưng thực chất trục mắt vẫn hoàn toàn thẳng. Ngược lại, lác trong thực sự là một bệnh lý nhãn khoa rõ rệt, có thể xuất phát từ sự mất cân bằng giữa các cơ vận động mắt, do tật khúc xạ không được điều chỉnh hoặc do bất thường trong quá trình dẫn truyền tín hiệu thị giác từ não bộ. Nếu không được can thiệp đúng thời điểm, lác trong không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ khuôn mặt mà còn dễ dẫn đến tình trạng nhược thị, làm suy giảm thị lực sâu và cản trở khả năng định vị không gian ba chiều của trẻ.

Dấu hiệu nhận diện lác trong ở trẻ nhỏ

Lác trong hay lác quy tụ là một dạng rối loạn vận nhãn thường gặp ở trẻ em, xảy ra khi một hoặc cả hai mắt bị lệch vào phía trong sống mũi thay vì nhìn thẳng về phía trước. Biểu hiện này có thể xuất hiện liên tục suốt cả ngày hoặc ngắt quãng từng lúc, rõ nhất khi trẻ mệt mỏi, sốt hoặc đang cố gắng tập trung nhìn vào một đồ vật ở cự ly gần.

Bên cạnh dấu hiệu lệch lòng đen, phụ huynh có thể nhận thấy trẻ thường xuyên nghiêng đầu sang một bên hoặc nheo mắt khi quan sát thế giới xung quanh. Khi hai mắt không cùng hướng về một mục tiêu, não bộ sẽ nhận được hai hình ảnh khác biệt. Để tránh hiện tượng nhìn đôi, não có xu hướng ức chế tín hiệu từ mắt bị lệch, lâu dần dẫn đến nhược thị và làm mất đi khả năng nhìn lập thể ba chiều. Vì vậy, việc nhận diện sớm tình trạng này giữ vai trò then chốt trong việc bảo vệ thị giác lâu dài cho trẻ.

Các nguyên nhân phổ biến dẫn đến lác trong ở trẻ

Lác trong ở trẻ nhỏ có thể khởi phát do nhiều nhóm nguyên nhân khác nhau, bao gồm yếu tố bẩm sinh, tật khúc xạ và bất thường dẫn truyền thần kinh cơ. Dạng lác trong bẩm sinh thường xuất hiện trong sáu tháng đầu đời do sự mất cân bằng bẩm sinh giữa các nhóm cơ vận nhãn chi phối chuyển động nhãn cầu. Yếu tố tiền sử gia đình có người bị lác hoặc nhược thị cũng làm gia tăng đáng kể nguy cơ xuất hiện tình trạng này ở trẻ.

Một nguyên nhân phổ biến khác là lác trong điều tiết, thường khởi phát khi trẻ từ hai đến ba tuổi bị viễn thị nhưng chưa được điều chỉnh kính phù hợp. Khi cố gắng điều tiết mắt để nhìn rõ vật thể, phản xạ quy tụ quá mức sẽ kéo hai nhãn cầu lệch vào phía trong. Ngoài ra, các yếu tố sức khỏe chu sinh như sinh non, nhẹ cân, tổn thương hệ thần kinh trung ương hoặc các bệnh lý thực thể tại đáy mắt cũng có thể cản trở sự phát triển thị giác và dẫn đến lệch trục mắt.

Phương pháp can thiệp và theo dõi y khoa cho trẻ bị lác trong

Khi phát hiện mắt trẻ có biểu hiện lệch, việc đưa trẻ đến khám tại cơ sở chuyên khoa mắt là bước can thiệp quan trọng nhất. Bác sĩ nhãn khoa sẽ tiến hành đo khúc xạ sau khi làm liệt điều tiết, kiểm tra cơ vận nhãn và soi đáy mắt để xác định chính xác nguyên nhân cũng như mức độ lệch trục. Đối với trường hợp lác do điều tiết, giải pháp đầu tiên là cho trẻ đeo kính viễn thị đúng độ để giải tỏa nỗ lực điều tiết của nhãn cầu, từ đó đưa mắt trở lại vị trí cân đối tự nhiên.

Trong trường hợp trẻ đã có dấu hiệu nhược thị, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp bịt mắt lành trong một khoảng thời gian nhất định mỗi ngày nhằm kích thích mắt lác hoạt động và phục hồi thị lực. Nếu độ lệch trục quá lớn hoặc các biện pháp điều chỉnh quang học không mang lại kết quả mong muốn, phẫu thuật điều chỉnh vị trí và sức căng của các cơ vận động nhãn cầu sẽ được cân nhắc. Phẫu thuật giúp tái lập trục nhãn cầu thẳng hàng, tạo điều kiện thuận lợi cho não bộ học cách phối hợp hình ảnh từ cả hai mắt.

Biện pháp hỗ trợ thị giác và chăm sóc mắt tại nhà

Chăm sóc thị lực cho trẻ bị lác trong đòi hỏi sự kiên nhẫn và đồng hành chặt chẽ từ phía gia đình trong suốt quá trình phát triển của trẻ. Phụ huynh cần nhắc nhở và tạo thói quen cho trẻ đeo kính liên tục theo đúng hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa mắt, tránh việc tự ý tháo kính hoặc thay đổi độ kính mà không qua thăm khám định kỳ. Khi trẻ phải áp dụng bài tập dán miếng che mắt, gia đình nên khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động yêu thích như vẽ tranh, xâu hạt hoặc đọc sách để mắt yếu được rèn luyện tích cực.

Bên cạnh đó, việc tạo dựng một môi trường sinh hoạt an toàn cho mắt cũng rất cần thiết. Không gian học tập và vui chơi của trẻ cần có đủ ánh sáng tự nhiên hoặc ánh sáng đèn chuẩn, tránh hiện tượng bóng sương hay phản xạ chói lóa. Cha mẹ nên kiểm soát thời gian sử dụng các thiết bị màn hình điện tử như điện thoại thông minh, máy tính bảng và tivi, khuyến khích trẻ vận động ngoài trời để mắt có thời gian nghỉ ngơi, thư giãn điều tiết một cách tự nhiên.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa mắt. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua kính số sẵn, không tự áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng để chữa lác và không tự cho trẻ tập các bài luyện mắt khi chưa có chỉ định chuyên môn. Khi nhận thấy mắt trẻ có dấu hiệu lệch bất thường, gia đình cần đưa trẻ đến bệnh viện mắt hoặc phòng khám chuyên khoa nhãn nhi để được thăm khám toàn diện.

Tóm tắt

Lác trong ở trẻ nhỏ là tình trạng thị giác cần được phát hiện và can thiệp y tế đúng thời điểm để bảo vệ thị lực hai mắt. Phụ huynh khi nhận thấy bất kỳ biểu hiện lệch trục mắt nào ở con nên chủ động đưa trẻ đến cơ sở chuyên khoa mắt để được thăm khám chi tiết. Việc tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ chuyên khoa mắt sẽ giúp trẻ phục hồi thị giác tối ưu và tự tin trong sinh hoạt hàng ngày.