Trẻ bị điếc có nói được không và các biện pháp can thiệp y khoa sớm

Trẻ bị điếc có nói được không là gì?

Điếc ở trẻ em là tình trạng suy giảm hoặc mất hoàn toàn khả năng cảm nhận âm thanh ở một hoặc cả hai tai, có thể xuất hiện bẩm sinh do di truyền, nhiễm trùng thai kỳ hoặc mắc phải sau sinh do chấn thương, viêm màng não, viêm tai giữa kéo dài. Tình trạng khiếm thính ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển nhận thức, tâm lý và đặc biệt là kỹ năng ngôn ngữ của trẻ nhỏ. Giai đoạn từ sơ sinh đến ba tuổi là thời kỳ cửa sổ vàng cho sự hình thành các liên kết thần kinh thính giác và phát triển lời nói ở não bộ. Nếu không thể tiếp nhận tín hiệu âm thanh trong giai đoạn then chốt này, trẻ sẽ gặp trở ngại rất lớn trong việc bắt chước âm thanh, dẫn đến chậm nói hoặc không thể nói tự nhiên dù thanh quản và cơ quan phát âm hoàn toàn bình thường. Việc hiểu rõ bản chất của bệnh giúp cha mẹ chủ động đưa trẻ đi thăm khám chuyên khoa tai mũi họng kịp thời.

Mối liên hệ giữa thính lực và khả năng học nói ở trẻ nhỏ

Ngôn ngữ được hình thành dựa trên quá trình tiếp nhận âm thanh liên tục từ môi trường xung quanh. Khi trẻ có thính lực bình thường, não bộ sẽ ghi nhận, phân tích các âm thanh và hướng dẫn các cơ quan phát âm như môi, lưỡi, thanh quản bắt chước lại. Đối với trẻ bị điếc hoặc khiếm thính bẩm sinh, đường truyền âm thanh bị gián đoạn khiến vỏ não thính giác không nhận đủ kích thích để học nói theo cách tự nhiên.

Tuy nhiên, trẻ bị điếc hoàn toàn không đồng nghĩa với việc trẻ bị câm vĩnh viễn. Đa số trẻ có cơ quan cấu âm hoàn chỉnh, chỉ thiếu tín hiệu thính giác đầu vào. Nếu được hỗ trợ phục hồi khả năng nghe từ sớm thông qua các thiết bị y tế hiện đại, trẻ vẫn có thể tiếp nhận âm thanh, hiểu lời nói và học cách phát âm tương tự như các bạn cùng trang lứa. Kết quả giao tiếp phụ thuộc chặt chẽ vào mức độ suy giảm thính lực, thời điểm bắt đầu can thiệp và phương pháp giáo dục đặc biệt đi kèm.

Phương pháp chẩn đoán và đánh giá mức độ điếc ở trẻ em

Phát hiện suy giảm thính lực càng sớm thì cơ hội phát triển ngôn ngữ của trẻ càng cao. Các bệnh viện sản khoa và nhi khoa hiện nay áp dụng chương trình sàng lọc thính lực sơ sinh ngay trong những ngày đầu sau sinh. Quy trình này thường sử dụng phương pháp đo âm ốc tai OAE để kiểm tra chức năng của tế bào lông ốc tai và đo điện thế gợi thính giác thân não ABR nhằm đánh giá đường dẫn truyền thần kinh từ tai lên não.

Nếu trẻ không vượt qua các bài kiểm tra sàng lọc ban đầu hoặc gia đình phát hiện dấu hiệu bất thường như trẻ không giật mình trước tiếng động lớn, không quay đầu về hướng phát ra âm thanh, chậm bập bẹ khi sáu đến chín tháng tuổi, trẻ cần được chuyển khám chuyên khoa tai mũi họng. Tại đây, bác sĩ sẽ thực hiện thính học hành vi, đo nhĩ lượng để kiểm tra tai giữa và chụp cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ xương thái dương nhằm xác định chính xác nguyên nhân, vị trí tổn thương và mức độ điếc.

Các can thiệp y khoa giúp phục hồi thính lực cho trẻ

Chiến lược phục hồi thính giác phụ thuộc vào dạng nghe kém dẫn truyền hay tiếp nhận và mức độ tổn thương của từng trẻ. Với những trường hợp điếc tiếp nhận từ trung bình đến nặng, máy trợ thính là giải pháp đầu tay được chỉ định để khuếch đại âm thanh phù hợp với dải tần số trẻ còn nghe được. Việc đeo máy trợ thính cần được hiệu chỉnh định kỳ bởi chuyên viên thính học để đảm bảo âm lượng vừa đủ nghe mà không gây khó chịu cho tai của trẻ.

Đối với các trường hợp nghe kém mức độ nặng đến điếc sâu mà máy trợ thính thông thường không đem lại hiệu quả, phẫu thuật cấy ốc tai điện tử là lựa chọn tối ưu. Thiết bị này chuyển đổi âm thanh thành các xung điện để kích thích trực tiếp dây thần kinh thính giác, đưa tín hiệu lên vỏ não. Phẫu thuật thường được khuyến cáo thực hiện sớm, lý tưởng nhất là giai đoạn từ một đến hai tuổi, nhằm tận dụng tối đa tính mềm dẻo của hệ thần kinh thính giác trung ương trong việc học nghe và tiếp thu ngôn ngữ.

Vai trò của trị liệu ngôn ngữ và sự hỗ trợ từ gia đình

Thiết bị trợ thính hay ốc tai điện tử chỉ cung cấp cho trẻ công cụ tiếp nhận âm thanh, còn khả năng phát âm và hiểu nghĩa của từ cần được bồi đắp qua trị liệu ngôn ngữ. Trẻ sau khi được hỗ trợ thính giác cần tham gia các chương trình âm ngữ trị liệu với chuyên gia phục hồi chức năng để học cách phân biệt âm vị, bắt chước khẩu hình và kết nối âm thanh với sự vật thực tế.

Gia đình đóng vai trò hạt nhân trong suốt hành trình này. Cha mẹ nên trò chuyện thường xuyên, nói chậm rãi, rõ ràng và giữ tầm mắt ngang với trẻ để trẻ dễ dàng quan sát biểu cảm khuôn mặt cùng cử động của môi. Việc kết hợp đọc truyện tranh, gọi tên đồ vật xung quanh và khích lệ trẻ phản hồi bằng âm thanh mỗi ngày sẽ giúp mở rộng vốn từ nhanh chóng. Sự kiên trì, không tạo áp lực hay nóng vội từ phía người thân là yếu tố quyết định giúp trẻ tự tin hòa nhập vào môi trường học tập và xã hội.

Lưu ý an toàn

Thông tin y khoa về khiếm thính và phục hồi ngôn ngữ ở trẻ chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho việc thăm khám lâm sàng. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua các thiết bị trợ thính trôi nổi trên thị trường mà chưa qua đo thính lực và hiệu chỉnh bởi chuyên gia, vì cường độ âm thanh không chuẩn có thể làm tổn thương nặng thêm thính lực còn lại của trẻ. Khi nghi ngờ trẻ có vấn đề về khả năng nghe, cần đưa trẻ đến bệnh viện chuyên khoa tai mũi họng để được chẩn đoán chính xác.

Tóm tắt

Khả năng học nói của trẻ bị điếc phụ thuộc rất lớn vào thời điểm phát hiện và can thiệp y khoa sớm. Sự đồng hành kiên trì của gia đình, kết hợp các thiết bị trợ thính phù hợp và chương trình trị liệu ngôn ngữ bài bản, sẽ mở ra cơ hội giao tiếp thuận lợi cho trẻ. Khi nhận thấy bất kỳ biểu hiện chậm phản ứng âm thanh nào, phụ huynh nên đưa con đến cơ sở chuyên khoa tai mũi họng để được thăm khám kịp thời.