Trẻ bị chuột rút có đáng lo ngại không và cách xử trí đúng

Trẻ bị chuột rút là gì?

Chuột rút, hay còn gọi là vọp bẻ, là hiện tượng một hoặc nhiều bó cơ bắp bị co thắt liên tục và không thể tự giãn ra ngay lập tức, tạo thành một khối gồ cứng có thể nhìn hoặc sờ thấy rõ dưới da. Ở trẻ em, các cơ chịu lực lớn khi vận động như cơ bắp chân phía sau, cơ đùi trước và vòm bàn chân là những vị trí dễ bị ảnh hưởng nhất.

Tình trạng này có thể xuất hiện ban ngày sau các buổi tập luyện thể thao căng thẳng, hoặc xảy ra bất ngờ vào ban đêm khiến trẻ giật mình thức giấc trong đau đớn. Về mặt sinh lý, hiện tượng co cứng cơ liên quan trực tiếp đến sự kích thích bất thường của các đầu tận dây thần kinh vận động chi phối sợi cơ, chịu tác động từ sự suy giảm tạm thời của lưu lượng máu nuôi dưỡng, sự mệt mỏi của tế bào cơ hoặc sự xáo trộn nồng độ dịch và chất khoáng nội bào.

Những nguyên nhân phổ biến khiến trẻ bị co thắt cơ bắp

Chuột rút ở lứa tuổi học đường và thanh thiếu niên thường xuất phát từ những lý do cơ học hoặc thói quen sinh hoạt hằng ngày. Một trong những căn nguyên hay gặp nhất là tình trạng mỏi cơ sau khi trẻ chạy nhảy, đá bóng hoặc tham gia các tiết học thể dục cường độ cao mà không được khởi động kỹ. Ngoài ra, việc cơ thể bị mất nước và mất cân bằng các chất điện giải như kali, magie, natri qua đường mồ hôi khi thời tiết nắng nóng cũng khiến cơ bắp dễ bị kích thích quá mức, dẫn đến co thắt đột ngột.

Bên cạnh yếu tố vận động, một số thói quen trong sinh hoạt cũng đóng vai trò thúc đẩy cơn co rút. Trẻ nằm ngủ ở tư thế bàn chân gập chúc xuống trong thời gian dài, nằm trong phòng máy lạnh quá lạnh mà không được ủ ấm chân hoặc mang giày dép chật chội cũng cản trở lưu thông máu cục bộ. Trong giai đoạn cơ thể phát triển chiều cao nhanh chóng, sự phát triển của xương đôi khi kéo căng các khối cơ bắp xung quanh, khiến cơ nhạy cảm hơn trước các thay đổi về nhiệt độ và vận động.

Cách sơ cứu và giảm đau nhanh khi trẻ lên cơn chuột rút

Khi cơn chuột rút đột ngột xuất hiện khiến trẻ quấy khóc và đau đớn, phụ huynh cần giữ bình tĩnh để trấn an tâm lý cho con. Động tác can thiệp quan trọng nhất là kéo giãn nhóm cơ đang co cứng một cách từ từ và chuẩn xác. Nếu trẻ bị chuột rút ở bắp chân, hãy để trẻ nằm thẳng chân hoặc ngồi trên sàn, dùng một tay giữ gót chân và tay kia đẩy nhẹ nhàng các ngón chân gập ngược về phía đầu gối của trẻ. Động tác này giúp sợi cơ được kéo dài trở lại, làm ngắt quãng vòng cung phản xạ co thắt.

Song song với việc duỗi cơ, người lớn có thể dùng lòng bàn tay xoa bóp nhẹ nhàng từ phần dưới lên phần trên của bắp chân để thúc đẩy tuần hoàn máu. Sau khi cơ bắp bắt đầu mềm ra, việc áp một chiếc khăn ấm hoặc túi chườm ấm lên vùng tổn thương sẽ giúp cơ bắp thư giãn sâu hơn. Tuyệt đối không dùng lực bóp quá mạnh hoặc kéo giật đột ngột vì có thể làm rách sợi cơ đang co rút. Sau khi cơn đau qua đi, hãy cho trẻ uống từng ngụm nước ấm nhỏ hoặc nước pha loãng khoáng chất để bù đắp lượng dịch bị thiếu hụt.

Thời điểm phụ huynh cần đưa trẻ đến gặp bác sĩ chuyên khoa nhi

Phần lớn các trường hợp co rút cơ bắp ở trẻ nhỏ là lành tính, nhưng phụ huynh không nên xem nhẹ nếu hiện tượng này diễn ra liên tục hoặc có tính chất bất thường. Gia đình cần sắp xếp đưa trẻ đến các cơ sở y tế có chuyên khoa nhi khi nhận thấy chuột rút xuất hiện nhiều ngày liên tiếp trong tuần, mức độ đau dữ dội kéo dài sau khi đã thực hiện kéo giãn, hoặc cơn đau làm trẻ thức giấc nhiều lần trong đêm gây ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ và học tập.

Cảnh báo y khoa đặc biệt cần chú ý là khi vùng chân bị chuột rút xuất hiện thêm dấu hiệu sưng nề, đỏ nóng hoặc bầm tím bất thường. Nếu sau cơn chuột rút, trẻ có biểu hiện yếu cơ kéo dài, đi khập khiễng, tê bì chân tay hoặc co cứng cơ xuất hiện đồng thời ở nhiều vị trí khác như bàn tay, bụng, lưng thì cần thăm khám sớm. Những biểu hiện đi kèm khác như sốt, nôn ói, sụt cân hay nước tiểu có màu sẫm cũng có thể là tín hiệu của các bệnh lý nội tiết chuyển hóa, rối loạn thần kinh cơ hoặc thiếu hụt khoáng chất nghiêm trọng cần được bác sĩ đánh giá toàn diện.

Biện pháp phòng ngừa co rút cơ bắp cho trẻ tại nhà

Để hạn chế tối đa nguy cơ tái phát chuột rút ở trẻ, phụ huynh nên xây dựng cho con những thói quen bảo vệ cơ bắp ngay trong nếp sống hằng ngày. Trước khi tham gia bất kỳ môn thể thao hay hoạt động chạy nhảy ngoài trời nào, trẻ cần được hướng dẫn khởi động kỹ từ 5 đến 10 phút nhằm làm ấm cơ bắp và bôi trơn các khớp xương. Sau buổi tập, các bài tập kéo giãn nhẹ nhàng bắp chân, đùi và gân gót chân sẽ giúp cơ phục hồi độ đàn hồi tự nhiên.

Việc bổ sung nước uống đúng cách cũng là yếu tố then chốt. Cần nhắc nhở trẻ uống nước đều đặn trong ngày, đặc biệt là trước, trong và sau giờ vận động đổ nhiều mồ hôi. Chế độ dinh dưỡng hằng ngày của trẻ cần đa dạng các nhóm thực phẩm giàu canxi, magie, kali như sữa, sữa chua, chuối, cam, rau lá xanh đậm và các loại đậu hạt. Bên cạnh đó, phụ huynh nên chọn cho trẻ giày dép vừa vặn, có đế êm trợ lực, đồng thời giữ ấm chân cho con khi thời tiết chuyển lạnh hoặc khi nằm ngủ trong phòng điều hòa nhiệt độ thấp.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc giãn cơ, thuốc giảm đau hay thực phẩm bổ sung khoáng chất liều cao cho trẻ uống khi chưa có chỉ định chuyên môn. Không dùng dầu nóng có tính kích ứng mạnh để xoa bóp lên vùng da mỏng của trẻ nhỏ. Khi cơn co thắt cơ không thuyên giảm sau nhiều phút kéo giãn, cần liên hệ cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Chuột rút ở trẻ em phần lớn là hiện tượng lành tính và có thể cải thiện tốt khi phụ huynh điều chỉnh chế độ sinh hoạt, bổ sung đủ nước và hướng dẫn bé vận động đúng cách. Dù vậy, gia đình không nên chủ quan khi cơn co rút xuất hiện thường xuyên hoặc đi kèm biểu hiện thể chất bất thường. Việc chủ động đưa trẻ đi khám chuyên khoa nhi sẽ giúp làm rõ nguyên nhân và bảo vệ sự phát triển toàn diện của cơ xương khớp.