Trẻ 3 tháng tuổi bị tiêu chảy: Dấu hiệu và cách chăm sóc

Trẻ 3 tháng tuổi bị tiêu chảy là gì?

Tiêu chảy ở trẻ 3 tháng tuổi là hiện tượng thay đổi đột ngột về tần suất đi tiêu và độ đặc của phân so với thói quen hàng ngày của trẻ. Thay vì phân sệt màu vàng sẫm bình thường, trẻ đi ngoài phân lỏng nhiều nước hơn ba lần một ngày hoặc gấp đôi tần suất thường ngày, đi kèm sự thay đổi màu sắc và tính chất phân.

Giai đoạn 3 tháng tuổi đánh dấu thời điểm trẻ bắt đầu tò mò, khám phá môi trường xung quanh bằng việc đưa ngón tay vào miệng, tạo điều kiện cho các mầm bệnh xâm nhập. Hệ niêm mạc ruột và hàng rào vi sinh vật đường tiêu hóa của trẻ lúc này chưa phát triển hoàn chỉnh. Khi bị kích thích bởi mầm bệnh hoặc chất lạ, ruột trẻ tăng co bóp và bài tiết dịch nhằm đào thải tác nhân gây hại, dẫn đến hiện tượng tiêu chảy. Vì dung tích tuần hoàn và lượng dịch dự trữ trong cơ thể trẻ sơ sinh rất nhỏ, việc mất nước và khoáng chất qua phân diễn ra rất nhanh, có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa toàn thân nếu không có biện pháp can thiệp chăm sóc đúng đắn.

Cách phân biệt tính chất phân sinh lý và tiêu chảy ở trẻ sơ sinh

Ở giai đoạn 3 tháng tuổi, hệ vi sinh đường ruột của trẻ chưa hoàn thiện nên tính chất phân phụ thuộc lớn vào việc bé bú mẹ hoàn toàn hay dùng sữa công thức. Trẻ bú mẹ thường đi ngoài nhiều lần trong ngày, phân sệt có bọt nhỏ hoặc lợn cợn màu vàng, còn gọi là phân hoa cà hoa cải. Đây là hiện tượng sinh lý hoàn toàn bình thường khi trẻ vẫn bú tốt và tăng cân đều đặn.

Tiêu chảy bệnh lý được xác định khi số lần đi tiêu của trẻ tăng gấp đôi bình thường, phân chuyển sang dạng lỏng toàn nước, loang nhanh trên tã lót. Phân của trẻ có thể chuyển sang màu xanh rêu, có nhiều chất nhầy dính, sủi bọt nhiều hoặc có mùi tanh nồng khó chịu. Trong một số trường hợp nhiễm khuẩn đường ruột nặng, phân có thể xuất hiện các sợi máu tươi hoặc vệt máu sẫm. Trẻ thường đi kèm biểu hiện khó chịu, chướng bụng, quấy khóc nhiều trước mỗi lần đi ngoài và có thể sốt nhẹ.

Các nguyên nhân thường gặp gây rối loạn tiêu hóa ở giai đoạn 3 tháng tuổi

Nhiễm trùng đường tiêu hóa do virus, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng là căn nguyên phổ biến gây tiêu chảy ở trẻ nhỏ. Rotavirus hoặc các loại vi khuẩn lây qua bàn tay người chăm sóc, dụng cụ pha sữa, bình bú và núm ti không được tiệt trùng kỹ lưỡng dễ dàng xâm nhập vào hệ tiêu hóa của bé. Khi mầm bệnh tấn công, niêm mạc ruột non bị tổn thương làm giảm khả năng hấp thu nước và dinh dưỡng.

Bên cạnh yếu tố nhiễm khuẩn, trẻ có thể bị rối loạn tiêu hóa do không dung nạp đường lactose hoặc dị ứng với đạm sữa bò trong sữa công thức. Hệ tiêu hóa non yếu thiếu hụt men lactase dẫn đến đường không được phân giải, gây hút nước vào lòng ruột và sinh hơi. Ngoài ra, việc thay đổi loại sữa đột ngột, pha sữa sai tỷ lệ nước hoặc mẹ sử dụng thuốc kháng sinh trong thời gian cho con bú cũng có thể làm đảo lộn hệ khuẩn ruột có lợi của trẻ, kích thích phản xạ đi ngoài phân lỏng.

Nguyên tắc bù dịch và chăm sóc tại nhà cho trẻ 3 tháng tuổi

Biện pháp chăm sóc quan trọng nhất khi trẻ bị tiêu chảy là phòng ngừa mất nước và điện giải. Với trẻ đang bú mẹ hoàn toàn, phụ huynh nên tăng tần suất cho bú, cho trẻ bú theo nhu cầu và chia thành nhiều cữ ngắn nếu bé mệt mỏi. Sữa mẹ chứa nhiều kháng thể, men tiêu hóa tự nhiên cùng lượng dịch dồi dào, là nguồn bù đắp an toàn và hữu hiệu nhất giúp bảo vệ niêm mạc ruột của trẻ.

Đối với trẻ dùng sữa công thức, cha mẹ cần kiểm tra kỹ hạn sử dụng, tuân thủ đúng tỷ lệ nước ấm và lượng sữa theo khuyến nghị của nhà sản xuất, tuyệt đối không tự ý pha loãng hay pha đặc hơn. Tất cả bình sữa, núm ti, thìa khuấy cần được rửa sạch và tiệt trùng cẩn thận bằng máy hoặc nước sôi trước mỗi lần dùng. Người chăm sóc phải rửa tay bằng xà phòng sạch sẽ trước khi bế trẻ hoặc chuẩn bị thức ăn. Sau mỗi lần trẻ đi tiêu, cần vệ sinh vùng hậu môn bằng nước ấm nhẹ nhàng, thấm khô bằng khăn mềm để tránh hăm loét da.

Dấu hiệu mất nước nguy hiểm cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay

Cơ thể của trẻ 3 tháng tuổi chứa tỷ lệ nước rất cao nhưng khả năng tự điều hòa còn hạn chế, do đó tình trạng mất nước có thể diễn tiến nhanh chỉ sau vài giờ tiêu chảy liên tục. Cha mẹ cần quan sát kỹ các biểu hiện ban đầu của mất nước nhẹ đến trung bình, bao gồm môi khô ráp, lưỡi đóng bựa, mắt trũng sâu, khi khóc không có nước mắt hoặc rất ít nước mắt.

Dấu hiệu quan trọng khác là lượng nước tiểu của trẻ giảm rõ rệt, tã lót khô ráo hoặc trẻ không đi tiểu trong vòng sáu tiếng liên tục. Khi tình trạng mất nước trở nên nghiêm trọng, thóp trước trên đầu trẻ có thể bị lõm sâu xuống, da trẻ nhăn nheo, độ đàn hồi kém khi véo nhẹ vùng bụng. Trẻ có biểu hiện li bì, ngủ nhiều khó đánh thức hoặc ngược lại là quấy khóc dữ dội không dỗ được. Nếu trẻ xuất hiện kèm triệu chứng sốt cao liên tục, nôn trớ tất cả mọi thứ sau khi bú, chướng bụng căng cứng hoặc phân có máu, phụ huynh phải lập tức đưa trẻ đến bệnh viện cấp cứu.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa nhi. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc cầm tiêu chảy hoặc áp dụng các bài thuốc dân gian truyền miệng cho trẻ 3 tháng tuổi. Khi nhận thấy phân trẻ có máu hoặc các biểu hiện mất nước, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức.

Tóm tắt

Tiêu chảy ở trẻ 3 tháng tuổi là tình trạng cần được phụ huynh theo dõi sát sao vì cơ thể non nớt rất nhanh mất nước. Việc duy trì nguồn sữa mẹ, giữ vệ sinh dụng cụ bú và nhận diện kịp thời các dấu hiệu bất thường là chìa khóa bảo vệ đường ruột của bé. Khi nhận thấy các dấu hiệu mất nước hoặc trẻ quấy khóc bỏ bú, cha mẹ cần đưa trẻ đến gặp bác sĩ chuyên khoa nhi để được chẩn đoán và hướng dẫn can thiệp kịp thời.