Trẻ 18 tháng biết làm gì và cách chăm sóc bé phát triển khỏe mạnh

Trẻ 18 tháng biết làm gì là gì?

Giai đoạn 18 tháng tuổi đại diện cho thời kỳ tăng trưởng nhanh chóng của hệ thần kinh và hệ cơ xương khớp ở trẻ nhỏ. Lúc này, não bộ của trẻ đạt khoảng 80 phần trăm trọng lượng so với não người trưởng thành, tạo nền tảng cho sự bùng nổ về khả năng tiếp thu, nhận thức và biểu đạt ngôn ngữ. Trẻ bắt đầu hiểu được vị trí của bản thân trong không gian và có nhu cầu khẳng định cái tôi cá nhân mạnh mẽ.

Sự phát triển của trẻ 18 tháng tuổi được chia thành bốn khía cạnh chính bao gồm vận động thô, vận động tinh, giao tiếp ngôn ngữ cùng cảm xúc xã hội. Tuy nhiên, mỗi đứa trẻ đều có một tốc độ phát triển riêng chịu ảnh hưởng bởi yếu tố di truyền, môi trường sống và cách thức chăm sóc. Việc hiểu rõ phạm vi phát triển sinh lý bình thường giúp người chăm sóc tạo dựng môi trường nuôi dưỡng phù hợp, tránh tâm lý so sánh không cần thiết nhưng vẫn chủ động phát hiện sớm các khiếm khuyết phát triển tiềm ẩn.

Các mốc phát triển vận động thô và vận động tinh

Ở mốc 18 tháng tuổi, kỹ năng vận động thô của trẻ phát triển rất nhanh. Phần lớn các bé đã có thể tự đi lại vững vàng, bắt đầu tập chạy chậm, tự leo trèo lên ghế thấp hoặc bước lên cầu thang khi có người lớn dắt tay. Trẻ cũng thích thú với việc kéo đẩy các món đồ chơi có bánh xe khi di chuyển.

Về vận động tinh, đôi bàn tay của trẻ trở nên khéo léo hơn rõ rệt. Trẻ có thể tự cầm thìa để xúc thức ăn dù còn làm rơi vãi, tự cầm cốc uống nước, xếp chồng được từ 2 đến 3 khối gỗ nhỏ và dùng ngón trỏ cùng ngón cái để nhặt các mẩu vật nhỏ. Phụ huynh nên tạo điều kiện cho trẻ tự do vận động trong môi trường an toàn nhằm tăng cường sức mạnh cơ bắp và khả năng phối hợp thăng bằng.

Sự phát triển về ngôn ngữ và khả năng nhận thức

Về mặt ngôn ngữ, vốn từ vựng của trẻ 18 tháng tuổi tăng trưởng liên tục. Trẻ thường nói được từ 6 đến 10 từ đơn hoặc nhiều hơn, biết nói không đi kèm lắc đầu để biểu đạt ý muốn và hiểu được những mệnh lệnh đơn giản như đưa đồ chơi cho mẹ hoặc ngồi xuống ghế. Bé cũng bắt đầu bắt chước các âm thanh xung quanh và gọi đúng tên người thân quen thuộc.

Bên cạnh lời nói, khả năng nhận thức của bé cũng mở rộng nhanh chóng. Trẻ biết nhận biết các bộ phận cơ thể khi được hỏi, biết chỉ tay vào hình ảnh đồ vật trong sách và tìm kiếm đồ chơi bị giấu kín. Trẻ cũng nhận thức được công dụng của một số vật dụng quen thuộc trong gia đình như đưa lược lên đầu chải tóc hoặc áp điện thoại đồ chơi vào tai. Trò chuyện và đọc sách cùng con mỗi ngày là biện pháp tốt nhất để kích thích tư duy ngôn ngữ cho bé.

Biểu hiện cảm xúc và kỹ năng tương tác xã hội

Cảm xúc của trẻ 18 tháng tuổi rất phong phú và thể hiện rõ nét tính tự lập đang hình thành. Bé thích tự mình làm một số việc đơn giản, đôi khi tỏ ra bướng bỉnh hoặc giận dỗi khi không vừa ý. Đây là giai đoạn bình thường trong tâm lý phát triển khi trẻ bắt đầu nhận thức mình là một cá thể độc lập.

Về giao tiếp xã hội, trẻ rất thích chơi cạnh những đứa trẻ khác dù chủ yếu là chơi song song chứ chưa biết phối hợp chia sẻ đồ chơi. Bé thường xuyên nhìn phản ứng của cha mẹ để xem hành động của mình có an toàn hay được chấp thuận không. Trẻ cũng biết thể hiện tình cảm bằng cách ôm hôn người thân và có thể biểu hiện sự lo lắng khi phải xa cách người chăm sóc chính. Cha mẹ cần thể hiện sự kiên nhẫn, thấu hiểu và nhất quán trong cách ứng xử để giúp bé phát triển cảm xúc an toàn.

Chế độ dinh dưỡng cân bằng và hợp lý cho trẻ 18 tháng

Chế độ dinh dưỡng cho trẻ 18 tháng tuổi cần đảm bảo cung cấp đầy đủ năng lượng cho các hoạt động thể chất dày đặc. Khẩu phần ăn hàng ngày của bé nên duy trì 3 bữa chính cùng 2 đến 3 bữa phụ xen kẽ. Thức ăn của trẻ nên được chế biến mềm, cắt nhỏ vừa miệng như cơm nát, cháo đặc, nui hoặc súp đặc giàu dưỡng chất.

Thực đơn mỗi ngày cần phối hợp cân đối giữa 4 nhóm chất chính bao gồm chất bột đường từ gạo hoặc yến mạch, chất đạm từ thịt, cá, trứng, tôm, chất béo từ dầu thực vật và các vitamin khoáng chất từ rau xanh, củ quả tươi. Bên cạnh đó, phụ huynh nên duy trì lượng sữa cho trẻ khoảng 400 đến 500 ml mỗi ngày bao gồm sữa mẹ, sữa công thức hoặc sữa tươi tiệt trùng không đường. Cần tập cho trẻ thói quen uống đủ nước lọc và hạn chế tối đa các loại bánh kẹo ngọt hay nước ngọt đóng chai.

Chăm sóc giấc ngủ và lịch tiêm chủng định kỳ

Giấc ngủ đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với sự phát triển trí não và chiều cao của trẻ nhỏ. Trẻ 18 tháng tuổi cần trung bình từ 11 đến 14 tiếng ngủ mỗi ngày, thường bao gồm một giấc ngủ ngắn buổi trưa kéo dài khoảng 1,5 đến 2 tiếng và một giấc ngủ dài ban đêm. Phụ huynh nên duy trì lịch trình đi ngủ cố định bằng các hoạt động thư giãn như tắm nước ấm, đọc sách kể chuyện và tắt các thiết bị điện tử.

Việc theo dõi y tế định kỳ cũng là ưu tiên hàng đầu trong giai đoạn này. Mốc 18 tháng là thời điểm quan trọng để trẻ tiêm nhắc lại một số mũi vắc xin thiết yếu như vắc xin phối hợp bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt và sởi quai bị rubella theo lịch tiêm chủng mở rộng. Đồng thời, đây là lúc bác sĩ nhi khoa thực hiện các bài đánh giá sàng lọc phát triển tổng thể, tầm soát sớm rối loạn phổ tự kỷ và các vấn đề về vận động hay ngôn ngữ.

Lưu ý an toàn

Trẻ 18 tháng rất hiếu động và chưa nhận thức được các mối nguy hiểm xung quanh. Phụ huynh cần bọc kín các góc bàn nhọn, bịt ổ cắm điện, chặn cửa cầu thang và cất giữ hóa chất, thuốc men cũng như các vật nhỏ xa tầm tay trẻ để phòng tránh ngộ độc và hóc dị vật. Khi cho trẻ ăn, luôn có người lớn giám sát để phòng ngừa nguy cơ sặc nghẹn thức ăn. Không tự ý sử dụng các loại thực phẩm chức năng hoặc thuốc tăng cân, kích thích ăn ngon khi chưa có chỉ định từ bác sĩ nhi khoa.

Tóm tắt

Mỗi đứa trẻ đều có nhịp độ phát triển riêng biệt trong giai đoạn chập chững biết đi. Việc đồng hành cùng trẻ 18 tháng đòi hỏi sự kiên nhẫn, chế độ dinh dưỡng cân bằng và môi trường vận động an toàn. Phụ huynh nên duy trì lịch khám sức khỏe định kỳ để theo dõi sát sao các mốc tăng trưởng của con. Khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu chậm phát triển nào, hãy đưa trẻ đến gặp bác sĩ chuyên khoa nhi để được đánh giá và hỗ trợ kịp thời.