Trẻ 1 tuổi không tăng cân: Nguyên nhân và cách chăm sóc

Trẻ 1 tuổi không tăng cân?

Trong 12 tháng đầu đời, cân nặng của trẻ thường tăng gấp ba lần so với lúc chào đời. Tuy nhiên, khi bước sang tuổi thứ hai, tốc độ tăng trưởng thể chất tự nhiên sẽ chậm dần lại để nhường chỗ cho sự phát triển mạnh mẽ về vận động, ngôn ngữ và nhận thức. Do đó, việc trẻ không tăng cân nhanh như những tháng đầu là hiện tượng sinh lý bình thường ở nhiều bé.

Dù vậy, nếu cân nặng của trẻ đứng yên liên tục trong nhiều tháng hoặc có dấu hiệu sụt cân, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo cơ thể chưa được cung cấp đủ năng lượng hoặc gặp trở ngại trong việc hấp thu dưỡng chất. Cha mẹ nên đánh giá sự phát triển của trẻ dựa trên biểu đồ tăng trưởng chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới thay vì chỉ so sánh cân nặng đơn thuần với các bạn cùng lứa tuổi.

Nguyên nhân phổ biến khiến trẻ 1 tuổi chậm tăng cân

Tình trạng chậm tăng cân ở trẻ 1 tuổi thường xuất phát từ sự kết hợp của nhiều yếu tố dinh dưỡng và thể chất. Nguyên nhân hàng đầu là khẩu phần ăn hàng ngày chưa đáp ứng đủ nhu cầu năng lượng ngày càng tăng của trẻ. Nhiều bữa ăn dặm được nấu quá loãng, thiếu dầu mỡ lành mạnh hoặc đơn điệu về nhóm chất, dẫn đến việc trẻ ăn no về thể tích nhưng lại thiếu hụt calo thực tế.

Bên cạnh đó, biếng ăn tâm lý hoặc khó khăn thể chất như mọc răng, viêm lợi cũng khiến trẻ giảm hứng thú với thức ăn. Một số trẻ gặp trở ngại ở đường tiêu hóa như kém dung nạp đường lactose, rối loạn tiêu hóa kéo dài hoặc trào ngược dạ dày thực quản làm hao hụt lượng dưỡng chất nạp vào. Ngoài ra, các bệnh lý nhiễm trùng tái diễn như viêm đường hô hấp hay bệnh chuyển hóa tiềm ẩn cũng tiêu hao nhiều năng lượng, cản trở sự tăng trưởng bình thường.

Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng giàu năng lượng và cân đối

Để cải thiện cân nặng cho trẻ 1 tuổi, cha mẹ cần rà soát lại đậm độ năng lượng trong từng bữa ăn. Thực đơn cần phối hợp đủ bốn nhóm dưỡng chất thiết yếu gồm chất bột đường, chất đạm, chất béo, cùng vitamin và khoáng chất. Chất béo từ dầu thực vật, quả bơ hoặc các loại hạt xay mịn đóng vai trò rất quan trọng vì giúp tăng mật độ calo mà không làm tăng thể tích thức ăn quá mức.

Thay vì ép trẻ ăn lượng lớn trong các bữa chính, gia đình nên chia nhỏ khẩu phần thành 5 đến 6 cữ ăn mỗi ngày, gồm 3 bữa chính và 2 đến 3 bữa phụ giàu dinh dưỡng như sữa chua, phô mai hoặc trái cây nghiền. Độ thô của thức ăn cũng cần được điều chỉnh linh hoạt theo khả năng nhai nuốt của trẻ, giúp bé hào hứng tập nhai và tiêu hóa thức ăn thuận lợi hơn.

Xây dựng không khí bữa ăn tích cực và tránh các sai lầm thường gặp

Tâm lý thoải mái trong bữa ăn có ý nghĩa quyết định đối với khả năng tiếp nhận dinh dưỡng của trẻ nhỏ. Sai lầm phổ biến nhất của các bậc phụ huynh là ép trẻ ăn bằng mọi giá, đe dọa hoặc kéo dài bữa ăn quá 30 phút. Hành động này vô tình tạo ra sự sợ hãi, dẫn đến tình trạng biếng ăn tâm lý kéo dài và khiến trẻ phản kháng dữ dội hơn mỗi khi đến giờ ăn.

Gia đình cũng cần hạn chế cho trẻ ăn vặt bằng bánh kẹo ngọt hay uống nước ngọt gần các cữ chính, vì đường đơn giản làm tăng đường huyết nhanh, gây cảm giác no ảo. Ngoài ra, thói quen cho trẻ vừa ăn vừa xem điện thoại hoặc tivi làm phân tán sự chú ý, cản trở việc tiết men tiêu hóa tự nhiên. Hãy để trẻ ngồi ăn cùng gia đình và tự do trải nghiệm thức ăn theo nhu cầu.

Thời điểm cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để thăm khám

Mặc dù việc chậm tăng cân đôi khi chỉ mang tính tạm thời, phụ huynh cần đưa trẻ đến gặp bác sĩ chuyên khoa nhi hoặc chuyên gia dinh dưỡng khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường. Cụ thể, trẻ đứng cân liên tiếp từ 2 đến 3 tháng trở lên, có biểu hiện sụt cân rõ rệt hoặc tụt dần các đường bách phân vị trên biểu đồ tăng trưởng chuẩn.

Đặc biệt, nếu trẻ chậm tăng cân đi kèm các biểu hiện như mệt mỏi, ngủ li bì, da xanh xao, rối loạn tiêu hóa kéo dài, hay nôn trớ thường xuyên hoặc chậm phát triển kỹ năng vận động như chưa ngồi vững hay chưa tập đứng, cha mẹ cần đưa bé đi khám sớm. Bác sĩ sẽ tiến hành đánh giá toàn diện, thực hiện các xét nghiệm cần thiết để tìm nguyên nhân bệnh lý tiềm ẩn và tư vấn lộ trình can thiệp kịp thời.

Lưu ý an toàn

Cha mẹ không nên tự ý cho trẻ uống các loại thuốc bổ, men tiêu hóa, men vi sinh hay các chế phẩm bổ sung vi chất liều cao khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Việc lạm dụng thực phẩm chức năng có thể gây quá tải cho gan thận và che lấp các bệnh lý thực thể. Mọi can thiệp điều chỉnh dinh dưỡng cần dựa trên sự theo dõi chặt chẽ thể trạng riêng của từng bé.

Tóm tắt

Trẻ 1 tuổi chậm tăng cân là vấn đề khá phổ biến, phần lớn có thể cải thiện bằng cách tối ưu hóa dinh dưỡng và tạo không khí ăn uống thoải mái. Cha mẹ hãy kiên nhẫn theo dõi biểu đồ tăng trưởng của con và chủ động tham vấn ý kiến nhân viên y tế để có giải pháp chăm sóc phù hợp nhất.