Trật khớp ngón tay là gì và nên làm gì khi bị trật khớp cổ tay
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Trật khớp ngón tay và trật khớp cổ tay là hai tình huống cấp cứu cơ xương khớp thường gặp khi bàn tay tiếp đất sai tư thế lúc té ngã hoặc gặp va chạm mạnh trong sinh hoạt, lao động và thể thao. Chấn thương làm các đầu xương trượt khỏi ổ khớp, gây biến dạng rõ rệt, sưng nề và hạn chế vận động ngay lập tức.
Khi phát hiện có dấu hiệu trật khớp ở ngón tay hoặc vùng cổ tay, nguyên tắc quan trọng nhất là cố định tạm thời chi thể tổn thương ở nguyên tư thế hiện tại và đưa nạn nhân đến cơ sở y tế có chuyên khoa chấn thương chỉnh hình. Tuyệt đối không tự ý giật, bẻ hoặc kéo nắn khớp tại nhà vì rất dễ làm rách bao khớp, đứt dây chằng hoặc tổn thương bó mạch thần kinh lân cận.
Trật khớp ngón tay là gì?
Trật khớp ngón tay là tình trạng các mặt khớp của đốt ngón tay bị xê dịch hoàn toàn hoặc một phần ra khỏi vị trí giải phẫu tự nhiên, thường xảy ra tại khớp liên đốt hoặc khớp bàn ngón tay. Tổn thương này hay xuất hiện khi ngón tay bị uốn cong quá mức ra sau hoặc chịu va đập trực tiếp lúc chơi thể thao, lao động và té ngã.
Trong khi đó, trật khớp cổ tay xảy ra khi các xương cổ tay bị trượt khỏi vị trí tiếp khớp với đầu dưới xương cẳng tay. Cả hai tình trạng đều làm rách bao khớp, tổn thương hệ thống dây chằng nâng đỡ, gây đau đớn dữ dội và biến dạng cấu trúc chi thể rõ rệt. Nếu không được nhân viên y tế nắn chỉnh kịp thời, người bệnh có nguy cơ gặp các biến chứng nguy hiểm như chèn ép dây thần kinh giữa, tổn thương mạch máu hoặc suy giảm chức năng cầm nắm vĩnh viễn.
Biểu hiện điển hình của trật khớp ngón tay và trật khớp cổ tay
Khi xảy ra trật khớp ngón tay hoặc trật khớp cổ tay, triệu chứng nổi bật nhất là cơn đau chói xuất hiện đột ngột ngay thời điểm va chạm và tăng mạnh khi cố gắng cử động. Khớp tổn thương có hình dạng biến dạng rõ rệt, ngón tay có thể bị vẹo trục, gập góc bất thường hoặc ngắn hơn so với bình thường. Vùng cổ tay có thể gồ xương lên mu bàn tay hoặc lõm sâu ở phía gan tay.
Khu vực quanh khớp nhanh chóng sưng to và bầm tím do rách bao khớp gây tụ máu mô mềm. Người bệnh hầu như mất hoàn toàn khả năng gập duỗi ngón tay hay xoay cổ tay. Trong các ca trật khớp cổ tay nặng, xương di lệch có thể chèn ép dây thần kinh giữa trong ống cổ tay, gây cảm giác tê buốt, châm chích như điện giật ở các ngón tay cái, ngón trỏ và ngón giữa.
Các bước sơ cứu đúng cách khi bị trật khớp cổ tay và ngón tay
Ngay khi nghi ngờ bị trật khớp, người bệnh cần ngừng mọi vận động và giữ bàn tay ở tư thế nghỉ ngơi. Cần nhanh chóng tháo bỏ nhẫn, vòng tay hoặc đồng hồ trước khi mô mềm sưng nề nghiêm trọng hơn nhằm tránh tình trạng co thắt cản trở máu lưu thông đến nuôi dưỡng các ngón tay.
Sau đó, tiến hành chườm lạnh gián tiếp lên khớp tổn thương bằng túi đá bọc trong khăn sạch trong khoảng 15 phút. Biện pháp này giúp co mạch máu, hạn chế phù nề và làm dịu cơn đau cấp tính mà không gây tổn thương da.
Bước tiếp theo là cố định tạm thời chi thể. Với ngón tay trật, có thể băng ép ngón bị thương dính liền vào ngón lành bên cạnh có chêm một lớp gạc mềm. Với trật khớp cổ tay, hãy đặt nẹp cứng dọc theo cẳng tay qua khớp cổ tay rồi quấn băng thun nâng đỡ nhẹ nhàng, sau đó dùng khăn tam giác treo tay cao ngang ngực để giảm sưng trước khi di chuyển đến bệnh viện.
Những sai lầm nguy hiểm cần tránh trong xử trí trật khớp
Sai lầm phổ biến và nguy hại nhất là tự ý giật mạnh, bẻ ngón tay hoặc nhờ người không có chuyên môn nắn bóp cổ tay. Các khớp bàn tay tập trung nhiều dây chằng, gân gấp và nhánh thần kinh nhạy cảm. Việc kéo nắn thô bạo khi chưa chụp phim kiểm tra có thể làm rách thêm bao khớp, đứt gân hoặc biến tổn thương kín thành gãy xương trật khớp phức tạp.
Thêm vào đó, việc thoa dầu nóng, rượu thuốc hoặc đắp các loại lá cây dân gian lên vùng khớp sưng đau cũng rất nguy hiểm. Tác động nhiệt từ dầu nóng làm giãn mạch máu nhanh chóng, khiến khớp sưng to hơn, chảy máu nhiều hơn và tăng nguy cơ viêm loét mô mềm. Người bệnh cũng không nên chủ quan tự điều trị tại nhà vì tình trạng sai lệch khớp kéo dài sẽ dẫn đến xơ hóa dây chằng, lỏng khớp mạn tính và thoái hóa khớp sớm.
Quy trình can thiệp y tế và phục hồi chức năng vận động
Tại cơ sở y tế có chuyên khoa chấn thương chỉnh hình, bác sĩ sẽ kiểm tra phản xạ thần kinh, mạch đập và chỉ định chụp phim X-quang khớp ngón tay hoặc cổ tay để xác định hướng trật cũng như phát hiện các đường gãy xương kèm theo. Trong trường hợp nghi ngờ đứt rách dây chằng phức tạp, chụp cộng hưởng từ MRI có thể được chỉ định bổ sung.
Phương pháp điều trị tiêu chuẩn là nắn chỉnh kín đưa đầu xương về lại ổ khớp dưới sự hỗ trợ của thuốc tê cục bộ hoặc giảm đau toàn thân để các cơ thả lỏng hoàn toàn. Sau khi nắn về đúng trục giải phẫu, khớp sẽ được bất động bằng nẹp hoặc bó bột trong hai đến bốn tuần nhằm tạo điều kiện cho dây chằng phục hồi. Sau thời gian cố định, người bệnh cần thực hiện các bài tập vật lý trị liệu theo hướng dẫn chuyên môn để khôi phục sức mạnh cơ bắp và biên độ vận động của bàn tay.
Lưu ý an toàn
Nội dung bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức thường thức và hướng dẫn các bước sơ cứu ban đầu, không thay thế cho chỉ định y khoa từ bác sĩ. Tất cả các trường hợp nghi ngờ trật khớp ngón tay hoặc cổ tay cần được đưa đến cơ sở y tế có chuyên khoa chấn thương chỉnh hình càng sớm càng tốt để chụp X-quang và nắn chỉnh an toàn. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng các thuốc giảm đau kháng viêm liều cao kéo dài mà không có đơn thuốc, và không tự tháo nẹp bất động trước thời gian bác sĩ khuyến cáo.
Tóm tắt
Trật khớp ngón tay và trật khớp cổ tay là những chấn thương cấp tính đòi hỏi sự bình tĩnh cùng các thao tác sơ cứu bất động chuẩn xác. Việc tránh xa các thói quen kéo bẻ tùy tiện và đến bệnh viện kịp thời sẽ giúp bảo vệ cấu trúc khớp trọn vẹn, ngăn ngừa di chứng cứng khớp và đảm bảo khả năng phục hồi vận động linh hoạt cho đôi bàn tay.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Trật khớp ngón tay có tự lành lại nếu không nắn chỉnh không?
Khớp ngón tay bị trật không thể tự hồi phục về vị trí giải phẫu chuẩn nếu không được can thiệp. Nếu để kéo dài, bao khớp và dây chằng sẽ liền sẹo sai lệch, dẫn đến cứng khớp vĩnh viễn, biến dạng ngón tay và mất hoàn toàn khả năng cử động gập duỗi linh hoạt.
Sau khi nắn trật khớp cổ tay bao lâu thì tháo nẹp được?
Thời gian bất động bằng nẹp hoặc bột cho trật khớp cổ tay thường kéo dài từ hai đến bốn tuần tùy theo mức độ tổn thương dây chằng đi kèm. Người bệnh cần tái khám định kỳ theo lịch hẹn của bác sĩ chấn thương chỉnh hình để được chỉ định thời điểm tháo nẹp an toàn.
Có nên chườm nóng lên cổ tay ngay sau khi bị trật khớp không?
Tuyệt đối không chườm nóng trong giai đoạn chấn thương cấp tính. Nhiệt độ cao làm giãn mao mạch, thúc đẩy lượng máu dồn về vùng tổn thương, khiến khớp sưng nề to hơn và đau nhức dữ dội hơn. Thay vào đó, người bệnh chỉ nên chườm lạnh gián tiếp để giảm phù nề mô mềm.
Làm thế nào để phân biệt bong gân cổ tay và trật khớp cổ tay?
Bong gân cổ tay chỉ làm giãn hoặc rách dây chằng mà các đầu xương vẫn nằm trong ổ khớp, hình dạng khớp vẫn tương đối nguyên vẹn. Trong khi đó, trật khớp cổ tay làm xương lệch khỏi vị trí hoàn toàn, gây biến dạng cơ học rõ rệt và làm mất khả năng cử động bàn tay.
Khi nào người bị trật khớp cổ tay cần mổ thay vì nắn chỉnh kín?
Phẫu thuật được chỉ định khi trật khớp có kèm theo gãy xương phức tạp, rách dây chằng diện rộng, có mảnh sụn kẹt trong khớp cản trở nắn kín, hoặc khi xương trật gây chèn ép nghiêm trọng lên dây thần kinh giữa và mạch máu không đáp ứng với nắn chỉnh thông thường.
