Trật khớp ngón tay để lâu có sao không và cách điều trị

Trật khớp ngón tay là gì?

Trật khớp ngón tay là tình trạng di lệch hoàn toàn hoặc một phần giữa các đầu xương tại khớp liên đốt ngón tay hoặc khớp bàn ngón tay. Chấn thương này thường phát sinh khi ngón tay bị bẻ cong quá mức ra sau, bị va đập trực diện bởi lực mạnh như khi bắt bóng trong các môn thể thao bóng rổ, bóng chuyền, hoặc do ngã chống tay xuống mặt đất cứng. Khớp liên đốt gần là vị trí dễ gặp tổn thương trật khớp nhất trên bàn tay do cấu trúc giải phẫu chịu lực lớn trong nhiều hoạt động.

Khi bị trật khớp, hệ thống dây chằng bên, bao khớp và tấm sụn sợi lòng bàn tay có thể bị kéo căng quá mức hoặc rách kèm theo. Người bệnh thường cảm thấy đau nhói dữ dội, ngón tay biến dạng rõ rệt nhìn thấy bằng mắt thường, sưng nề nhanh chóng và gần như không thể tự gập hay duỗi ngón tay. Việc chẩn đoán sớm và xử trí đúng cách trong giai đoạn cấp tính đóng vai trò quyết định giúp bảo vệ cấu trúc giải phẫu và khả năng vận động lâu dài của bàn tay.

Hậu quả khi trật khớp ngón tay để lâu không được điều trị

Khi ngón tay bị trật khớp mà không được can thiệp y tế sớm, các tổn thương tại bao khớp, gân và hệ thống dây chằng xung quanh bắt đầu liền lại trong tư thế lệch trục. Quá trình xơ hóa diễn ra nhanh chóng khiến khớp ngón tay dần bị cứng, giảm biên độ vận động và mất đi sự linh hoạt tự nhiên. Nếu kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng, người bệnh có thể đối mặt với tình trạng biến dạng ngón tay vĩnh viễn, suy giảm lực cầm nắm và khó khăn khi thực hiện các thao tác thường ngày như viết chữ, gõ bàn phím hoặc cầm đồ vật.

Bên cạnh nguy cơ cứng khớp, tình trạng trật khớp ngón tay bỏ quên còn dễ dẫn đến thoái hóa khớp thứ phát sớm do sụn khớp bị tỳ đè sai lệch kéo dài. Vùng khớp bị tổn thương liên tục phát sinh phản ứng viêm mạn tính, gây đau nhức âm ỉ mỗi khi thời tiết thay đổi hoặc khi vận động gắng sức. Trong một số trường hợp, chấn thương trật khớp kín ban đầu có thể chèn ép các bó mạch máu và dây thần kinh nuôi dưỡng đầu ngón tay, gây tê bì, giảm cảm giác hoặc làm yếu cơ kéo dài nếu không được giải phóng kịp thời.

Các bước sơ cứu ban đầu đúng cách khi bị trật khớp ngón tay

Ngay sau khi gặp chấn thương khiến ngón tay biến dạng hoặc sưng đau dữ dội, việc xử trí sơ cứu ban đầu đúng cách có ý nghĩa then chốt nhằm hạn chế tổn thương thứ phát. Người bệnh cần dừng ngay mọi vận động của bàn tay bị đau, tháo bỏ nhẫn hoặc vòng đeo tay ở ngón bị thương trước khi tình trạng phù nề tiến triển nặng. Tuyệt đối không tự ý dùng lực kéo giật, bẻ ngón tay hoặc xoa bóp bằng dầu nóng, rượu thuốc vì dễ làm rách bao khớp và xuất huyết mô mềm nhiều hơn.

Biện pháp sơ cứu an toàn nhất là bất động tạm thời ngón tay bị tổn thương bằng cách dùng nẹp chuyên dụng hoặc buộc cố định nhẹ nhàng ngón đau vào ngón lành bên cạnh bằng băng vải sạch. Đồng thời, có thể chườm lạnh ngón tay gián tiếp qua một lớp khăn mỏng trong khoảng mười lăm phút để giảm đau và co mạch, hạn chế sưng nề. Sau các bước sơ cứu cơ bản, người bệnh cần nhanh chóng đến cơ sở y tế có chuyên khoa chấn thương chỉnh hình để được bác sĩ đánh giá chính xác tổn thương.

Phương pháp nắn chỉnh kín và bất động khớp ngón tay

Tại bệnh viện, sau khi thực hiện thăm khám lâm sàng và chụp X-quang nhằm loại trừ gãy xương ngón tay, phương pháp điều trị bảo tồn được ưu tiên hàng đầu là nắn chỉnh kín. Bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình có thể tiến hành gây tê tại chỗ để giảm bớt cảm giác đau đớn cho người bệnh, sau đó áp dụng lực kéo dọc trục nhẹ nhàng, chuẩn xác để đưa các diện khớp về lại vị trí giải phẫu tự nhiên. Quá trình này đòi hỏi kỹ thuật chuẩn mực nhằm tránh kẹt gân hoặc làm tổn thương thêm đĩa sụn và dây chằng quanh khớp.

Sau khi diện khớp đã trở về vị trí sinh lý, ngón tay sẽ được cố định bằng nẹp nhôm hoặc kỹ thuật cố định ngón nhằm bảo vệ dây chằng đang tổn thương có thời gian hồi phục. Thời gian nẹp bất động thường kéo dài từ một đến ba tuần tùy theo mức độ lỏng lẻo của khớp. Trong suốt giai đoạn này, người bệnh cần giữ nẹp khô ráo, theo dõi màu sắc da và cảm giác ở đầu ngón tay để phát hiện sớm các dấu hiệu chèn ép mạch máu hoặc thần kinh. Bác sĩ có thể chỉ định thêm các thuốc giảm đau, chống phù nề đường uống phù hợp để hỗ trợ cải thiện triệu chứng.

Trường hợp nào cần can thiệp phẫu thuật trật khớp ngón tay

Can thiệp phẫu thuật được chỉ định trong những trường hợp trật khớp ngón tay phức tạp mà phương pháp nắn kín không mang lại kết quả, chẳng hạn như trật khớp ngón tay kẹt mô mềm, rách rách đứt hoàn toàn dây chằng bên hoặc có kèm theo gãy xương nội khớp di lệch. Ngoài ra, những ca trật khớp ngón tay để lâu ngày xuất hiện tình trạng dính khớp xơ hóa hoặc mất vững khớp nghiêm trọng cũng thường cần đến sự can thiệp của phẫu thuật chỉnh hình để tái tạo giải phẫu và khôi phục chức năng ngón.

Trong quá trình phẫu thuật, bác sĩ sẽ mở khớp để giải phóng các cấu trúc gân cơ bị kẹt, nắn lại diện khớp, khâu phục hồi dây chằng hoặc cố định mảnh xương gãy bằng kim Kirschner chuyên dụng nếu có tổn thương xương kèm theo. Sau mổ, ngón tay tiếp tục được cố định trong một khoảng thời gian nhất định để vết thương và các tổ chức gân dây chằng liền sẹo vững chắc. Người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt lịch tái khám định kỳ để kiểm tra mức độ lành thương cũng như thời điểm tháo dụng cụ cố định an toàn.

Phục hồi chức năng và tập vận động ngón tay sau điều trị

Sau giai đoạn bất động ngón tay, khớp thường có hiện tượng co cứng nhẹ và các cơ bàn tay có thể bị suy giảm lực do ít vận động. Tập phục hồi chức năng là mắt xích không thể thiếu giúp người bệnh lấy lại toàn bộ biên độ vận động linh hoạt của ngón tay. Các bài tập thường được bắt đầu từ việc gập duỗi thụ động nhẹ nhàng, sau đó chuyển sang bài tập chủ động như nắm mở bàn tay, chạm từng đầu ngón tay vào ngón cái và tập cầm nắm các vật mềm có độ đàn hồi.

Việc tập luyện cần được tiến hành từ từ, đều đặn theo sự hướng dẫn của bác sĩ hoặc kỹ thuật viên vật lý trị liệu, tránh tập quá mạnh gây tổn thương tái phát dây chằng chưa hồi phục hoàn toàn. Bên cạnh bài tập vận động, các biện pháp nhiệt trị liệu như ngâm nước ấm trước khi tập hoặc xoa bóp mô mềm nhẹ nhàng cũng hỗ trợ tăng tuần hoàn máu và làm mềm bao khớp. Kiên trì thực hiện phục hồi chức năng đúng cách sẽ giúp người bệnh sớm quay trở lại với công việc và sinh hoạt bình thường mà không để lại di chứng cứng khớp.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ quát và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Khi nghi ngờ bị trật khớp ngón tay, người bệnh không tự ý nắn bẻ ngón tay tại nhà, không bôi đắp các loại lá thuốc không rõ nguồn gốc và cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám, chụp chiếu và xử trí đúng kỹ thuật.

Tóm tắt

Trật khớp ngón tay là chấn thương phổ biến nhưng tuyệt đối không nên xem nhẹ. Thăm khám sớm tại các cơ sở y tế chuyên khoa cơ xương khớp giúp nắn chỉnh đúng kỹ thuật, hạn chế biến chứng dính khớp hoặc mất chức năng cầm nắm. Việc kiên trì phục hồi chức năng dưới hướng dẫn chuyên môn sẽ giúp ngón tay sớm lấy lại độ linh hoạt tối ưu.