Trật khớp cổ chân nên làm gì để sơ cứu và xử trí

Trật khớp cổ chân nên làm gì?

Trật khớp cổ chân xảy ra khi lực tác động mạnh làm xé rách hoặc giãn quá mức các dây chằng giữ ổn định khớp, khiến xương sên lệch khỏi hốc khớp tạo bởi xương chày và xương mác. Tình trạng này khác với bong gân cổ chân thông thường – vốn chỉ tổn thương dây chằng mà không làm dịch chuyển các đầu xương. Trật khớp cổ chân đòi hỏi phải được đánh giá y khoa nhanh chóng để nắn chỉnh khớp về đúng vị trí sinh lý và kiểm tra tổn thương đi kèm như gãy xương hay đứt dây chằng. Nếu không được sơ cứu và điều trị đúng kỹ thuật, trật khớp có thể dẫn đến biến chứng lỏng khớp mãn tính, thoái hóa khớp sớm hoặc biến dạng cổ chân kéo dài. Do đó, hiểu rõ bản chất của tổn thương sẽ giúp người bệnh xử trí bình tĩnh, an toàn và hiệu quả hơn.

Xử trí sơ cứu ban đầu theo nguyên tắc RICE khi bị trật khớp cổ chân

Khi xảy ra sự cố trật khớp cổ chân, người bệnh hoặc người trợ giúp cần thực hiện ngay các bước sơ cứu ban đầu theo nguyên tắc RICE để kiểm soát triệu chứng đau sưng và bảo vệ vùng tổn thương.

Bước đầu tiên là nghỉ ngơi (Rest), người bệnh phải dừng ngay mọi hoạt động vận động, tuyệt đối không cố gắng bước đi hay dồn trọng lượng lên chân tổn thương. Sau đó, tiến hành chườm lạnh (Ice) bằng túi đá chườm bọc qua khăn mỏng lên vùng cổ chân trong 15-20 phút mỗi lần để làm co mạch máu, giảm bớt phản ứng sưng nếp và xoa dịu cơn đau cấp tính.

Tiếp theo, sử dụng băng cuộn co giãn để băng nẹp nhẹ nhàng (Compression) từ gốc ngón chân lên qua cổ chân nhằm hỗ trợ cố định khớp, tránh dùng lực băng quá chặt gây cản trở lưu thông máu. Cuối cùng, kê cao chân (Elevation) bằng gối mềm sao cho cổ chân cao hơn mức tim của người bệnh khi nằm nhằm hỗ trợ máu tĩnh mạch trở về tim thuận lợi, từ đó giảm tích tụ dịch sưng tại chỗ.

Những hành động cần tuyệt đối tránh khi nghi ngờ trật khớp cổ chân

Việc xử trí sai cách trong những phút đầu sau chấn thương cổ chân có thể để lại những hậu quả nghiêm trọng kéo dài. Sai lầm phổ biến nhất là tự ý nắn chỉnh, giật hoặc bẻ lại khớp cổ chân khi không có chuyên môn y khoa. Hành động này dễ làm rách thêm dây chằng, đứt mạch máu, tổn thương thần kinh hoặc biến một chấn thương kín thành gãy xương phức tạp.

Bên cạnh đó, người bệnh không được chườm nóng, xoa bóp bằng dầu nóng, rượu thuốc hay cao dán có tính nhiệt lên vùng tổn thương. Nhiệt độ cao sẽ làm giãn mạch máu tại chỗ, tăng lượng máu dồn về vùng cổ chân khiến hiện tượng sưng nếp, tụ máu bầm và viêm diễn tiến nặng nề hơn. Người bệnh cũng không nên châm cứu, đắp các loại lá cây dân gian chưa qua kiểm chứng lên vùng da bị tổn thương vì nguy cơ nhiễm trùng mô mềm rất cao. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc giảm đau, chống viêm mà không có chỉ dẫn chuyên môn từ bác sĩ.

Các phương pháp điều trị trật khớp cổ chân tại cơ sở y tế

Sau khi được sơ cứu ban đầu, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế có chuyên khoa chấn thương chỉnh hình để được bác sĩ khám lâm sàng và thực hiện chẩn đoán hình ảnh như chụp X-quang hoặc chụp cộng hưởng từ MRI. Việc này giúp xác định chính xác mức độ lệch khớp và phát hiện các tổn thương kèm theo như gãy xương, đứt dây chằng hay tổn thương sụn khớp.

Tùy thuộc vào tình trạng cụ thể, bác sĩ sẽ lựa chọn phương án điều trị phù hợp. Trong phần lớn các trường hợp trật khớp kín, bác sĩ sẽ tiến hành nắn chỉnh khớp kín dưới tác dụng của thuốc giảm đau hoặc gây tê, đưa các đầu xương trở lại hốc khớp sinh lý. Sau khi nắn chỉnh thành công, cổ chân sẽ được cố định bằng nẹp hoặc bó bột trong một khoảng thời gian nhất định để dây chằng và bao khớp có điều kiện lành lại. Trong những trường hợp trật khớp hở, trật khớp kèm gãy xương phức tạp hoặc đứt dây chằng hoàn toàn, phương pháp phẫu thuật sẽ được chỉ định để phục hồi cấu trúc giải phẫu của khớp.

Chăm sóc và tập phục hồi chức năng cổ chân sau chấn thương

Quá trình phục hồi sau trật khớp cổ chân đòi hỏi sự kiên trì và tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa hoặc chuyên gia vật lý trị liệu. Trong giai đoạn bất động khớp, người bệnh cần giữ nẹp hoặc bột khô ráo, nâng cao chân khi nghỉ ngơi và tập cử động nhẹ nhàng các ngón chân để tăng cường tuần hoàn máu.

Khi được tháo bột hoặc gỡ nẹp cố định, người bệnh sẽ bắt đầu bài tập phục hồi chức năng từ mức độ nhẹ đến nặng. Các bài tập ban đầu tập trung vào việc lấy lại tầm vận động của cổ chân, sau đó nâng dần lên các bài tập tăng cường sức mạnh cơ bắp quanh khớp và tập thăng bằng. Việc tập luyện đúng phương pháp giúp tái tạo độ dẻo dai của dây chằng, khôi phục khả năng vững chắc của khớp cổ chân và hạn chế nguy cơ bị trật khớp tái phát trong tương lai. Người bệnh chỉ nên quay trở lại các hoạt động thể thao cường độ cao khi cổ chân đã hồi phục hoàn toàn và được sự đồng ý của bác sĩ.

Lưu ý an toàn

Những thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức chung, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Trật khớp cổ chân là chấn thương cấp tính cần được xử trí y tế đúng kỹ thuật. Người bệnh tuyệt đối không tự ý nắn chỉnh khớp, tự mua thuốc điều trị hoặc áp dụng các mẹo dân gian chưa được kiểm chứng. Khi xảy ra chấn thương kèm theo các dấu hiệu như cổ chân biến dạng rõ rệt, đau dữ dội không giảm, mất cảm giác ở các ngón chân hoặc da vùng chấn thương bầm tím sẫm, biến đổi màu sắc, cần lập tức đưa người bệnh đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Trật khớp cổ chân là chấn thương cơ xương khớp nghiêm trọng cần được nhận biết và sơ cứu đúng cách ngay từ ban đầu. Việc ngưng vận động, áp dụng nguyên tắc RICE và nhanh chóng đến cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa chẩn đoán, nắn chỉnh khớp là chìa khóa giúp bảo vệ cổ chân an toàn. Tuân thủ lộ trình điều trị và kiên trì tập phục hồi chức năng sẽ giúp người bệnh sớm khôi phục vận động và ngăn ngừa các biến chứng khớp kéo dài.