Trào ngược dạ dày thực quản gây ra những biến chứng gì?

Biến chứng trào ngược dạ dày thực quản là gì?

Bệnh trào ngược dạ dày thực quản xảy ra khi cơ thắt thực quản dưới bị suy yếu chức năng hoặc giãn mở bất thường, làm mất đi hàng rào ngăn cách sinh lý tự nhiên giữa dạ dày và thực quản. Dịch vị mang tính axit cao cùng enzyme pepsin và dịch mật sẽ liên tục dội ngược lên trên, gây tổn thương cấu trúc mô niêm mạc vốn không có màng nhầy bảo vệ chống axit như dạ dày.

Ở giai đoạn đầu, bệnh biểu hiện qua các đợt ợ chua, nóng rát xương ức, đầy bụng khó tiêu hoặc buồn nôn thoáng qua sau khi ăn. Nếu người bệnh bỏ qua việc điều trị, tiếp tục duy trì chế độ sinh hoạt nhiều dầu mỡ, đồ uống có cồn hoặc căng thẳng kéo dài, quá trình viêm nhiễm sẽ tiến triển âm thầm thành các tổn thương mạn tính không thể tự phục hồi. Biến chứng của trào ngược dạ dày thực quản không chỉ giới hạn tại ống tiêu hóa mà còn lan rộng sang hệ hô hấp và cấu trúc vùng hầu họng.

Viêm trợt loét và xuất huyết niêm mạc thực quản

Dịch vị dạ dày chứa axit clohydric và các enzyme tiêu hóa có tính bào mòn rất cao đối với lớp biểu mô lát tầng của thực quản. Khi dòng dịch này liên tục trào ngược lên phía trên, niêm mạc thực quản sẽ bị kích ứng, phù nề, xung huyết và dần hình thành các ổ trợt loét nông hoặc sâu. Bệnh nhân thường cảm thấy nóng rát vùng sau xương ức, đau tức ngực khi nuốt và tăng cảm giác cồn cào sau các bữa ăn no hoặc khi nằm xuống.

Nếu tình trạng viêm loét thực quản không được kiểm soát y khoa đúng cách, các vết loét có thể ăn sâu vào mạch máu bên dưới niêm mạc, dẫn đến biến chứng xuất huyết tiêu hóa trên. Dấu hiệu cảnh báo bao gồm nôn ra dịch có lẫn máu tươi, chất nôn màu bã cà phê hoặc đi ngoài phân đen có mùi tanh nồng đặc trưng. Đây là tổn thương thực thể cấp tính đòi hỏi người bệnh phải được can thiệp y tế khẩn trương nhằm cầm máu và ngăn ngừa nguy cơ mất máu kéo dài.

Chít hẹp lòng thực quản do mô xơ sẹo co kéo

Khi các đợt viêm loét thực quản lặp đi lặp lại nhiều lần, cơ thể sẽ phản ứng bằng cơ chế tự sửa chữa vết thương thông qua việc tăng sinh các mô xơ sẹo dưới niêm mạc. Theo thời gian, tổ chức mô xơ này co kéo làm lòng thực quản bị thu hẹp dần, cản trở sự lưu thông tự nhiên của thức ăn từ miệng xuống dạ dày.

Triệu chứng điển hình của tình trạng hẹp thực quản là chứng nuốt nghẹn tăng dần theo thời gian. Ban đầu, người bệnh chỉ gặp khó khăn khi nuốt các loại thức ăn đặc như thịt, cơm khô hoặc bánh mì. Về sau, cảm giác nghẹn xuất hiện ngay cả với thức ăn mềm, cháo, súp và thậm chí là nuốt nước lọc. Sự tắc nghẽn này khiến thức ăn dễ bị ứ đọng phía trên đoạn hẹp, gây cảm giác ức nghẹn khó thở và làm gia tăng nguy cơ suy dinh dưỡng, sụt cân ngoài ý muốn do người bệnh sợ ăn uống. Bác sĩ nội soi tiêu hóa thường phải thực hiện thủ thuật nong thực quản hoặc đặt ống thông để khôi phục lưu thông cho đường tiêu hóa.

Tổn thương tiền ung thư thực quản Barrett

Thực quản Barrett là một trong những biến chứng mạn tính nghiêm trọng nhất của bệnh trào ngược dạ dày thực quản. Dưới tác động kéo dài của môi trường axit khắc nghiệt, các tế bào biểu mô vảy bình thường lót trong lòng đoạn dưới thực quản dần bị thay thế bởi các tế bào biểu mô trụ có hình thái tương tự như niêm mạc ruột non. Quá trình biến đổi này được y học gọi là hiện tượng dị sản biểu mô.

Điều đáng lưu ý là thực quản Barrett thường không gây ra bất kỳ triệu chứng đặc hiệu nào khác biệt so với các cơn trào ngược thông thường, khiến người bệnh dễ chủ quan bỏ qua. Tuy nhiên, sự xuất hiện của tế bào dị sản làm tăng đáng kể nguy cơ tiến triển thành nghịch sản và chuyển dạng thành ung thư biểu mô tuyến thực quản. Bệnh nhân có nguy cơ cao hoặc đã được chẩn đoán thực quản Barrett qua nội soi cần được bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa lấy mẫu sinh thiết và lập kế hoạch theo dõi nội soi định kỳ nhằm phát hiện sớm các biến đổi tế bào bất thường.

Biến chứng đường hô hấp tai mũi họng và răng miệng

Axit dạ dày và men pepsin không chỉ dừng lại ở thực quản mà còn có thể trào ngược vượt qua cơ thắt thực quản trên, tiếp cận trực tiếp thanh quản, hầu họng và khí phế quản. Môi trường axit gây kích ứng niêm mạc thanh quản mỏng manh, dẫn đến khàn tiếng mạn tính, viêm thanh quản dai dẳng và cảm giác vướng víu nghẹn ứ ở cổ họng giống như có dị vật.

Bên cạnh đó, các đợt trào ngược ban đêm có thể khiến một lượng vi dịch axit tràn vào đường dẫn khí, gây ra các phản xạ co thắt phế quản cấp tính. Hiện tượng này làm khởi phát hoặc làm trầm trọng thêm các cơn hen phế quản khó kiểm soát, gây ho khan dai dẳng kéo dài và làm tăng nguy cơ viêm phế quản co thắt. Ở những trường hợp nặng hoặc người cao tuổi có phản xạ nuốt suy giảm, dịch trào ngược xâm nhập sâu vào nhu mô phổi còn có thể gây nên viêm phổi hít, một bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp dưới rất nguy hiểm. Axit tràn vào khoang miệng cũng làm mòn men răng, tăng sâu răng và tổn thương mô nướu.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục thường thức, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp. Người bệnh không được tự ý mua thuốc ức chế axit, kháng sinh hay tự ý ngưng thuốc khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Khi xuất hiện các dấu hiệu báo động như nuốt nghẹn tăng dần, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc sụt cân nhanh chóng, cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa tiêu hóa để được nội soi và can thiệp kịp thời.

Tóm tắt

Trào ngược dạ dày thực quản kéo dài không đơn thuần là tình trạng ợ chua khó chịu mà tiềm ẩn nhiều tổn thương thực thể nguy hiểm. Việc theo dõi sát các biểu hiện đường tiêu hóa, thăm khám chuyên khoa tiêu hóa kịp thời và tuân thủ phác đồ hướng dẫn của bác sĩ là chìa khóa bảo vệ niêm mạc thực quản lâu dài.