Trào ngược dạ dày ở trẻ sơ sinh và cách chăm sóc

Trào ngược dạ dày ở trẻ sơ sinh là gì?

Về mặt giải phẫu, dạ dày của trẻ sơ sinh có dung tích khá nhỏ, nằm ngang hơn so với người lớn và cơ thắt thực quản dưới chưa khép kín hoàn toàn. Cơ thắt này đóng vai trò như một chiếc van một chiều ngăn không cho thức ăn đi ngược trở lại, nhưng ở trẻ nhỏ, van này thường giãn mở tự phát, tạo điều kiện cho sữa dâng ngược lên. Bên cạnh đó, chế độ dinh dưỡng của trẻ sơ sinh hoàn toàn là dạng lỏng, kết hợp với tư thế nằm nhiều trong ngày khiến dịch vị dễ dàng đẩy lên cổ họng. Hiện tượng này thường khởi phát từ khoảng tuần thứ hai hoặc thứ ba sau sinh, đạt đỉnh điểm vào giai đoạn hai đến bốn tháng tuổi và có xu hướng tự cải thiện rõ rệt sau sáu tháng đến một tuổi khi hệ tiêu hóa dần trưởng thành.

Nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh dễ bị trào ngược sữa

Nguyên nhân chính dẫn đến trào ngược ở trẻ sơ sinh bắt nguồn từ đặc điểm phát triển tự nhiên của hệ tiêu hóa. Cơ thắt thực quản dưới của bé còn yếu và thường xuyên giãn mở không đúng thời điểm, khiến lượng sữa vừa bú dễ trào ngược trở lại. Thêm vào đó, dạ dày trẻ sơ sinh nằm ngang và thể tích chứa còn hạn chế, nên nếu trẻ bú quá no hoặc nuốt nhiều không khí trong quá trình bú bình hoặc bú mẹ không đúng khớp ngậm, áp lực trong dạ dày sẽ gia tăng đột ngột.

Ngoài ra, tư thế cho bú sai cách hoặc đặt trẻ nằm phẳng ngay sau khi vừa kết thúc cữ bú cũng là yếu tố thúc đẩy sữa trớ lên. Một số ít trường hợp có thể liên quan đến tình trạng dị ứng đạm sữa bò hoặc bất dung nạp đường trong sữa mẹ hoặc sữa công thức, gây kích ứng niêm mạc ruột và làm tăng tần suất nôn trớ.

Dấu hiệu giúp phân biệt trào ngược sinh lý và trào ngược bệnh lý

Dấu hiệu điển hình của trào ngược dạ dày sinh lý là trẻ thường trớ ra một lượng nhỏ sữa tươi hoặc sữa vón cục ngay sau bữa ăn hoặc khi ợ hơi. Dù hay trớ sữa, bé vẫn hoàn toàn vui vẻ, bú tốt, ngủ yên giấc và đạt mốc tăng trưởng cân nặng chiều cao theo đúng chuẩn lứa tuổi. Hiện tượng này thường không gây đau rát hay tổn thương thực quản.

Ngược lại, nếu trào ngược chuyển sang dạng bệnh lý, trẻ thường có biểu hiện quấy khóc dữ dội trong hoặc ngay sau khi bú, uốn cong lưng để cố gắng giảm bớt cảm giác nóng rát khó chịu ở ngực. Trẻ có thể từ chối bú, ngậm ti nhưng nhả ra liên tục, ho hắng mạn tính, khò khè tái diễn do dịch vị trào vào đường thở, hoặc chậm tăng cân, sút cân. Khi xuất hiện các dấu hiệu này, niêm mạc thực quản của trẻ có thể đã bị viêm do tiếp xúc thường xuyên với acid dạ dày.

Hướng dẫn chăm sóc và tư thế bú giúp giảm trớ sữa

Để giảm bớt tình trạng trớ sữa, cha mẹ nên chia nhỏ các cữ bú trong ngày thay vì cho trẻ bú quá nhiều sữa trong một lần. Việc chia nhỏ cữ bú giúp dạ dày không bị quá tải và tiêu hóa dễ dàng hơn. Trong lúc cho bú, cần đảm bảo đầu và thân trên của trẻ luôn được giữ cao hơn phần thân dưới một góc khoảng ba mươi độ, đồng thời giữ bình sữa nghiêng vừa phải để núm vú luôn ngập sữa, hạn chế tối đa việc trẻ nuốt phải bọt khí.

Sau khi trẻ bú xong, mẹ không nên đặt bé nằm ngay mà hãy bế dựng người, áp ngực bé vào ngực mẹ và vỗ ợ hơi nhẹ nhàng ở lưng trong khoảng mười lăm đến hai mươi phút. Động tác này giúp tống lượng khí ứ đọng trong dạ dày ra ngoài một cách êm ái. Bên cạnh đó, phụ huynh tránh quấn tã hoặc mặc quần áo quá chật quanh vùng bụng vì áp lực ép lên ổ bụng có thể đẩy ngược dịch dạ dày lên.

Những dấu hiệu bất thường cần đưa trẻ đi khám bác sĩ

Dù trào ngược phần lớn là lành tính, cha mẹ cần hết sức cảnh giác với những biểu hiện bất thường để kịp thời đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa nhi. Cần cho trẻ thăm khám ngay nếu trẻ nôn vọt liên tục với lượng lớn, dịch nôn có màu xanh lá cây của dịch mật hoặc có lẫn vệt máu tươi, nâu đen.

Bên cạnh đó, các dấu hiệu như trẻ sút cân hoặc không tăng cân liên tục trong nhiều tuần, khóc thét không thể dỗ dành sau mỗi cữ bú, hay có cơn khó thở, thở rít, tím tái quanh môi cũng là những tình trạng báo động. Bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa nhi sẽ tiến hành đánh giá thể trạng, thăm khám cẩn thận để loại trừ các bệnh lý ngoại khoa như hẹp phì đại môn vị hoặc các rối loạn tiêu hóa khác, từ đó đưa ra kế hoạch can thiệp y khoa phù hợp.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất chia sẻ kiến thức phổ thông và không thay thế cho chỉ định khám chữa bệnh của bác sĩ chuyên khoa nhi. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua và cho trẻ uống các loại thuốc chống trào ngược, men tiêu hóa, thuốc giảm tiết acid hay các bài thuốc dân gian truyền miệng khi chưa có hướng dẫn y tế. Không sử dụng gối chống trào ngược hoặc kê cao nôi cũi một cách tùy tiện mà không có sự giám sát, vì các thiết bị này tiềm ẩn nguy cơ gây ngạt thở hoặc hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh.

Tóm tắt

Trào ngược dạ dày ở trẻ sơ sinh đa phần là hiện tượng sinh lý tạm thời và sẽ dần biến mất khi hệ tiêu hóa của trẻ hoàn thiện. Bằng việc điều chỉnh tư thế bú, vỗ ợ hơi đều đặn và chăm sóc nhẹ nhàng, cha mẹ có thể giúp bé cảm thấy thoải mái hơn mỗi ngày. Hãy luôn theo dõi sát sao sự phát triển của trẻ và trao đổi với bác sĩ khi nhận thấy bất kỳ biểu hiện khác thường nào.