Trào ngược dạ dày gây ho ở trẻ em: Nguyên nhân và cách chăm sóc đúng cách

Trào ngược dạ dày gây ho ở trẻ em là gì?

Trào ngược dạ dày thực quản ở trẻ em xảy ra khi cơ thắt thực quản dưới hoạt động chưa hoàn chỉnh hoặc bị suy giãn bất thường, khiến thức ăn và acid dịch vị trào ngược lên phía trên. Không chỉ gây nôn trớ hay cảm giác khó chịu tại đường tiêu hóa, hiện tượng này còn là một trong những nguyên nhân phổ biến dẫn đến các cơn ho mãn tính ở trẻ nhỏ.

Khi acid chạm vào niêm mạc thanh quản mỏng manh, phản xạ bảo vệ đường hô hấp sẽ kích hoạt cơn ho nhằm ngăn chặn dịch tràn sâu vào phổi. Tình trạng này có thể gặp ở trẻ nhũ nhi dưới dạng trào ngược sinh lý, hoặc tiến triển thành bệnh lý trào ngược ở trẻ lớn hơn. Việc nhận diện đúng bản chất vấn đề giúp phụ huynh tránh lạm dụng các thuốc ức chế ho, đồng thời phối hợp cùng bác sĩ chuyên khoa xây dựng kế hoạch chăm sóc thể chất thích hợp cho từng lứa tuổi.

Cơ chế khiến trào ngược dạ dày kích thích phản xạ ho ở trẻ nhỏ

Khi dịch vị dạ dày mang tính acid cùng men tiêu hóa trào ngược lên thực quản, luồng dịch này có thể chạm tới vùng hầu họng và thanh quản. Niêm mạc đường thở của trẻ nhỏ vốn rất mỏng manh, do đó chỉ cần một lượng dịch nhỏ tiếp xúc cũng đủ gây viêm sưng nhẹ, ngứa rát và kích hoạt phản xạ ho tự nhiên của cơ thể. Phản xạ này đóng vai trò tống đẩy dị vật bảo vệ đường hô hấp nhưng lại tạo thành những cơn ho kéo dài dai dẳng nếu tình trạng trào ngược không được kiểm soát.

Bên cạnh tác động kích ứng trực tiếp, hiện tượng trào ngược còn tác động gián tiếp thông qua hệ thần kinh. Sự kích thích của acid dịch vị lên đầu mút dây thần kinh phế vị tại đoạn dưới thực quản có thể truyền tín hiệu lên não, kích hoạt phản xạ co thắt phế quản và gây ho khan dù dịch dạ dày chưa tràn hẳn vào thanh quản. Ở một số trẻ nhỏ, vi dịch trào ngược bị hít sặc vào phế quản còn có thể làm tăng nguy cơ viêm phổi tái phát hoặc kích phát cơn khò khè giống hen suyễn.

Dấu hiệu nhận biết cơn ho do trào ngược dạ dày thực quản

Cơn ho do trào ngược dạ dày thực quản ở trẻ thường có những đặc điểm nhận diện rất đặc trưng. Trẻ thường ho nhiều hơn vào ban đêm khi nằm ngủ hoặc xuất hiện cơn ho ngay sau các bữa ăn no. Khác với những đợt viêm đường hô hấp cấp tính do virus hay vi khuẩn, cơn ho do trào ngược thường kéo dài nhiều tuần mà trẻ không có biểu hiện sốt, không chảy nước mũi trong hay nghẹt mũi rầm rộ lúc khởi phát.

Đi kèm với triệu chứng ho dai dẳng, trẻ có thể xuất hiện các dấu hiệu tiêu hóa như ợ hơi, nấc cụt thường xuyên, trớ sữa ở trẻ nhũ nhi, hoặc than phiền cảm giác nóng rát ngực, chua miệng, buồn nôn ở trẻ lớn. Một số bé có biểu hiện thở khò khè tái diễn, giọng nói khàn nhẹ vào buổi sáng sau khi thức dậy hoặc hay nuốt khan liên tục để đẩy dịch chua trào lên cổ họng. Những biểu hiện phối hợp này là cơ sở quan trọng giúp bác sĩ định hướng nguyên nhân gây ho.

Biện pháp chăm sóc sinh hoạt giúp giảm cơn ho do trào ngược

Việc thay đổi chế độ dinh dưỡng và thói quen sinh hoạt đóng vai trò nền tảng trong việc hỗ trợ kiểm soát trào ngược dạ dày ở trẻ. Phụ huynh nên chia nhỏ khẩu phần ăn hàng ngày thành nhiều bữa để tránh làm dạ dày quá căng tức sau bữa chính. Sau khi trẻ bú hoặc ăn, cần giữ trẻ ở tư thế thẳng đứng khoảng hai mươi đến ba mươi phút, vỗ ợ hơi cẩn thận cho trẻ sơ sinh và tuyệt đối không để trẻ nằm ngay lập tức hoặc vận động mạnh sau ăn.

Bữa ăn cuối cùng trong ngày nên cách giờ đi ngủ của trẻ tối thiểu từ hai đến ba tiếng để dạ dày có đủ thời gian làm rỗng một phần thức ăn. Hạn chế tối đa các loại đồ ăn chứa nhiều dầu mỡ khó tiêu, nước giải khát có ga, đồ ăn ngọt đậm và trái cây có tính acid cao vào buổi tối. Đồng thời, cha mẹ cần cho trẻ mặc quần áo rộng rãi, thoáng mát, tránh quấn tã quá chật hoặc thắt lưng nẹp sát vùng bụng vì sẽ làm tăng áp lực ổ bụng đẩy dịch vị lên thực quản.

Thời điểm phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế thăm khám

Dù phần lớn các trường hợp trào ngược ở trẻ nhỏ có thể kiểm soát tốt qua chăm sóc, phụ huynh vẫn cần theo dõi sát sao để phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm. Nếu trẻ ho kéo dài trên hai tuần không thuyên giảm, ho kèm theo sốt cao, thở rít, khó thở hoặc cơn ho làm trẻ tím tái quanh môi thì cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức.

Ngoài ra, tình trạng trào ngược khiến trẻ chậm tăng cân, sút cân, nôn trớ ra dịch có màu xanh rêu hoặc vệt máu cũng là tín hiệu bất thường cần được bác sĩ chuyên khoa nhi thăm khám. Việc tự ý cho trẻ uống các loại thuốc chống trào ngược, thuốc ức chế acid hay kháng sinh tại nhà mà không có chỉ định từ bác sĩ có thể dẫn đến nhiều tác dụng phụ không mong muốn và làm chậm trễ quá trình điều trị đúng căn nguyên.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị y tế trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc ức chế tiết acid dạ dày, thuốc điều hòa nhu động ruột hoặc thuốc kháng sinh để điều trị cho trẻ tại nhà. Khi trẻ xuất hiện triệu chứng ho kéo dài hoặc khó chịu ở đường tiêu hóa, việc đưa trẻ đi khám tại cơ sở y tế chuyên khoa nhi là biện pháp an toàn và cần thiết nhất.

Tóm tắt

Ho do trào ngược dạ dày thực quản ở trẻ em là tình trạng khá phổ biến nhưng dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý đường hô hấp thông thường. Khi trẻ có biểu hiện ho dai dẳng không rõ nguyên nhân, cha mẹ nên chủ động đưa trẻ đi khám tại cơ sở y tế chuyên khoa nhi hoặc tiêu hóa để được chẩn đoán chính xác và hướng dẫn chăm sóc phù hợp.