Nguy cơ trầm cảm sau sinh ở cả người cha và người mẹ

Trầm cảm sau sinh ở ba và mẹ là gì?

Trầm cảm sau sinh là một dạng rối loạn khí sắc xảy ra trong giai đoạn sau khi sinh con, đặc trưng bởi cảm giác buồn bã sâu sắc, kiệt quệ năng lượng, lo âu quá mức và suy giảm khả năng thực hiện các hoạt động sinh hoạt thường ngày. Tình trạng này khác hoàn toàn với hội chứng buồn bã sau sinh thoáng qua, vốn chỉ kéo dài vài ngày rồi tự hết.

Đối với người mẹ, sự xáo trộn sinh học kết hợp với áp lực thể chất là yếu tố khởi phát quen thuộc. Đối với người cha, các nghiên cứu tâm thần học hiện đại cũng ghi nhận hội chứng trầm cảm sau sinh ở nam giới với tỷ lệ đáng kể. Tình trạng này nếu không được quan tâm và thấu hiểu có thể làm tổn hại đến mối quan hệ hôn nhân, cản trở sự gắn kết thiêng liêng giữa cha mẹ và con cái, đồng thời tác động tiêu cực đến môi trường phát triển toàn diện của trẻ nhỏ.

Yếu tố khiến người mẹ dễ gặp khủng hoảng tinh thần sau sinh

Sau quá trình mang thai và sinh nở, cơ thể người phụ nữ phải trải qua sự sụt giảm đột ngột của các hormone estrogen và progesterone, dẫn đến những thay đổi sinh hóa ảnh hưởng trực tiếp đến tâm trạng. Đi kèm với biến động thể chất là áp lực thích nghi với vai trò làm mẹ, sự kiệt sức do việc thức đêm cho con bú liên tục và nỗi lo âu thường trực về sức khỏe của em bé.

Bên cạnh yếu tố sinh học, người mẹ còn có thể đối mặt với cảm giác cô đơn nếu không nhận được sự thấu hiểu từ bạn đời và gia đình. Những căng thẳng kéo dài xoay quanh việc chăm sóc trẻ sơ sinh, thay đổi vóc dáng cùng cảm giác mất quyền kiểm soát cuộc sống cá nhân là những tác nhân chính khiến nhiều sản phụ rơi vào trạng thái suy sụp tinh thần sâu sắc.

Nguyên nhân người cha cũng có nguy cơ cao bị trầm cảm sau sinh

Mặc dù không trải qua quá trình mang thai và biến đổi nội tiết tố mạnh mẽ như sản phụ, nam giới vẫn chịu nhiều áp lực tâm lý lớn khi bước vào thiên chức làm cha. Sự xuất hiện của em bé kéo theo gánh nặng kinh tế gia tăng, sự đảo lộn nhịp sống thường nhật và tình trạng mất ngủ kinh niên khiến sức khỏe thể chất lẫn tinh thần của người cha suy giảm đáng kể.

Nhiều người đàn ông gặp khó khăn trong việc gắn kết tình cảm với trẻ sơ sinh trong những tuần đầu đời. Cùng lúc đó, sự chú ý của toàn bộ gia đình thường dồn vào mẹ và bé khiến người cha có cảm giác bị bỏ rơi hoặc lạc lõng trong chính tổ ấm của mình. Đặc biệt, nếu người mẹ đang mắc trầm cảm sau sinh, nguy cơ người cha cũng rơi vào trạng thái rối loạn tâm lý tương tự sẽ tăng lên rõ rệt do áp lực chăm sóc kép.

Biểu hiện trầm cảm thường gặp ở người mẹ và người cha

Dấu hiệu trầm cảm sau sinh ở phụ nữ thường biểu hiện rõ qua cảm xúc buồn bã kéo dài, dễ bật khóc vô cớ, cảm giác bất an cùng cực, tội lỗi vì nghĩ mình chăm con không tốt và mất hứng thú với các hoạt động thường ngày. Trong một số trường hợp, người mẹ có thể cảm thấy xa cách với con hoặc luôn bị ám ảnh bởi những suy nghĩ tiêu cực.

Ngược lại, biểu hiện ở người cha thường thầm kín và khó nhận biết hơn theo chuẩn mực xã hội. Nam giới bị trầm cảm sau sinh thường bộc lộ qua sự cáu kỉnh, dễ nổi nóng, suy giảm khả năng tập trung trong công việc hoặc có xu hướng cô lập bản thân. Một số người tìm cách né tránh thực tế bằng việc làm việc quá sức, lạm dụng rượu bia, thuốc lá hoặc đắm chìm vào các trò chơi điện tử để giải tỏa áp lực vô hình.

Các biện pháp chia sẻ và chăm sóc sức khỏe tinh thần tại nhà

Để bảo vệ sức khỏe tâm thần của cả gia đình, các cặp vợ chồng cần thiết lập sự giao tiếp cởi mở và chia sẻ thẳng thắn về những mệt mỏi, áp lực mà bản thân đang trải qua. Việc phân chia cụ thể các công việc như thay tã, dỗ con ngủ hoặc chuẩn bị bữa ăn sẽ giúp giảm bớt tình trạng kiệt sức cho cả hai phía, tạo điều kiện để mỗi người có được những khoảng nghỉ ngơi cần thiết.

Gia đình nên chủ động huy động sự giúp đỡ từ ông bà, người thân hoặc dịch vụ hỗ trợ chăm sóc để các bậc cha mẹ có thời gian tái tạo năng lượng. Duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối, vận động nhẹ nhàng cùng nhau mỗi ngày và dành ra những khoảng thời gian ngắn để trò chuyện riêng tư là nền tảng quan trọng giúp hàn gắn kết nối vợ chồng và đẩy lùi những lo âu tích tụ.

Thời điểm cần tìm kiếm sự trợ giúp từ bác sĩ chuyên khoa tâm thần

Khi các triệu chứng như buồn bã, lo âu, mất ngủ trầm trọng hoặc trạng thái bất an kéo dài liên tục trên hai tuần và không có dấu hiệu thuyên giảm, cha mẹ cần nhanh chóng liên hệ với chuyên gia y tế. Việc tự chịu đựng hoặc giấu giếm cảm xúc chỉ khiến tình trạng suy sụp tâm lý trở nên phức tạp hơn, ảnh hưởng tiêu cực đến sự gắn kết và phát triển thể chất của trẻ nhỏ.

Đặc biệt, nếu người cha hoặc người mẹ xuất hiện những ý nghĩ làm tổn thương bản thân, cảm giác ghẻ lạnh cùng cực với con hoặc có suy nghĩ tiêu cực gây nguy hiểm cho trẻ, gia đình cần đưa người bệnh đến ngay các cơ sở chuyên khoa sức khỏe tâm thần. Sự can thiệp sớm thông qua tư vấn tâm lý hoặc các phương pháp điều trị y khoa phù hợp sẽ giúp cha mẹ vượt qua giai đoạn khó khăn một cách an toàn.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết nhằm mục đích cung cấp thông tin thường thức về sức khỏe tinh thần và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Người đọc tuyệt đối không tự ý mua hoặc sử dụng các loại thuốc an thần, chống trầm cảm khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Khi nhận thấy các dấu hiệu bất ổn tâm lý kéo dài hoặc có suy nghĩ tự gây tổn thương, hãy đến khám tại các bệnh viện có chuyên khoa tâm thần hoặc trung tâm tham vấn tâm lý uy tín.

Tóm tắt

Trầm cảm sau sinh là tình trạng sức khỏe tâm thần thực thể và hoàn toàn có thể xảy ra ở cả người mẹ lẫn người cha. Việc nhìn nhận đúng đắn nguy cơ này giúp gia đình giảm bớt áp lực, chủ động chia sẻ gánh nặng chăm sóc con nhỏ và tìm đến bác sĩ tâm lý kịp thời để bảo vệ hạnh phúc gia đình.