Tinh hoàn nhỏ có bị vô sinh không và các nguyên nhân thường gặp

Tinh hoàn nhỏ có bị vô sinh không là gì?

Ở nam giới trưởng thành, thể tích tinh hoàn trung bình thường dao động từ 15 đến 25 ml với chiều dài khoảng 4 đến 5 cm. Phần lớn thể tích này do hệ thống ống sinh tinh cấu thành, nơi trực tiếp sản sinh tinh trùng dưới sự điều hòa của hệ nội tiết.

Tinh hoàn nhỏ là tình trạng thể tích tinh hoàn giảm dưới mức trung bình, có thể do bẩm sinh hoặc teo nhỏ thứ phát sau bệnh lý. Do mô sinh tinh chiếm phần lớn kích thước tinh hoàn, thể tích nhỏ thường đi kèm số lượng tế bào sinh tinh suy giảm. Tuy nhiên, khả năng thụ thai tự nhiên còn phụ thuộc vào chất lượng tinh trùng và nồng độ nội tiết tố nam. Kích thước tinh hoàn nhỏ không thể khẳng định chắc chắn nam giới bị vô sinh nếu chưa có đánh giá cận lâm sàng chuyên sâu.

Mối liên hệ giữa kích thước tinh hoàn và khả năng sinh sản

Tinh hoàn nhỏ có thể làm tăng nguy cơ suy giảm sinh sản nhưng không phải mọi trường hợp đều dẫn đến vô sinh. Hệ thống ống sinh tinh chiếm phần lớn thể tích tinh hoàn, do đó khi thể tích giảm, số lượng tinh trùng tạo ra trong mỗi lần xuất tinh thường có xu hướng sụt giảm.

Tuy vậy, khả năng thụ thai tự nhiên phụ thuộc vào chất lượng tổng thể của tinh dịch, bao gồm mật độ, độ di động và hình thái bình thường của tinh trùng. Nếu nam giới chỉ có một bên tinh hoàn nhỏ trong khi bên còn lại hoạt động tốt, chỉ số tinh dịch đồ vẫn có thể đạt ngưỡng bình thường. Trường hợp cả hai bên đều teo nhỏ kèm theo bất thường tinh dịch đồ như thiếu tinh trùng hoặc vô tinh thì nguy cơ hiếm muộn mới thật sự đáng lo ngại. Do đó, kích thước bên ngoài chỉ mang tính định hướng ban đầu.

Các nguyên nhân bẩm sinh gây tinh hoàn nhỏ

Nhiều trường hợp tinh hoàn nhỏ xuất phát từ bất thường di truyền hoặc rối loạn phôi thai. Nguyên nhân bẩm sinh điển hình nhất là hội chứng Klinefelter, xảy ra do có thêm nhiễm sắc thể X (47,XXY). Rối loạn này khiến tinh hoàn ngừng phát triển ở tuổi dậy thì, xơ hóa ống sinh tinh và dẫn đến vô tinh kèm thiếu hụt testosterone.

Một nguyên nhân phổ biến khác là tinh hoàn ẩn, khi tinh hoàn không xuống bìu mà nằm lại trong ổ bụng hoặc ống bẹn. Nhiệt độ cao trong ổ bụng làm tổn thương tế bào mầm sinh tinh, khiến tinh hoàn teo nhỏ nếu không phẫu thuật hạ tinh hoàn trước 2 tuổi. Ngoài ra, hội chứng Kallmann và rối loạn suy tuyến yên bẩm sinh làm thiếu hụt hormone hướng sinh dục, khiến tinh hoàn không nhận được tín hiệu để tăng trưởng trong giai đoạn dậy thì.

Các bệnh lý mắc phải khiến tinh hoàn bị teo nhỏ

Nhiều nam giới có tinh hoàn bình thường nhưng sau đó bị teo nhỏ do các bệnh lý mắc phải. Giãn tĩnh mạch thừng tinh là nguyên nhân hàng đầu, khi máu tĩnh mạch ứ trệ làm tăng nhiệt độ bìu và ứ đọng chất chuyển hóa, gây tổn thương tiến triển mô sinh tinh khiến tinh hoàn dần teo lại.

Viêm tinh hoàn do biến chứng virus quai bị sau tuổi dậy thì cũng là nguy cơ lớn, có thể phá hủy mô sinh tinh và gây teo tinh hoàn vĩnh viễn. Ngoài ra, xoắn tinh hoàn nếu không được tháo xoắn cấp cứu trong 6 giờ đầu sẽ gây hoại tử mô. Chấn thương đụng dập vùng bìu, tai biến phẫu thuật vùng bẹn gây tổn thương mạch máu nuôi dưỡng, hay tác động từ hóa trị và xạ trị ung thư đều có thể làm suy giảm thể tích tinh hoàn.

Ảnh hưởng từ rối loạn nội tiết và lối sống

Sự duy trì thể tích tinh hoàn phụ thuộc chặt chẽ vào cân bằng nội tiết sinh dục. Lạm dụng testosterone ngoại sinh hoặc steroid đồng hóa khi tập thể hình sẽ kích hoạt cơ chế ức chế ngược lên tuyến yên, làm ngừng tiết hormone kích thích. Hậu quả là tinh hoàn ngừng hoạt động nội sinh và nhanh chóng bị teo nhỏ, ức chế quá trình sinh tinh trầm trọng.

Các thói quen sinh hoạt thiếu lành mạnh cũng gây hại cho mô tinh hoàn. Hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia, béo phì và thường xuyên tiếp xúc với nhiệt độ cao như ngâm bồn nước nóng hay để máy tính lên đùi làm tăng stress oxy hóa tại vùng bìu. Tình trạng này khiến các tế bào mầm bị suy thoái mạn tính, làm giảm sút chất lượng tinh dịch và teo mô tinh hoàn theo thời gian.

Phương pháp kiểm tra kích thước và chức năng tinh hoàn

Để chẩn đoán chính xác thể tích và chức năng tinh hoàn, nam giới cần đến khám tại chuyên khoa nam học. Bác sĩ sẽ thăm khám lâm sàng, đo thể tích bằng thước Prader và chỉ định siêu âm Doppler bìu. Siêu âm giúp xác định kích thước ba chiều, cấu trúc nhu mô và phát hiện giãn tĩnh mạch thừng tinh hay khối u tinh hoàn.

Xét nghiệm tinh dịch đồ là bước kiểm tra then chốt nhằm đánh giá mật độ, độ di động và hình thái tinh trùng. Đồng thời, xét nghiệm nội tiết tố máu gồm testosterone, FSH và LH giúp xác định nguồn gốc suy sinh dục là tại tinh hoàn hay do tuyến yên. Với các trường hợp nghi ngờ bất thường bẩm sinh, xét nghiệm nhiễm sắc thể đồ hoặc đột biến vi mất đoạn gen AZF sẽ được chỉ định để tìm căn nguyên chính xác.

Lưu ý an toàn

Nam giới không nên tự sờ nắn rồi hoang mang tự kết luận về khả năng sinh sản của bản thân, bởi kích thước bên ngoài không phản ánh toàn bộ chất lượng tinh dịch. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc bổ thận trôi nổi, thuốc kích dục hay tự tiêm testosterone ngoại sinh, vì việc bổ sung hormone bừa bãi có thể làm ức chế vĩnh viễn quá trình sinh tinh tự nhiên. Khi nhận thấy kích thước tinh hoàn teo nhỏ hoặc có dấu hiệu bất thường, nam giới cần đến bệnh viện có chuyên khoa nam học để được thăm khám và tư vấn khoa học.

Tóm tắt

Tinh hoàn nhỏ có thể làm gia tăng nguy cơ suy giảm số lượng tinh trùng nhưng không đồng nghĩa hoàn toàn với vô sinh. Khả năng có con của nam giới phụ thuộc vào chất lượng tinh trùng trong tinh dịch đồ và sự cân bằng nội tiết. Chủ động thăm khám nam khoa sớm là giải pháp đúng đắn giúp nam giới đánh giá chính xác sức khỏe sinh sản và có hướng xử trí phù hợp.