Tìm hiểu về bệnh tăng nhãn áp glôcôm và cách bảo vệ thị lực

Tăng nhãn áp glôcôm là gì?

Glôcôm là thuật ngữ y khoa dùng để chỉ một nhóm rối loạn mắt phức tạp có điểm chung là tổn thương dây thần kinh thị giác và suy giảm thị trường, thường đi kèm với tình trạng tăng áp lực nội nhãn. Áp lực bên trong mắt tăng lên khi quá trình sản xuất và thoát dịch của thủy dịch mất cân bằng. Nếu áp lực này duy trì ở mức cao trong thời gian dài, các sợi thần kinh truyền tín hiệu hình ảnh từ võng mạc về não bộ sẽ bị teo dần.

Tổn thương thị giác do glôcôm gây ra là vĩnh viễn và không có khả năng hồi phục. Tuy nhiên, nếu bệnh được phát hiện ở giai đoạn sớm, quá trình suy giảm thị lực hoàn toàn có thể được làm chậm lại hoặc kiểm soát hiệu quả thông qua việc giảm nhãn áp về ngưỡng an toàn. Do đó, việc hiểu biết về bệnh có ý nghĩa rất lớn trong việc bảo vệ thị giác cộng đồng.

Cơ chế gây tổn thương dây thần kinh thị giác trong bệnh glôcôm

Trong mắt bình thường, thủy dịch được tiết ra liên tục để nuôi dưỡng các cấu trúc và sau đó thoát ra ngoài qua vùng bè ở góc tiền phòng. Khi đường thoát của thủy dịch bị cản trở hoặc tắc nghẽn, dịch tích tụ lại bên trong nhãn cầu làm tăng áp lực nội nhãn, hay còn gọi là nhãn áp.

Áp lực nội nhãn tăng cao kéo dài sẽ chèn ép trực tiếp lên các sợi thần kinh thị giác ở gai thị và làm giảm lượng máu nuôi dưỡng vùng này. Hậu quả là các tế bào hạch võng mạc dần thoái hóa và chết đi, dẫn đến thu hẹp thị trường từ ngoại vi vào trung tâm. Đáng chú ý, một số người vẫn có thể bị tổn thương dây thần kinh thị giác ngay cả khi mức nhãn áp đo được nằm trong giới hạn thống kê bình thường. Do đó, việc đánh giá toàn diện gai thị và thị trường có ý nghĩa quyết định trong chẩn đoán.

Phân biệt glôcôm góc mở và glôcôm góc đóng

Bệnh glôcôm được chia thành hai nhóm chính dựa trên cấu trúc góc tiền phòng gồm glôcôm góc mở và glôcôm góc đóng. Glôcôm góc mở là dạng phổ biến nhất, xảy ra khi góc thoát dịch vẫn mở nhưng mạng lưới bè bị xơ hóa hoặc tăng trở lực thoát dịch. Bệnh tiến triển rất âm thầm qua nhiều năm, người bệnh hầu như không cảm thấy đau nhức hay khó chịu ở mắt cho đến khi thị lực trung tâm bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Ngược lại, glôcôm góc đóng xảy ra khi mống mắt bị đẩy hoặc kéo ra trước, áp sát vào giác mạc làm bít tắc hoàn toàn góc tiền phòng. Tình trạng này có thể biểu hiện dưới dạng cơn góc đóng cấp với triệu chứng dữ dội như đau nhức mắt và nửa đầu cùng bên dữ dội, mắt đỏ, nhìn mờ, nhìn thấy quầng sáng nhiều màu quanh bóng đèn, kèm theo buồn nôn hoặc nôn. Đây là một cấp cứu nhãn khoa khẩn cấp đòi hỏi can thiệp y tế ngay lập tức để bảo tồn thị lực. Ngoài ra, glôcôm góc đóng cũng có thể diễn tiến mạn tính âm thầm tương tự góc mở.

Các yếu tố nguy cơ dẫn đến tăng nhãn áp glôcôm

Mặc dù bất kỳ ai cũng có thể mắc glôcôm, một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao hơn hẳn so với dân số chung. Tuổi tác là yếu tố nguy cơ hàng đầu, trong đó nguy cơ tăng rõ rệt ở những người trên 40 tuổi và tiếp tục tăng cao ở người cao tuổi. Tiền sử gia đình có người thân trực hệ như cha mẹ, anh chị em ruột mắc bệnh glôcôm cũng làm gia tăng đáng kể khả năng mắc bệnh do yếu tố di truyền.

Bên cạnh đó, các bệnh lý toàn thân mạn tính như đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch hoặc hội chứng đau nửa đầu migraine đều có thể ảnh hưởng đến vi tuần hoàn nuôi dưỡng đầu dây thần kinh thị giác. Những người có tật khúc xạ như cận thị nặng có nguy cơ cao bị glôcôm góc mở, trong khi người viễn thị nặng hoặc có nhãn cầu nhỏ lại dễ gặp biến cố glôcôm góc đóng. Việc tự ý sử dụng kéo dài các loại thuốc chứa corticoid đường toàn thân hoặc thuốc nhỏ mắt không qua kê đơn cũng là nguyên nhân phổ biến gây tăng nhãn áp thứ phát.

Nguyên tắc theo dõi và bảo tồn thị lực cho người bệnh

Mục tiêu hàng đầu trong quản lý bệnh glôcôm là kiểm soát chỉ số nhãn áp về mức an toàn riêng cho từng cá nhân, nhằm làm chậm hoặc ngăn chặn tổn thương tiếp diễn ở dây thần kinh thị giác. Các phương pháp can thiệp hiện nay bao gồm sử dụng thuốc nhỏ mắt hạ nhãn áp, thủ thuật laser như tạo hình vùng bè bằng laser hoặc cắt mống mắt chu biên bằng laser, và phẫu thuật tạo đường thoát dịch mới khi điều trị nội khoa không đạt hiệu quả mong muốn.

Bên cạnh can thiệp y tế, người bệnh cần duy trì thói quen thăm khám định kỳ theo lịch hẹn để được đo nhãn áp, chụp cắt lớp võng mạc kết hợp đo thị trường tự động nhằm đánh giá mức độ tiến triển. Bệnh nhân nên duy trì lối sống lành mạnh, tập thể dục nhẹ nhàng đều đặn, tránh làm việc gắng sức quá mức, hạn chế uống lượng nước quá lớn trong một thời gian ngắn và không tự ý sử dụng bất kỳ loại thuốc tra mắt nào khi chưa được bác sĩ chuyên khoa mắt tư vấn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc nhỏ mắt hạ nhãn áp, không tự ý thay đổi liều lượng hoặc ngưng sử dụng thuốc đang điều trị. Khi xuất hiện các dấu hiệu cấp tính như đau nhức mắt dữ dội, nhìn mờ đột ngột, đỏ mắt kèm buồn nôn, cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa mắt để được xử trí khẩn cấp.

Tóm tắt

Glôcôm là nguyên nhân hàng đầu gây mất thị lực không hồi phục nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu phát hiện sớm. Việc chủ động khám mắt định kỳ và tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa mắt là biện pháp quan trọng nhất để bảo vệ thị giác lâu dài. Mọi người không nên chủ quan trước những thay đổi thị lực dù là nhỏ nhất.