Bệnh bạch hầu ở mắt và các biện pháp can thiệp y tế

Bạch hầu ở mắt là gì?

Bạch hầu ở mắt là tình trạng vi khuẩn bạch hầu xâm nhập và phát triển tại mô kết mạc mắt, sinh ra độc tố gây viêm hoại tử tại chỗ. Vi khuẩn Corynebacterium diphtheriae lây truyền chủ yếu qua giọt bắn hô hấp khi tiếp xúc gần với người mang vi khuẩn, hoặc qua vật dụng cá nhân nhiễm mầm bệnh rồi đưa tay lên mắt.

Dạng bệnh này có thể gặp ở cả trẻ em và người lớn, đặc biệt là những người chưa được tiêm chủng đầy đủ vắc xin phòng bệnh bạch hầu hoặc có hệ miễn dịch suy giảm. Khi vi khuẩn tấn công mắt, ngoại độc tố tiết ra có thể hoại tử tế bào biểu mô kết mạc, tạo thành lớp giả mạc dày màu xám dai và dễ gây chảy máu khi bóc tách. Nếu không được chẩn đoán và can thiệp y tế đúng cách, nhiễm trùng có thể lan sâu vào loét giác mạc, đe dọa nghiêm trọng đến chức năng thị giác.

Nguyên nhân và con đường lây truyền vi khuẩn bạch hầu ở mắt

Bệnh bạch hầu ở mắt do vi khuẩn Corynebacterium diphtheriae gây ra. Loại vi khuẩn này có khả năng tiết ra ngoại độc tố mạnh làm tổn thương tế bào và mô tại vùng kết mạc. Vi khuẩn lây truyền chủ yếu từ người sang người qua các giọt bắn hô hấp khi người bệnh ho, bắn nước bọt hoặc nói chuyện ở khoảng cách gần.

Ngoài ra, hành vi dùng tay dính vi khuẩn chạm trực tiếp lên mắt hoặc dùng chung đồ dùng cá nhân như khăn mặt, gối, kính mắt với người mắc bệnh cũng là con đường lây nhiễm phổ biến. Trẻ em chưa tiêm vắc xin bạch hầu hoặc người sống trong môi trường đông đúc, điều kiện vệ sinh kém có rủi ro mắc bệnh cao hơn. Việc kiểm soát nguồn lây và giữ vệ sinh cá nhân đóng vai trò then chốt trong ngăn chặn sự xâm nhập của vi khuẩn.

Các biểu hiện lâm sàng thường gặp khi mắt nhiễm bạch hầu

Khi vi khuẩn tấn công vào mắt, các triệu chứng ban đầu thường xuất hiện âm thầm hoặc rầm rộ tùy thuộc vào độc lực của vi khuẩn và sức đề kháng của cơ thể. Người bệnh thường gặp tình trạng mi mắt sưng nề, đỏ rát, chảy nhiều nước mắt và dịch tiết có thể lẫn mủ hoặc máu.

Dấu hiệu đặc trưng nhất của bạch hầu kết mạc là sự xuất hiện của lớp giả mạc màu trắng đục hoặc xám bám dính chặt vào màng kết mạc mi mắt. Lớp giả mạc này rất dai, khó bóc và nếu cố tình bóc tách sẽ gây rớm máu và đau đớn cho người bệnh. Bên cạnh tổn thương tại mắt, người bệnh có thể kèm theo sốt nhẹ, mệt mỏi, sưng hạch trước tai, hạch dưới hàm hoặc hạch vùng cổ. Trong trường hợp nặng, tổn thương có thể lan ra giác mạc gây mờ mắt và giảm thị lực nhanh chóng.

Chẩn đoán và định hướng điều trị y khoa bệnh bạch hầu ở mắt

Việc chẩn đoán bệnh bạch hầu ở mắt dựa trên thăm khám lâm sàng màng kết mạc kết hợp với các xét nghiệm cận lâm sàng. Bác sĩ chuyên khoa mắt và truyền nhiễm sẽ lấy mẫu dịch tiết hoặc màng giả mạc để soi tươi, nhuộm soi và nuôi cấy vi khuẩn nhằm xác định chính xác sự hiện diện của Corynebacterium diphtheriae.

Về nguyên tắc điều trị, bệnh bạch hầu là một cấp cứu y khoa cần được cách ly và theo dõi sát sao tại cơ sở y tế. Phương pháp điều trị chính bao gồm sử dụng huyết thanh kháng độc tố bạch hầu để trung hòa độc tố lưu hành trong cơ thể, kết hợp với các thuốc kháng sinh theo chỉ định của bác sĩ để tiêu diệt vi khuẩn. Bệnh nhân cũng được hỗ trợ chăm sóc tại chỗ cho mắt bằng các dung dịch rửa mắt vô trùng và thuốc nhỏ mắt chuyên dụng dưới sự giám sát chặt chẽ của nhân viên y tế.

Biện pháp phòng ngừa và kiểm soát lây nhiễm bạch hầu ở mắt

Tiêm vắc xin phòng bệnh bạch hầu là biện pháp hiệu quả nhất để tạo miễn dịch chủ động cho cơ thể. Lịch tiêm chủng mở rộng cần được tuân thủ đầy đủ cho trẻ em từ nhỏ, cùng với việc tiêm nhắc lại cho người lớn theo khuyến cáo của ngành y tế để duy trì mức độ bảo vệ.

Bên cạnh tiêm vắc xin, việc thực hiện tốt thói quen vệ sinh cá nhân hàng ngày có ý nghĩa rất lớn. Mọi người nên rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, tránh thói quen dụi mắt hay đưa tay lên mặt. Không chia sẻ khăn mặt, chậu rửa, thuốc nhỏ mắt hoặc đồ dùng cá nhân với người khác. Khi phát hiện các dấu hiệu nghi ngờ nhiễm trùng mắt hoặc tiếp xúc với người bệnh bạch hầu, cần nhanh chóng đến cơ sở y tế để được khám và hướng dẫn xử trí phù hợp.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe tổng quan, không thay thế cho tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị y tế chuyên nghiệp. Bệnh bạch hầu ở mắt là tình trạng nhiễm trùng nguy hiểm cần được bác sĩ chuyên khoa trực tiếp thăm khám và theo dõi. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc nhỏ mắt chứa corticosteroid hoặc tự bóc lớp giả mạc tại nhà vì có thể gây tổn thương nghiêm trọng giác mạc và làm lan rộng nhiễm trùng.

Tóm tắt

Bạch hầu ở mắt tuy không phổ biến nhưng mang lại nhiều rủi ro nghiêm trọng cho sức khỏe thị giác và cộng đồng. Việc nhận biết sớm tổn thương kết mạc, tuân thủ lịch tiêm chủng vắc xin và đến cơ sở y tế kịp thời là chìa khóa giúp bảo vệ đôi mắt an toàn. Khi có dấu hiệu bất thường tại mắt, người bệnh nên tham vấn nhân viên y tế để nhận được hướng dẫn can thiệp đúng đắn.