Tiểu không tự chủ ở bệnh nhân ung thư: Nguyên nhân và cách chăm sóc phù hợp

Tiểu không tự chủ ở bệnh nhân ung thư là gì?

Tiểu không tự chủ là tình trạng mất khả năng kiểm soát việc bài xuất nước tiểu dẫn đến rò rỉ nước tiểu ngoài ý muốn. Ở bệnh nhân ung thư, tình trạng này xuất hiện với tần suất tương đối cao, đặc biệt là ở nhóm người bệnh mắc các khối u vùng tiểu khung như ung thư tuyến tiền liệt, ung thư bàng quang, ung thư cổ tử cung, ung thư buồng trứng và ung thư đại trực tràng. Ngoài ra, những tổn thương thứ phát do khối u di căn đến cột sống hoặc hệ thần kinh trung ương cũng có thể làm suy giảm khả năng điều hòa hoạt động đóng mở của cơ thắt bàng quang. Đây là một vấn đề sức khỏe có thể can thiệp và cải thiện được, do đó người bệnh không nên xem đây là điều không thể tránh khỏi hay cam chịu một mình.

Nguyên nhân gây tiểu không tự chủ trong và sau điều trị ung thư

Rò rỉ nước tiểu ở người mắc bệnh ung thư có thể bắt nguồn trực tiếp từ khối u hoặc là tác dụng phụ sau các liệu pháp điều trị. Các khối u tại bàng quang, tuyến tiền liệt, cổ tử cung, buồng trứng hoặc đại trực tràng khi phát triển lớn có thể chèn ép bàng quang, niệu đạo hoặc xâm lấn hệ thống thần kinh điều khiển tiểu tiện. Ngoài ra, khối u di căn vào cột sống gây chèn ép tủy sống cũng là một nguyên nhân làm gián đoạn tín hiệu thần kinh dẫn truyền từ não đến bàng quang.

Bên cạnh yếu tố khối u, các phương pháp điều trị ung bướu đóng vai trò đáng kể trong việc gây ra hoặc làm nặng thêm tình trạng này. Phẫu thuật cắt bỏ tuyến tiền liệt triệt căn ở nam giới hoặc cắt bỏ tử cung toàn phần ở nữ giới có thể làm tổn thương cơ thắt niệu đạo hoặc các nhánh thần kinh vùng chậu. Liệu pháp xạ trị vùng chậu có thể gây viêm bàng quang do bức xạ, làm thành bàng quang xơ hóa, giảm độ co giãn và mất khả năng chứa đựng lượng nước tiểu bình thường. Một số thuốc hóa trị, liệu pháp miễn dịch hoặc thuốc giảm đau nhóm opioid cũng có thể ảnh hưởng đến trương lực cơ bàng quang.

Các dạng tiểu không tự chủ thường gặp và biểu hiện đặc trưng

Biểu hiện tiểu không tự chủ ở người bệnh ung thư rất đa dạng tùy thuộc vào cơ chế tổn thương. Tiểu không tự chủ khi gắng sức thường xuất hiện khi người bệnh ho, hắt hơi, cười lớn, đứng lên đột ngột hoặc mang vác vật nặng, do cơ thắt niệu đạo bị suy yếu không đủ sức giữ nước tiểu trước áp lực ổ bụng tăng cao.

Dạng phổ biến khác là tiểu không tự chủ do thôi thúc, biểu hiện qua cảm giác buồn tiểu dữ dội, đột ngột đến mức người bệnh không kịp di chuyển vào nhà vệ sinh. Tình trạng này hay gặp ở bệnh nhân bị viêm bàng quang sau xạ trị hoặc bàng quang tăng hoạt do khối u kích thích. Ngoài ra, một số bệnh nhân gặp phải hiện tượng tiểu tràn đầy, nước tiểu liên tục rỉ ra từng giọt do bàng quang bị mất cảm giác đầy hoặc có tắc nghẽn cơ học khiến nước tiểu không thể thoát ra hết khi đi tiểu. Việc nhận biết đúng dạng rò rỉ nước tiểu sẽ giúp bác sĩ xác định phương án hỗ trợ chuẩn xác.

Phương pháp hỗ trợ kiểm soát và phục hồi chức năng tiểu tiện

Để cải thiện tình trạng són tiểu, các biện pháp can thiệp hành vi và phục hồi chức năng thường được ưu tiên áp dụng đầu tiên vì tính an toàn. Bài tập tăng cường cơ sàn chậu giúp củng cố sự nâng đỡ cho bàng quang và niệu đạo, hỗ trợ kiểm soát dòng nước tiểu tốt hơn. Bác sĩ hoặc chuyên gia vật lý trị liệu có thể hướng dẫn bệnh nhân cách siết và thư giãn nhóm cơ này đúng kỹ thuật để tránh dùng sai cơ bụng.

Phương pháp rèn luyện bàng quang theo thời gian biểu cố định cũng đem lại hiệu quả tích cực. Người bệnh được hướng dẫn đi tiểu vào những khung giờ nhất định trong ngày, dần dần kéo dài khoảng cách giữa các lần đi tiểu để huấn luyện bàng quang tăng khả năng dung nạp. Trong trường hợp cần thiết, bác sĩ chuyên khoa có thể cân nhắc chỉ định một số nhóm thuốc điều hòa co bóp bàng quang, phẫu thuật đặt dải nâng niệu đạo hoặc cấy ghép cơ thắt nhân tạo sau khi đánh giá toàn diện tình trạng ung thư ổn định.

Chăm sóc vệ sinh và điều chỉnh lối sống hàng ngày cho người bệnh

Chăm sóc sinh hoạt hàng ngày đóng vai trò thiết yếu giúp bệnh nhân cảm thấy tự tin và thoải mái hơn trong quá trình điều trị. Việc lựa chọn sản phẩm thấm hút chuyên dụng như tã dán, quần lót thấm hút hoặc miếng lót có màng thoáng khí giúp giữ vùng kín luôn khô ráo. Cần thay mới ngay sau mỗi lần rò rỉ và vệ sinh da bằng nước ấm cùng dung dịch dịu nhẹ không chứa cồn, sau đó thấm khô nhẹ nhàng để phòng ngừa kích ứng, nấm da và loét tì đè.

Về chế độ ăn uống, bệnh nhân nên hạn chế các chất kích thích bàng quang như cà phê, trà đặc, đồ uống có ga, rượu bia và các loại gia vị cay nóng. Nên duy trì chế độ ăn giàu chất xơ từ rau củ quả để phòng ngừa táo bón, bởi vì phân ứ đọng trong trực tràng sẽ tạo áp lực đè ép trực tiếp lên bàng quang và làm tình trạng són tiểu trở nên trầm trọng hơn. Sắp xếp lối đi thông thoáng từ giường ngủ đến nhà vệ sinh hoặc chuẩn bị sẵn bô ghế cạnh giường vào ban đêm cũng giúp người bệnh đi lại an toàn, tránh nguy cơ trượt ngã.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chỉ định y khoa từ bác sĩ điều trị. Người bệnh ung thư tuyệt đối không tự ý mua thuốc cầm tiểu, thuốc điều hòa bàng quang hoặc sử dụng các bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc. Khi gặp vấn đề về rối loạn tiểu tiện, hãy thông báo cụ thể cho bác sĩ chuyên khoa ung bướu hoặc tiết niệu để được thăm khám, xác định chính xác nguyên nhân và nhận phác đồ can thiệp an toàn, phù hợp với giai đoạn bệnh.

Tóm tắt

Tiểu không tự chủ ở người bệnh ung thư là tình trạng phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và cải thiện khi được can thiệp đúng hướng. Người bệnh và gia đình không nên e ngại hay giấu giếm triệu chứng, mà cần chủ động trao đổi sớm với bác sĩ chuyên khoa ung bướu hoặc tiết niệu để có kế hoạch hỗ trợ phù hợp, giúp an tâm điều trị và nâng cao chất lượng cuộc sống.