Tiểu đường thai kỳ 3 tháng cuối và những biểu hiện mẹ bầu cần theo dõi

Tiểu đường thai kỳ 3 tháng cuối là gì?

Tiểu đường thai kỳ là tình trạng rối loạn dung nạp carbohydrate dẫn đến tăng glucose máu, được phát hiện lần đầu tiên trong giai đoạn mang thai. Trong tam cá nguyệt thứ ba, nhau thai sản sinh một lượng lớn các hormone đối kháng insulin như human placental lactogen, estrogen và progesterone nhằm ưu tiên cung cấp dinh dưỡng cho sự phát triển vượt trội của thai nhi. Điều này khiến tế bào của người mẹ giảm độ nhạy cảm với insulin.

Giai đoạn 3 tháng cuối là thời điểm thai nhi tăng tốc tích lũy mỡ và phát triển các cơ quan. Nếu đường huyết của người mẹ không được kiểm soát tốt, lượng đường dư thừa sẽ qua nhau thai kích thích tuyến tụy của thai nhi tăng tiết insulin, dẫn đến nhiều hệ lụy sản khoa như thai to bất thường, tăng nguy cơ sinh non hoặc hạ đường huyết sơ sinh ngay sau sinh. Do đó, việc nắm bắt các tín hiệu thay đổi của cơ thể và kiểm tra đường huyết định kỳ có ý nghĩa quyết định đối với sự an toàn của cả mẹ và bé.

Những biểu hiện gợi ý tăng đường huyết ở tam cá nguyệt thứ ba

Ở giai đoạn 3 tháng cuối thai kỳ, nhiều biểu hiện của tiểu đường thai kỳ dễ bị nhầm lẫn với những khó chịu thông thường do thai lớn chèn ép. Tuy nhiên, mẹ bầu nên lưu ý khi xuất hiện cảm giác khát nước liên tục dù đã uống đủ lượng nước hàng ngày, đi kèm tình trạng khô miệng kéo dài và nhu cầu đi tiểu nhiều lần cả ban ngày lẫn ban đêm. Khác với việc tiểu rắt do đầu thai nhi đè vào bàng quang, mẹ bầu bị tăng đường huyết thường bài tiết lượng nước tiểu lớn trong mỗi lần đi.

Bên cạnh đó, cơ thể thường xuyên rơi vào trạng thái mệt mỏi kiệt sức dù không làm việc nặng, do tế bào không thể sử dụng glucose hiệu quả để tạo năng lượng. Một số thai phụ nhận thấy mắt mờ tạm thời do áp lực thẩm thấu trong thể thủy tinh thay đổi khi nồng độ đường huyết dao động. Ngoài ra, việc tái phát các đợt nhiễm nấm âm đạo Candida hoặc các vết trầy xước ngoài da lâu lành cũng là tín hiệu cảnh báo môi trường đường huyết đang tạo điều kiện thuận lợi cho vi sinh vật phát triển.

Các dấu hiệu cảnh báo gián tiếp qua sự phát triển của thai nhi

Ngoài các cảm giác chủ quan của người mẹ, những dấu hiệu quan trọng nhất của đái tháo đường thai kỳ trong 3 tháng cuối thường được phát hiện qua các mốc siêu âm thai và theo dõi chỉ số nhân trắc học. Dấu hiệu điển hình là tốc độ tăng cân của thai nhi nhanh bất thường so với tuổi thai, chu vi vòng bụng thai nhi vượt chuẩn, dẫn đến nguy cơ thai to có trọng lượng dự kiến trên 4000 gram. Tình trạng này bắt nguồn từ việc lượng glucose dồi dào từ máu mẹ đi qua nhau thai, thúc đẩy thai nhi dự trữ năng lượng dưới dạng mỡ.

Một chỉ dấu gián tiếp khác là tình trạng đa ối, tức lượng nước ối vượt quá mức bình thường trên hình ảnh siêu âm. Khi đường huyết thai nhi tăng cao, thai nhi sẽ đi tiểu nhiều hơn vào buồng ối, làm gia tăng thể tích nước ối và khiến bụng mẹ bầu căng cứng nhanh chóng, gây cảm giác khó thở hoặc nặng nề vùng bụng dưới. Tăng cân quá nhanh ở người mẹ, đặc biệt là tăng đột biến trên 1 kg mỗi tuần trong tháng cuối mà không do phù nề đơn thuần, cũng là cơ sở để bác sĩ sản khoa chỉ định kiểm tra lại chuyển hóa đường.

Tác động của đường huyết tăng cao cuối thai kỳ đối với mẹ và bé

Đường huyết không được kiểm soát tốt trong 3 tháng cuối mang lại nhiều rủi ro nghiêm trọng cho quá trình chuyển dạ và sức khỏe trẻ sơ sinh. Đối với người mẹ, thai quá lớn làm tăng tỷ lệ phải mổ lấy thai, tăng nguy cơ rách tầng sinh môn phức tạp, băng huyết sau sinh hoặc tổn thương cơ quan vùng chậu khi sinh ngả âm đạo. Ngoài ra, đái tháo đường thai kỳ làm tăng nguy cơ tiến triển thành tiền sản giật, một biến chứng sản khoa đặc trưng bởi huyết áp cao và protein niệu, đe dọa tính mạng của sản phụ.

Đối với thai nhi, tình trạng tăng insulin máu kéo dài trong tử cung có thể dẫn đến suy hô hấp sau sinh do chậm trưởng thành chất surfactant ở phổi. Ngay sau khi cắt dây rốn, nguồn cung cấp glucose dồi dào từ mẹ đột ngột biến mất trong khi nồng độ insulin của bé vẫn ở mức cao, khiến trẻ đối mặt với nguy cơ hạ đường huyết sơ sinh cấp tính, co giật hoặc vàng da sơ sinh kéo dài. Về lâu dài, trẻ sinh ra từ mẹ bị đái tháo đường không kiểm soát có nguy cơ cao bị thừa cân, béo phì và rối loạn chuyển hóa khi trưởng thành.

Nguyên tắc theo dõi và kiểm soát đường huyết cho mẹ bầu giai đoạn cuối

Khi nghi ngờ hoặc được chẩn đoán tiểu đường thai kỳ ở 3 tháng cuối, thai phụ cần thiết lập kế hoạch theo dõi chặt chẽ dưới sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa sản và nội tiết. Biện pháp cơ bản nhất là tự theo dõi nồng độ glucose máu mao mạch tại nhà bằng máy đo đường huyết cá nhân vào các thời điểm quan trọng: lúc đói buổi sáng và sau các bữa ăn chính 1 đến 2 giờ. Việc ghi chép nhật ký đường huyết cùng khẩu phần ăn giúp bác sĩ đánh giá chính xác mức độ đáp ứng của cơ thể.

Chế độ dinh dưỡng trong giai đoạn này cần ưu tiên các loại carbohydrate phức hợp có chỉ số đường huyết thấp như ngũ cốc nguyên hạt, yến mạch, gạo lứt, đồng thời tăng cường rau xanh giàu chất xơ và bổ sung protein nạc từ cá, thịt nạc, trứng. Mẹ bầu nên chia nhỏ bữa ăn thành 3 bữa chính và 2 đến 3 bữa phụ để tránh tình trạng đường huyết tăng vọt sau ăn hoặc tụt quá thấp xa bữa ăn. Hoạt động thể chất nhẹ nhàng như đi bộ 15 đến 20 phút sau khi ăn cũng hỗ trợ cơ bắp tiêu thụ glucose mà không cần tiêu tốn nhiều insulin.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mẹ bầu tuyệt đối không tự ý nhịn ăn, kiêng khem tinh bột quá mức hoặc tự sử dụng các bài thuốc truyền miệng để hạ đường huyết vì có thể dẫn đến nhiễm toan ceton, đe dọa tính mạng thai nhi. Mọi can thiệp bằng thuốc, bao gồm cả liệu pháp insulin nếu cần thiết, phải được bác sĩ nội tiết chỉ định và theo dõi sát sao.

Tóm tắt

Nhận biết sớm các biểu hiện bất thường và chủ động kiểm tra đường huyết trong 3 tháng cuối là chìa khóa giúp mẹ bầu có một thai kỳ an toàn, trọn vẹn. Khi nhận thấy cơ thể có dấu hiệu khát nhiều, thai phát triển quá nhanh hoặc nước ối tăng cao, thai phụ hãy nhanh chóng thăm khám tại cơ sở y tế để được tư vấn kế hoạch chăm sóc phù hợp, sẵn sàng cho cuộc vượt cạn thuận lợi.