Người mắc bệnh tiểu đường có ăn được nước mắm không?

Tiểu đường có ăn được nước mắm không là gì?

Bệnh đái tháo đường là một bệnh lý rối loạn chuyển hóa mạn tính đặc trưng bởi tình trạng tăng glucose máu kéo dài do thiếu hụt tiết insulin, kháng insulin hoặc phối hợp cả hai. Trong quá trình điều trị và kiểm soát bệnh, chế độ dinh dưỡng đóng vai trò cốt lõi giúp duy trì đường huyết ổn định, ngăn ngừa các biến chứng mạn tính trên tim mạch, mắt, thần kinh và thận.

Nước mắm là gia vị dạng lỏng thu được từ quá trình thủy phân tự nhiên protein thịt cá dưới tác động của enzyme và nồng độ muối bão hòa. Vì vậy, giá trị dinh dưỡng của nước mắm chủ yếu nằm ở các acid amin tự do và hàm lượng muối khoáng. Nước mắm hầu như không chứa carbohydrate, do đó không tác động trực tiếp lên chỉ số đường huyết tức thời.

Tuy nhiên, mối lo ngại thực sự đối với người bệnh tiểu đường khi ăn nước mắm lại xuất phát từ hàm lượng natri rất cao. Việc dư thừa natri trong khẩu phần ăn sẽ gây giữ nước, kích hoạt hệ thống điều hòa thể dịch của cơ thể và làm tăng sức cản ngoại vi, từ đó gây tổn hại nghiêm trọng đến hệ mạch máu vốn đã dễ bị tổn thương ở người có lượng đường huyết tăng mạn tính.

Thành phần dinh dưỡng của nước mắm và ảnh hưởng tới đường huyết

Nước mắm là gia vị truyền thống quen thuộc được sản xuất từ quá trình ủ chượp cá và muối biển. Về mặt dinh dưỡng, thành phần chủ yếu của nước mắm bao gồm nước, muối khoáng natri clorid và các acid amin chuyển hóa từ protein thịt cá. Lượng carbohydrate hay tinh bột trong nước mắm nguyên chất hầu như bằng không hoặc chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ nếu nhà sản xuất có bổ sung thêm một lượng nhỏ đường để điều vị.

Chính vì không chứa lượng carbohydrate đáng kể, bản thân nước mắm không trực tiếp làm tăng vọt chỉ số đường huyết sau bữa ăn. Tuy nhiên, điều làm cho các bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng lo ngại nhất ở loại gia vị này lại là mật độ muối natri rất cao. Một muỗng canh nước mắm thông thường có thể cung cấp tới một nửa giới hạn natri được khuyến nghị trong ngày cho người trưởng thành có bệnh lý nền. Do đó, tác động chuyển hóa của nước mắm lên người bệnh đái tháo đường không nằm ở lượng đường mà tập trung chủ yếu vào lượng muối.

Mối liên hệ giữa thói quen ăn mặn và các biến chứng tim mạch thận

Đối với thắc mắc người bệnh tiểu đường có ăn được nước mắm không, câu trả lời từ các chuyên gia là có thể ăn được, nhưng bắt buộc phải kiểm soát nghiêm ngặt về số lượng và tần suất. Nước mắm không phải là thực phẩm cấm tuyệt đối, song việc ăn mặn không kiểm soát sẽ gây ra những biến chứng thứ phát vô cùng nguy hiểm đối với sức khỏe chuyển hóa.

Người mắc bệnh đái tháo đường tuýp 1 và đái tháo đường tuýp 2 đều có nguy cơ cao phát triển các bệnh lý tim mạch, xơ vữa động mạch và bệnh thận mạn. Khi cơ thể tiếp nhận quá nhiều muối natri từ nước mắm, thể tích dịch trong lòng mạch sẽ gia tăng, dẫn đến tăng huyết áp và tăng áp lực lọc cầu thận. Sự kết hợp giữa đường huyết cao kéo dài và huyết áp tăng vọt sẽ đẩy nhanh tốc độ tổn thương vi mạch, làm nặng thêm tình trạng suy thận và tai biến mạch máu não. Vì vậy, người bệnh chỉ nên dùng nước mắm với lượng vừa phải như một nét chấm phá hương vị thay vì thói quen chan ngập thức ăn.

Hướng dẫn cách dùng nước mắm khoa học và an toàn cho người bệnh

Để tận hưởng hương vị thơm ngon của bữa cơm gia đình mà vẫn đảm bảo an toàn cho sức khỏe, người bệnh tiểu đường nên áp dụng những nguyên tắc thông minh khi sử dụng nước mắm. Thứ nhất, hãy ưu tiên thói quen chấm nhẹ thay vì chan nước mắm trực tiếp vào cơm, canh hay mì bún. Khi chấm, người bệnh chỉ nên nhúng nhẹ đầu đũa hoặc một góc miếng thức ăn để giảm thiểu tối đa lượng gia vị đưa vào cơ thể.

Thứ hai, bạn nên học cách pha loãng nước mắm cùng nước lọc ấm, nước cốt chanh tươi, giấm gạo thanh nhẹ cùng ớt băm, tỏi giã nhuyễn và các loại rau thơm. Vị chua thanh của chanh cùng vị cay nồng tự nhiên của tỏi ớt sẽ kích thích vị giác mạnh mẽ, tạo cảm giác đậm đà mà không cần dùng nhiều muối. Thứ ba, trong quá trình chế biến thức ăn như kho cá hay xào rau, người nội trợ nên hạn chế tối đa việc ướp thêm nước mắm nếu bữa ăn đó đã chuẩn bị sẵn một chén nước chấm riêng biệt trên bàn ăn.

Lựa chọn nước mắm giảm mặn và đọc nhãn dinh dưỡng đúng cách

Hiện nay trên thị trường có nhiều sản phẩm nước mắm được dán nhãn giảm mặn hoặc nước mắm ít natri nhằm phục vụ nhu cầu của người cần kiêng muối. Những sản phẩm này thường được nhà sản xuất chiết tách bớt natri clorid hoặc thay thế một phần bằng kali clorid. Dù vậy, người tiêu dùng cần đọc kỹ bảng thành phần dinh dưỡng in trên bao bì để biết chính xác hàm lượng natri thực tế có trong mỗi khẩu phần sử dụng.

Đặc biệt, đối với những bệnh nhân đái tháo đường đã xuất hiện biến chứng suy giảm chức năng thận hoặc đang sử dụng một số nhóm thuốc hạ huyết áp như thuốc ức chế men chuyển hay thuốc chẹn thụ thể angiotensin, việc tiêu thụ muối chứa kali cần hết sức cẩn trọng. Lượng kali dư thừa khó đào thải qua thận có thể gây tăng kali máu, dẫn đến rối loạn nhịp tim nguy hiểm. Do đó, người bệnh không nên tự ý lạm dụng các loại gia vị giảm mặn mà cần tham khảo hướng dẫn cụ thể từ bác sĩ điều trị trước khi quyết định sử dụng lâu dài.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức dinh dưỡng tổng quan, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người bệnh đái tháo đường có kèm theo bệnh thận mạn, suy tim hoặc tăng huyết áp kháng trị cần tuân thủ nghiêm ngặt mức giới hạn natri do bác sĩ điều trị chỉ định. Tuyệt đối không tự ý dùng các sản phẩm muối kali thay thế nếu chưa có ý kiến của bác sĩ chuyên khoa nội tiết hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Tóm tắt

Người bệnh đái tháo đường hoàn toàn có thể dùng nước mắm trong bữa ăn hằng ngày nhưng cần kiểm soát chặt chẽ lượng muối đưa vào cơ thể. Việc điều chỉnh thói quen nêm nếm sang khẩu vị thanh nhạt và kết hợp thảo mộc tự nhiên sẽ giúp kiểm soát huyết áp lẫn đường huyết hiệu quả. Để xây dựng thực đơn an toàn và phù hợp với từng giai đoạn bệnh, bạn nên tham khảo ý kiến trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa nội tiết hoặc chuyên gia dinh dưỡng.