Tiêu chuẩn chẩn đoán xơ gan và các cách điều trị

Chẩn đoán và điều trị xơ gan là gì?

Xơ gan đại diện cho giai đoạn xơ hóa tiến triển lan tỏa khắp nhu mô gan, đặc trưng bởi sự hình thành các nốt tái tạo bất thường bao quanh bởi các dải mô sẹo xơ. Nguyên nhân phổ biến nhất dẫn tới xơ gan bao gồm nhiễm virus viêm gan B hoặc viêm gan C mạn tính, lạm dụng rượu bia trong thời gian dài và bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa.

Bệnh diễn tiến qua hai giai đoạn lâm sàng chính là xơ gan còn bù và xơ gan mất bù. Ở giai đoạn còn bù, gan vẫn duy trì được các chức năng sinh tồn căn bản dù mô xơ đã hình thành khá nhiều. Tuy nhiên, khi chuyển sang giai đoạn mất bù, gan mất khả năng bù trừ, dẫn đến hàng loạt biểu hiện suy giảm chức năng gan trầm trọng và hội chứng tăng áp lực tĩnh mạch cửa. Việc phát hiện tổn thương càng sớm càng giúp duy trì chất lượng sống và kéo dài tuổi thọ cho người bệnh.

Các xét nghiệm cận lâm sàng dùng trong chẩn đoán xơ gan

Đánh giá tình trạng xơ gan đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các xét nghiệm huyết học và sinh hóa. Bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm công thức máu toàn phần để kiểm tra số lượng tiểu cầu, bởi vì giảm tiểu cầu là dấu hiệu gián tiếp kinh điển của tình trạng lách to do tăng áp lực tĩnh mạch cửa.

Bên cạnh đó, các xét nghiệm chức năng gan định kỳ đóng vai trò quan trọng, bao gồm nồng độ men gan aspartate aminotransferase và alanine aminotransferase, định lượng bilirubin toàn phần, xét nghiệm albumin máu và thời gian đông máu prothrombin. Khi nhu mô gan xơ hóa nặng, khả năng tổng hợp albumin và các yếu tố đông máu của gan sẽ suy giảm rõ rệt, trong khi nồng độ bilirubin có xu hướng tăng cao. Bác sĩ cũng sẽ sàng lọc nguyên nhân gây xơ gan qua các dấu ấn virus viêm gan B, virus viêm gan C hoặc các kháng thể tự miễn liên quan.

Vai trò của chẩn đoán hình ảnh và đo độ đàn hồi mô gan

Chẩn đoán hình ảnh cung cấp bằng chứng trực quan về cấu trúc gan và những biến đổi mạch máu xung quanh. Siêu âm ổ bụng là phương tiện đầu tay phổ biến giúp bác sĩ quan sát bề mặt gan thô ráp, bờ gan không đều, nhu mô gan mất tính đồng nhất và kích thước gan teo nhỏ hoặc phì đại khu trú. Siêu âm Doppler mạch máu còn hỗ trợ đo lưu lượng và hướng dòng chảy của tĩnh mạch cửa để phát hiện sớm hiện tượng tăng áp lực.

Trong trường hợp cần đánh giá chi tiết hơn, chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp cộng hưởng từ ổ bụng giúp phát hiện các nốt xơ hóa bất thường và tầm soát sớm nguy cơ ung thư biểu mô tế bào gan. Đặc biệt, phương pháp đo độ đàn hồi thoáng qua của gan bằng sóng biến dạng là kỹ thuật không xâm lấn hiện đại, cho phép định lượng mức độ xơ cứng của nhu mô gan với độ chính xác cao mà không cần can thiệp chọc hút hay sinh thiết.

Nguyên tắc kiểm soát nguyên nhân nền trong điều trị xơ gan

Can thiệp điều trị xơ gan trước hết phải nhắm vào căn nguyên khởi phát tổn thương gan. Đối với bệnh nhân mắc viêm gan virus mạn tính, việc sử dụng thuốc kháng virus theo đúng phác đồ của bác sĩ chuyên khoa giúp ức chế sự nhân lên của virus, từ đó làm chậm đáng kể quá trình xơ hóa tiếp diễn.

Với những trường hợp xơ gan do đồ uống có cồn, việc kiêng hoàn toàn rượu bia là điều kiện bắt buộc có tính chất sống còn. Đối với xơ gan thứ phát do bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu, kế hoạch điều trị tập trung vào việc quản lý cân nặng, kiểm soát đường huyết và cải thiện rối loạn chuyển hóa lipid. Việc loại bỏ tác nhân phá hủy tế bào gan tạo điều kiện cho các vùng mô gan khỏe mạnh còn lại phục hồi một phần chức năng và hạn chế tốc độ tiến triển của sẹo xơ.

Quản lý biến chứng và chăm sóc nâng đỡ cho bệnh nhân xơ gan

Khi bệnh tiến triển sang giai đoạn nặng hơn, quản lý và phòng ngừa các biến chứng của hội chứng tăng áp lực tĩnh mạch cửa là ưu tiên y khoa hàng đầu. Bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa có thể chỉ định nội soi đường tiêu hóa trên để sàng lọc và can thiệp thắt tĩnh mạch thực quản giãn, giảm thiểu nguy cơ xuất huyết tiêu hóa ồ ạt.

Ngoài ra, tình trạng cổ trướng và phù nề ngoại vi thường được kiểm soát thông qua chế độ ăn giảm muối nghiêm ngặt kết hợp với thuốc lợi tiểu do bác sĩ kê đơn và theo dõi nồng độ điện giải định kỳ. Việc theo dõi sát sao dấu hiệu lú lẫn, rối loạn giấc ngủ cũng giúp phát hiện sớm hội chứng não gan để điều chỉnh chế độ đào thải độc tố kịp thời. Trong các giai đoạn suy gan giai đoạn cuối không còn đáp ứng với điều trị bảo tồn, ghép gan là phương pháp tối ưu mang lại cơ hội sống lâu dài cho người bệnh.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo y khoa và không thay thế cho kết luận của bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa gan mật. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý sử dụng các loại thuốc nam, thuốc bắc, thảo dược truyền miệng hoặc thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc để giải độc gan, vì gan bị xơ rất nhạy cảm và dễ rơi vào tình trạng ngộ độc cấp tính. Khi xuất hiện các dấu hiệu như nôn ra máu, đi ngoài phân đen, bụng chướng to nhanh hoặc li bì lơ mơ, cần đưa người bệnh đến ngay cơ sở y tế gần nhất để cấp cứu.

Tóm tắt

Xơ gan là bệnh lý mạn tính nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được chẩn đoán đúng lúc và can thiệp khoa học. Việc tuân thủ tuyệt đối hướng dẫn y khoa của bác sĩ, tái khám định kỳ và duy trì lối sống lành mạnh là chìa khóa để bảo tồn chức năng gan, phòng ngừa biến chứng và duy trì chất lượng sống ổn định lâu dài.