Tiêu chuẩn chẩn đoán nhồi máu cơ tim hiện nay

Tiêu chuẩn chẩn đoán nhồi máu cơ tim là gì?

Định nghĩa toàn cầu hiện nay xác định nhồi máu cơ tim xảy ra khi có bằng chứng về tình trạng tổn thương cơ tim cấp tính đi kèm bằng chứng lâm sàng của thiếu máu cục bộ cơ tim. Tổn thương cơ tim được định lượng thông qua sự gia tăng của các chất chỉ điểm sinh học trong máu, đặc biệt là nồng độ troponin tim có độ nhạy cao.

Để cấu thành một chẩn đoán xác định nhồi máu cơ tim cấp, tiêu chuẩn cốt lõi đòi hỏi phải ghi nhận sự tăng hoặc giảm động học của troponin tim vượt ngưỡng bách phân vị thứ 99 của giới hạn tham chiếu trên. Đồng thời, người bệnh phải xuất hiện ít nhất một trong các tiêu chí kèm theo bao gồm triệu chứng thiếu máu cục bộ cơ tim, biến đổi mới trên điện tâm đồ, xuất hiện sóng Q bệnh lý mới, bằng chứng mất vận động vùng cơ tim mới trên hình ảnh học hoặc phát hiện huyết khối trong lòng động mạch vành khi chụp mạch.

Vai trò trung tâm của xét nghiệm men tim troponin

Troponin I và troponin T có độ nhạy cao là những chất chỉ điểm sinh học nhạy và đặc hiệu nhất cho tình trạng hoại tử tế bào cơ tim. Khi tế bào cơ tim bị tổn thương do thiếu oxy nuôi dưỡng kéo dài, màng tế bào sẽ bị phá vỡ và giải phóng troponin vào tuần hoàn máu.

Tiêu chuẩn hiện nay đòi hỏi việc định lượng troponin phải theo dõi tính động học, tức là có sự gia tăng hoặc giảm rõ rệt giữa các lần xét nghiệm cách nhau một khoảng thời gian nhất định, thường là sau 1 giờ, 2 giờ hoặc 3 giờ tùy theo phác đồ tại cơ sở y tế. Sự thay đổi nồng độ này giúp phân biệt tổn thương cơ tim cấp tính với tình trạng tăng troponin mạn tính vốn có thể gặp trong bệnh thận mạn, suy tim mạn hoặc viêm cơ tim. Nếu nồng độ troponin tăng vượt ngưỡng bách phân vị thứ 99 và có tính động học rõ rệt, bác sĩ sẽ có cơ sở vững chắc để đánh giá tình trạng hoại tử cơ tim cấp đang diễn tiến.

Biến đổi trên điện tâm đồ trong chẩn đoán nhồi máu cơ tim

Điện tâm đồ 12 chuyển đạo là công cụ cận lâm sàng đầu tay, bắt buộc phải thực hiện trong vòng 10 phút ngay khi người bệnh nghi ngờ nhồi máu cơ tim tiếp cận cơ sở y tế. Điện tâm đồ giúp phân loại nhanh chóng thành nhồi máu cơ tim có đoạn ST chênh lên hoặc không có đoạn ST chênh lên để định hướng xử trí khẩn cấp.

Các tiêu chuẩn điện tâm đồ chỉ điểm thiếu máu cục bộ cấp tính bao gồm đoạn ST chênh lên mới tại ít nhất hai chuyển đạo liên tiếp, đoạn ST chênh xuống mới hoặc sóng T đảo ngược đối xứng. Trong một số trường hợp, sự xuất hiện mới của block nhánh trái hoặc block nhánh phải hoàn toàn đi kèm triệu chứng gợi ý cũng được xem xét như một biến đổi tương đương nhồi máu cơ tim. Ngoài ra, việc ghi nhận sóng Q hoại tử mới hình thành trên điện tâm đồ cũng là bằng chứng quan trọng khẳng định mô cơ tim đã trải qua tổn thương thiếu máu cục bộ không thể hồi phục.

Triệu chứng lâm sàng gợi ý thiếu máu cục bộ cơ tim

Triệu chứng kinh điển và phổ biến nhất của nhồi máu cơ tim là cơn đau thắt ngực kiểu đè nặng, bóp nghẹt hoặc cảm giác nóng rát sau xương ức. Đau thường kéo dài trên 20 phút, không thuyên giảm khi nghỉ ngơi hoặc dùng thuốc giãn mạch thông thường. Cơn đau có thể lan lên cằm, cổ, vai trái hoặc dọc mặt trong cánh tay trái xuống các ngón tay.

Tuy nhiên, tiêu chuẩn lâm sàng cũng đặc biệt chú ý đến các biểu hiện không điển hình, dễ bị bỏ sót ở những nhóm bệnh nhân nguy cơ cao như người cao tuổi, phụ nữ hoặc người mắc đái tháo đường lâu năm. Những người bệnh này có thể không cảm nhận rõ cảm giác đau ngực mà chỉ xuất hiện triệu chứng khó thở đột ngột, mệt lả không rõ nguyên nhân, vã mồ hôi lạnh, buồn nôn, nôn hoặc cảm giác choáng váng muốn xỉu. Sự xuất hiện của các biểu hiện này trong bối cảnh tim mạch nghi ngờ là căn cứ thúc đẩy bác sĩ chỉ định ngay các xét nghiệm chuyên sâu.

Đánh giá bằng chẩn đoán hình ảnh và chụp mạch vành

Bên cạnh xét nghiệm máu và điện tim, chẩn đoán hình ảnh đóng vai trò bổ trợ then chốt nhằm củng cố tiêu chuẩn xác định nhồi máu cơ tim. Siêu âm tim qua thành ngực là phương pháp không xâm lấn cho phép bác sĩ phát hiện ngay tình trạng giảm vận động, mất vận động hoặc vận động nghịch thường tại một vùng cơ tim tương ứng với vùng tưới máu của nhánh động mạch vành bị tổn thương.

Chụp mạch vành qua da là tiêu chuẩn vàng xâm lấn để quan sát trực tiếp lòng mạch vành. Phương pháp này giúp bác sĩ xác định chính xác vị trí, mức độ hẹp hoặc tắc nghẽn hoàn toàn do cục máu đông gây ra trong lòng mạch. Khi phát hiện huyết khối gây bít tắc dòng chảy, bác sĩ có thể đồng thời tiến hành can thiệp đặt stent tái thông mạch máu ngay lập tức. Trong các tình huống phức tạp, chụp cộng hưởng từ tim cũng có thể được chỉ định nhằm phân biệt chính xác tổn thương do thiếu máu cục bộ với các bệnh lý cơ tim khác.

Lưu ý an toàn

Các tiêu chuẩn chẩn đoán nhồi máu cơ tim được thiết lập cho nhân viên y tế và đòi hỏi hệ thống trang thiết bị chuyên dụng kết hợp cùng chuyên môn sâu. Người bệnh không nên tự ý tìm kiếm cách diễn giải kết quả điện tâm đồ hay xét nghiệm máu tại nhà. Khi phát hiện cơn đau ngực kéo dài bất thường kèm khó thở hoặc vã mồ hôi, cần gọi cấp cứu 115 hoặc đến ngay bệnh viện gần nhất, tuyệt đối không tự điều trị bằng các phương pháp dân gian hay trì hoãn thời gian vàng cấp cứu.

Tóm tắt

Tiêu chuẩn chẩn đoán nhồi máu cơ tim hiện nay là sự phối hợp chặt chẽ giữa xét nghiệm men tim troponin độ nhạy cao, biến đổi điện tâm đồ, biểu hiện lâm sàng và hình ảnh học tim mạch. Việc hiểu rõ quy trình chẩn đoán giúp cộng đồng nhận thức được tầm quan trọng của việc thăm khám khẩn cấp, từ đó bảo vệ tối đa chức năng tim và giảm thiểu các biến chứng nguy hiểm.