Tiêu chảy ra nước màu đen là bệnh gì và cách xử trí

Tiêu chảy ra nước màu đen là gì?

Tiêu chảy ra nước màu đen là tình trạng đại tiện nhiều lần trong ngày với phân ở dạng lỏng hoặc toàn nước, có màu đen thẫm tương tự như hắc ín, bã cà phê hoặc mực đen. Bình thường, phân có màu vàng nâu nhờ sắc tố mật stercobilin. Khi phân chuyển sang màu đen dạng lỏng, đây có thể là phản ứng hóa học thông thường giữa thức ăn, khoáng chất với dịch tiêu hóa, hoặc là kết quả của việc máu từ đường tiêu hóa trên bị oxy hóa và phân hủy bởi enzyme và vi khuẩn đường ruột trước khi thải ra ngoài. Do đó, việc xác định tính chất, mùi và các biểu hiện toàn thân đi kèm là rất cần thiết để phân loại nguy cơ.

Nguyên nhân bệnh lý từ xuất huyết tiêu hóa trên

Xuất huyết đường tiêu hóa trên là nguyên nhân bệnh lý hàng đầu dẫn đến tình trạng tiêu chảy ra nước màu đen. Khi có tổn thương chảy máu tại thực quản, dạ dày hoặc tá tràng, lượng hồng cầu theo ống tiêu hóa đi xuống ruột non và ruột già. Tại đây, huyết sắc tố hemoglobin tiếp xúc với dịch axit dạ dày cùng các enzyme tiêu hóa và vi khuẩn đường ruột, chuyển hóa thành hợp chất hematin có màu đen thẫm.

Nếu lượng máu chảy nhiều kết hợp với nhu động ruột tăng co bóp mạnh, phân sẽ nhanh chóng bị tống xuất ra ngoài ở dạng lỏng sệt hoặc toàn nước màu đen như bã cà phê, kèm theo mùi tanh nồng đặc trưng. Các bệnh lý thường gặp gây ra hiện tượng này bao gồm viêm loét dạ dày tá tràng tiến triển, rách niêm mạc thực quản do nôn nhiều, vỡ giãn tĩnh mạch thực quản ở người xơ gan hoặc các khối u đường tiêu hóa trên. Đây là những tình trạng cấp cứu nội khoa cần được xử trí kịp thời.

Ảnh hưởng từ thuốc uống và chế độ dinh dưỡng

Bên cạnh nguyên nhân bệnh lý, tiêu chảy ra nước màu đen có thể do ảnh hưởng từ các loại thuốc hoặc thực phẩm dung nạp vào cơ thể trước đó. Một số loại thuốc điều trị đau dạ dày có chứa hoạt chất bismuth subsalicylate khi phản ứng với lưu huỳnh trong ruột sẽ tạo thành bismuth sulfide làm phân đổi sang màu đen sẫm. Việc bổ sung viên uống sắt điều trị thiếu máu cũng thường khiến phân có màu sẫm hoặc đen xám.

Ngoài ra, chế độ ăn uống chứa nhiều thực phẩm sẫm màu như tiết động vật, dâu đen, việt quất, cam thảo đen hoặc thực phẩm chứa phẩm màu nhân tạo màu đen và xanh đậm cũng có thể làm nước phân chuyển màu tương tự. Tuy nhiên, sự biến đổi màu phân do thức ăn và thuốc thường lành tính, phân không có mùi tanh nồng của máu phân hủy và màu sắc sẽ tự nhiên trở lại bình thường sau khi ngưng sử dụng các chất này từ một đến hai ngày.

Các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần đến viện ngay

Người bệnh cần theo dõi sát sao tình trạng cơ thể để phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm. Nếu tiêu chảy ra nước màu đen đi kèm với các biểu hiện như hoa mắt, chóng mặt, choáng váng khi thay đổi tư thế, da tái nhợt, vã mồ hôi lạnh, mạch đập nhanh hoặc ngất xỉu, đó là bằng chứng của tình trạng mất máu cấp tính gây tụt huyết áp.

Bên cạnh đó, các triệu chứng như đau bụng dữ dội từng cơn, bụng gồng cứng, nôn ra máu tươi hoặc chất nôn màu nâu đen cũng là dấu hiệu báo động đỏ. Tình trạng mất nước nghiêm trọng do tiêu chảy ồ ạt như môi khô nứt nẻ, khát nước dữ dội, tiểu rất ít hoặc không có nước tiểu đòi hỏi người bệnh phải được đưa đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức để cấp cứu và truyền dịch hồi sức.

Hướng xử trí an toàn tại nhà và chuẩn bị thăm khám

Khi phát hiện hiện tượng đi ngoài phân lỏng màu đen, việc đầu tiên là giữ bình tĩnh và ghi nhớ lại các loại thực phẩm, thuốc hoặc thực phẩm chức năng đã sử dụng trong vòng bốn mươi tám giờ qua. Người bệnh nên chụp ảnh lại tính chất phân nếu có thể để cung cấp tư liệu trực quan giúp bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa đánh giá chính xác hơn khi thăm khám.

Tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc cầm tiêu chảy như loperamide hay tự mua thuốc kháng sinh để uống tại nhà. Việc ức chế nhu động ruột lúc này có thể làm chậm quá trình đào thải độc tố và che lấp diễn tiến xuất huyết thực sự. Người bệnh nên uống từng ngụm nhỏ dung dịch bù nước và điện giải oresol pha đúng tỷ lệ để chống mất nước, duy trì chế độ ăn lỏng mềm thanh nhạt và đến bệnh viện để được thực hiện các xét nghiệm máu, nội soi tiêu hóa tìm căn nguyên.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị chuyên sâu từ bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự chẩn đoán, không tự mua thuốc cầm tiêu chảy hay thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định. Mọi trường hợp tiêu chảy phân đen không rõ nguyên nhân đều cần được kiểm tra trực tiếp tại cơ sở y tế có chuyên khoa tiêu hóa.

Tóm tắt

Tiêu chảy ra nước màu đen là tình trạng bất thường không nên xem nhẹ. Việc theo dõi chặt chẽ tính chất phân, phân biệt rõ nguyên nhân do chế phẩm nạp vào hay bệnh lý đường tiêu hóa và chủ động thăm khám y tế sớm sẽ giúp bảo vệ an toàn tính mạng, hạn chế tối đa các rủi ro sức khỏe nguy hiểm.