Tiêu chảy ra máu cảnh báo bệnh gì và những lưu ý cần biết

Tiêu chảy ra máu là gì?

Hiện tượng tiêu chảy ra máu xảy ra khi niêm mạc ống tiêu hóa bị tổn thương sâu qua lớp biểu mô, làm vỡ các mao mạch và giải phóng máu vào lòng ruột hòa lẫn cùng dịch phân. Tùy thuộc vào vị trí tổn thương tại đường tiêu hóa, máu trong phân có thể có màu đỏ tươi, hồng nhạt hoặc nâu đen sẫm.

Tình trạng này có thể khởi phát cấp tính do ngộ độc thức ăn, nhiễm vi khuẩn lỵ, hoặc kéo dài âm ỉ do các bệnh viêm ruột mạn tính. Mất máu đi kèm mất nước và điện giải liên tục qua phân lỏng là mối nguy hại lớn đối với hệ tuần hoàn, đặc biệt ở trẻ nhỏ và người cao tuổi. Do đó, việc hiểu rõ nguồn gốc gây bệnh giúp người bệnh tiếp cận hướng chăm sóc y tế chuẩn xác và kịp thời.

Các nguyên nhân nhiễm trùng đường tiêu hóa cấp tính

Nhiễm trùng đường ruột là nhóm nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến tiêu chảy ra máu cấp tính. Vi khuẩn xâm nhập vào cơ thể qua nguồn nước hoặc thức ăn kém vệ sinh, sau đó tiết độc tố làm tổn thương niêm mạc ruột. Các tác nhân thường gặp gồm lỵ trực trùng Shigella, Salmonella, Campylobacter và vi khuẩn Escherichia coli sinh độc tố Shiga. Người bệnh thường đi ngoài nhiều lần, phân nhiều dịch nhầy lẫn máu đỏ, kèm theo sốt và đau quặn bụng.

Ngoài vi khuẩn, ký sinh trùng Entamoeba histolytica cũng là nguyên nhân gây bệnh lỵ amip. Ký sinh trùng này tạo ra các ổ loét ở đại tràng, khiến người bệnh liên tục mót rặn, đau bụng dưới và đi ngoài phân nhầy máu. Việc lạm dụng kháng sinh kéo dài cũng có thể làm xáo trộn hệ vi sinh, tạo điều kiện cho vi khuẩn Clostridioides difficile phát triển gây viêm đại tràng giả mạc.

Các bệnh lý viêm mạn tính và tổn thương thực thể ở đại trực tràng

Khi tình trạng phân lỏng có lẫn máu kéo dài nhiều tuần hoặc tái diễn từng đợt, nguyên nhân có thể do các bệnh lý viêm ruột mạn tính. Hai bệnh lý tự miễn điển hình gồm viêm loét đại trực tràng chảy máu và bệnh Crohn. Ở những trường hợp này, phản ứng viêm mạn tính tạo ra các ổ loét rải rác trên niêm mạc đường tiêu hóa, gây chảy máu rỉ rả, đi ngoài phân lỏng nhiều lần kèm sút cân và mệt mỏi kéo dài.

Bên cạnh đó, một số tổn thương thực thể khác tại đại trực tràng cũng có thể gây chảy máu lẫn vào phân khi đi tiêu. Khối u polyp kích thước lớn, tổn thương dị sản mạch máu ruột hoặc khối u ác tính ở đại tràng đều có thể rỉ máu. Tình trạng thiếu máu cục bộ đại tràng do xơ vữa mạch máu nuôi dưỡng ruột cũng dẫn đến hoại tử niêm mạc và tiêu chảy ra máu đột ngột ở người lớn tuổi.

Dấu hiệu nguy hiểm cảnh báo cần đến bệnh viện ngay

Tiêu chảy kèm máu luôn tiềm ẩn nguy cơ diễn tiến xấu nhanh chóng, đòi hỏi người bệnh phải theo dõi sát các tín hiệu cảnh báo toàn thân. Biến chứng đáng lo ngại hàng đầu là mất nước và rối loạn điện giải do thất thoát lượng lớn dịch qua phân. Khi thiếu thể tích tuần hoàn, người bệnh sẽ cảm thấy khát nước nhiều, khô miệng, mắt trũng, tiểu ít, hoa mắt chóng mặt khi thay đổi tư thế đứng dậy.

Cần nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế nếu xuất hiện các biểu hiện nguy hiểm như sốt cao liên tục khó hạ, nôn ói nhiều không thể uống bù nước, đau quặn bụng dữ dội hoặc bụng chướng cứng. Tình trạng tụt huyết áp, mạch đập nhanh, li bì, da tái lạnh hoặc đi ngoài lượng máu ồ ạt là dấu hiệu cảnh báo sốc giảm thể tích và nhiễm khuẩn huyết cần cấp cứu y tế ngay lập tức.

Nguyên tắc chăm sóc hỗ trợ an toàn và những sai lầm cần tránh

Trong khi chờ thăm khám y tế, ưu tiên hàng đầu là phòng ngừa mất nước cho cơ thể. Người bệnh nên uống dung dịch bù nước và điện giải oresol pha đúng tỷ lệ theo hướng dẫn trên bao bì, uống từng ngụm nhỏ liên tục sau mỗi lần đi ngoài. Về ăn uống, nên chọn thức ăn mềm dễ tiêu như cháo loãng, súp dinh dưỡng, kiêng rượu bia, cà phê, sữa động vật, đồ ăn nhiều dầu mỡ và thực phẩm cay nóng.

Một sai lầm rất nguy hiểm là tự ý mua thuốc cầm tiêu chảy như loperamid để uống. Nhóm thuốc này làm giảm nhu động ruột, khiến vi khuẩn, độc tố và dịch viêm ứ đọng trong đại tràng thay vì được tống xuất ra ngoài, dễ dẫn đến biến chứng giãn đại tràng nhiễm độc hoặc thủng ruột. Người bệnh cũng không được tự ý dùng thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định từ bác sĩ.

Lưu ý an toàn

Nội dung trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục thường thức, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Tình trạng tiêu chảy ra máu cảnh báo nhiều bệnh lý đường tiêu hóa phức tạp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc cầm tiêu chảy, tự dùng kháng sinh hoặc áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng chưa kiểm chứng. Khi phát hiện phân có máu, cần sớm đến bệnh viện để được bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa khám trực tiếp, xét nghiệm và tư vấn hướng xử trí an toàn.

Tóm tắt

Tiêu chảy ra máu là dấu hiệu cảnh báo tổn thương niêm mạc ống tiêu hóa cần được tiếp cận y khoa cẩn trọng. Thay vì tự điều trị tại nhà, việc chủ động bù nước đúng cách và đến cơ sở y tế thăm khám sớm sẽ giúp phát hiện đúng nguyên nhân, ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm và bảo vệ hệ tiêu hóa an toàn.